Кіріспе

Оңтүстік Австралиядағы екі арал тобы – Нептун аралдары. Олар Оңтүстік Австралиядағы Спенсер шығанағына кіреберіс жанында орналасқан екі аралдан тұрады және үлкен ақ акула туризмімен әйгілі.

Сипаттама

Нептун аралдары екі арал тобынан тұрады: Солтүстік Нептун аралдары және Оңтүстік Нептун аралдары. Екеуі де Австралия континенттік тақтасының оңтүстік бөлігінде орналасқан және арақашықтықпен бөлінген. Солтүстік Нептун аралдары Катастрофа мүйісінен оңтүстік-оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан, олар биіктігі жоғары үлкен аралдан және сол аралдың солтүстік-шығыс жағынан шамалы қашықтықта орналасқан биіктігі төмен кішкентай аралдан тұрады. Аралдардың жалпы ауданы құрайды. Оңтүстік Нептун аралдары да Катастрофа мүйісінен оңтүстік-оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан, олардың биіктігі біршама тең: солтүстік аралдың биіктігі ал эми оңтүстік арал (сонымен қатар маяк аралы деп те аталады) биіктігіне жетеді. Оңтүстік топтың ауданы құрайды. Аталған аралдар тобымен байланысты үшінші ерекшелік – Солтүстік аралдар тобынан шамалы солтүстік-шығысқа қарай орналасқан, Low Rocks деп аталатын тас шоғыры.

Құрылысы, геологиясы және океанографиясы

Нептун аралдары 10 800–12 000 жыл бұрын, Голоцен дәуірінің басында теңіз деңгейінің көтерілуі кезінде қалыптасқан. Аралдар – теңіз деңгейінің көтерілуімен байланысты эрозия процесінен сақталып қалған магмалық инзельбергтер. Қалған тау жыныстары "долерит дикелерімен араластырылған порфирит гранитті гнейс және қызғылт гранит" деп сипатталады. Аралдың жоғарғы жазықтарында бұрынғыда үстінен жатқан калькаренит қабаттарының қалдықтары да кездеседі. Топырақ негізінен граниттің ыдырауынан пайда болған, ал қалған бөлігі калькарениттің ыдырауынан түскен.

Өсімдіктер

Аралдардың төменгі орналасуы желдің күшінен және тұзды шашыраудан өсімдіктердің өсуын шектесе де, зерттеулер көрсеткендей, Солтүстік аралдар тобы ("кіші серік аралды" есептемегенде) 35 түрлі өсімдікке ие, ал Оңтүстік топтағы солтүстік аралда 28 түр, ал Маяқ аралында 13 түр табылған. Бұл, бұрынғы кездегі қызметкерлі маяктан, ұшу-қону жолағынан, 1968 жылы жойылған ешкілер популяциясынан және қысқа құйрықты шұбарлардың көптеп салған қуыстарынан туындаған бұзылыстардың салдарынан болды. Өсімдік түрлеріне теңіз сельдерейі, пияз гүлі, зығыр гүлі, жағажай шөбі, тұздық, билли түймелі ромашкасы, өзгермелі артыш және Солтүстік жарты шардан әкелінген, егеуқұйрық бидайы кіреді. 19 ғасырда Австралия теңіз арыстандары Нептун аралдарында терілері үшін және "қызық үшін" атып тасталған. Ірі аулау 1920 жылдары тоқтатылды, бастапқы популяция туралы мәліметтер жоқ, бірақ түрдің саны мен таралу аймағы азайды. 1972 жылғы Оңтүстік Австралияның Ұлттық парктері мен жабайы табиғат заңына сәйкес, бүкіл ел бойынша Австралия теңіз арыстанын өлтіруге тыйым салынды. Австралия теңіз арыстаны 2005 жылы 1999 жылғы Ұлттық қоршаған ортаны қорғау және биологиялық әртүрлілікті сақтау заңы бойынша осал түр ретінде тізілді және оның ареалындағы әрбір штатта (Оңтүстік Австралия және Батыс Австралия) қауіпті түр ретінде саналады. Дегенмен, осы жыртқыштардың колонияларының болуы үлкен ақ акулалардың көшіп-қонуын қамтамасыз етеді.

Кішкентай пингвиндер колониясы

Нептун аралдарында 1840, 1876, 1901, 1907, 1925 және 1934 жылдары кішкентай пингвиндер кездескен. 1877 жылдың сәуір айында оңтүстік аралда "көк қошқарлар мен пингвиндерге толы болған" деп хабарланған. Осы кезде Буко мырза Ботаникалық баққа тапсыру үшін тірі пингвин жұбын жинады. 1907 жылы мамыр айында келген келушілер ұяларда бірнеше пингвинді және олардың жақында қоныстанғандығын көрсететін іздерді тапты. 2006 жылы ешқайсысы табылған жоқ және қазіргі уақытта осы топ жойылған деп есептеледі. Аралдарды 1840 жылы Джон Лорт Стоукс, ал кейіннен 1873-74 жылдары капитан Ф. Говард, RN, Оңтүстік Австралия үкіметінің колонияның суларын картаға түсіру, кеме жүзу қауіптерін анықтау және жағалаудың қоныстануға жарамдылығын бағалау бағдарламасы аясында зерттеді. 19 ғасырда аралдарға "қызығушылар" тобы келіп, Австралия теңіз арыстандары мен басқа да жануарларды атып өлтірді. Оңтүстік Нептун аралында тұрақты түрде атылатын қаруы бар, қару-жарақ қоймасы мен бақылау мұнаралары орналастырылды. Оңтүстік Нептун аралындағы маяк кешені Оңтүстік Австралияның мұра тізіміне енгізілген. 1970 жылдары Нептун аралдары "Жау" фильмінің жаңаша көріністерін түсіру орны болды. 2012 жылы Нептун аралдарының табиғат паркі теңіз паркі мәртебесін алды. Бүгінгі күнге дейін ол үлкен ақ акулалармен бірге жүзуге танымал орын болып табылады.

Навигациялық көмек құралдары

Нептун аралдары тобындағы аралдарда 20-шы ғасырдың басынан бері навигациялық құралдар орналасқан. Нептун аралдарында маяк салу қажеттілігі 19 ғасырда аралдардың салыстырмалы түрде төмен жатқандығына байланысты көп жылдар бойы қарастырылды. 1901 жылы Порт-Аделаида кіреберісіндегі жарық мұнарасы Оңтүстік Нептун аралына көшірілді. Кейіннен ол 1985 жылы кішкентай кірпіш мұнарамен ауыстырылды, ал ескі мұнара 1986 жылы ашылған Оңтүстік Австралия теңіз мұражайының коллекциясына қосылу үшін Порт-Аделаидаға тасымалданды. Жаңа маяк 1990 жылы автоматты режимде жұмыс істеуге көшірілді, осының нәтижесінде маякшылар мен олардың отбасылары қызметтен босатылды. Оңтүстік топтағы ең үлкен аралда орналасқан, мұнараға орнатылған жарық 1983 жылы пайдалануға берілді. Ол 2002-2003 жылдары алынып тасталды.

Климат

Нептун аралының Жерорта теңізі климаты (Csb) бар, жаздағы температура жұмсақ, қыстағы температура салқын. Аралда жылына 45,6 күн ғана ашық болады. Австралия Метеорология бюросы 1957 жылдан бері Оңтүстік Нептун аралдарында жағалау ауа райын бақылап келеді. Алғашқыда аралда тұратын маяк сақшылары үш сағат сайын бақылау жүргізген. 2014 жылдан бастап бақылау автоматты метеостанция (AWS) арқылы жасалады.

Гуано

Нептун аралдары 1919 жылға дейін Оңтүстік Австралия үкіметі лицензиясымен гуано қазылып алынған аралдардың бірі еді.

Балық аулау

Қорғалған аумақтан тыс Нептун аралдарының айналасындағы суларда (төменде қараңыз) абалон, теңіз балығы, тас лобстері және сардина балықтары коммерциялық мақсатта ауланады. Сонымен қатар, ірі краб және осьминог сияқты коммерциялық құндылығы бар түрлер де кездейсоқ аулаудың нәтижесінде түседі.

Туризм және басқа да бағыт-бағдарлар

Нептун аралдары қашықтығына қарамастан, Оңтүстік Австралияның ең үздік суға батыру орындарының бірі саналады, әсіресе алып ақ акулаларды көру үшін. Нептун аралдары, әсіресе Солтүстік Нептун аралдары, 1970 жылдардың соңынан бері акулалар клеткасында суға түсуге арналған бағыт болып табылады. 2002 жылдан бері Австралия ішінде осы қызметтің заңды түрде рұқсат етілген жалғыз орны болып келеді. Клеткадағы суға түсуге арналған турлар кәсіби фотографтарды және Родни Фокс сияқты мамандардың "акулалардың физиологиясы және мінез-құлқы туралы әлемдік білімге маңызды үлес қосты" деп санайтын басқа да адамдарды қызықтырды, себебі Нептун аралдарындағы акулаларды көру және зерттеуге байланысты фильмдер, бейнелер, телеарналар мен басылымдар өте кең әлемдік аудиторияға жетті.

Нептун аралдары тобы (Рон және Валери Тейлор) теңіз паркі

Нептун аралдары тобы (Рон және Валери Тейлор) теңіз паркі екі жеке аймақтан тұрады – Солтүстік Нептун аралдары мен Оңтүстік Нептун аралдарының жағалауынан екі теңіз шақырымы шегіндегі сулар, орташа ең жоғары су деңгейінде. Солтүстік аймақ мекенді қорғау аймағы ретінде белгіленген, ал арал тобына тікелей іргелес кішкентай қасиетті аймақ бар. Оңтүстік аймақ та мекенді қорғау үшін бөлінген. Екі аймақ та аралдарға және оларды қоршаған суларға қол жеткізуді реттеу мақсатында шектеулі аймақтар ретінде белгіленген. Бұл теңіз паркі 2012 жылдың 29 қарашасында мемлекеттік деңіз қорғау аймақтары желісінің құрамында құрылды. Теңіз парктері желісінің іске қосылғанын жариялаған Оңтүстік Австралия премьер-министрі Джей Уэзерилл, Рон Тейлор мен Валери Тейлордың "акулаларды, теңіз арыстандарын және басқа да теңіз түрлерін сақтауға" қосқан үлесін ескере отырып, Нептун аралдары тобы теңіз паркінің атауын Нептун аралдары тобы (Рон және Валери Тейлор) теңіз паркі деп өзгерту туралы хабарлады.

Әкімшілік

Әкімшілік тұрғысынан, Нептун аралдары тобы (Рон және Валери Тейлор) теңіз паркінің құрамы "Нептун аралдары табиғат қорғау паркінің" барлық аумағын қамтиды. Екі парктің аумағындағы қызмет "ғылыми зерттеулер, туристік қызмет, жарыстар мен ұйымдастырылған шаралар, коммерциялық фильмдер түсіру (дыбыс жазу және фотосуретке түсіруді қоса алғанда), кемелерді бекіту орындарын орнату" және негізді дәлелдеуге болатын кез келген қызметпен шектеледі. Құрлық және теңіз аймақтарына кіру бір мемлекеттік орган басқаратын рұқсат жүйесі арқылы реттеледі.

Түпкүлгі мұра

Нептун аралдарымен байланысты аборигендер мұрасы туралы көп мәлімет жоқ. Аралдар Эйр түбегінің жағалауынан көрінетін болса керек, және аралдар қазіргі кезден гөрі соңғы мұз дәуірінде аборигендерге қолжетімдірек болған болуы мүмкін. Алайда, Барнгарла және Науо халықтары 1996 және 1997 жылдары Оңтүстік Эйр түбегі үшін ұсынған жергілікті құқық талаптарында бұл аралдар қамтылмаған.

Маяк қондырғысы

Күзетшілердің коттедждері, дүкені, шаруашылық ғимараттары, тас қоршаулары, тас жаңбыр суы жинағыштары, қабірлер және бұрынғы, алынып тасталған бірінші маяқтың негізі – барлығы Оңтүстік Нептун аралы маяқ кешені ретінде белгілі және 1993 жылғы Мұра орындары туралы заң (Оңтүстік Австралия) және 1993 жылғы Даму туралы заң (Оңтүстік Австралия) бойынша қорғалады.

Кеме апаттары

Франсис, кэтер, 1840 жылы 29 тамызда Оңтүстік Нептун аралында қирады. Венера, кэтер, 1946 жылы 14 маусымда Солтүстік Нептун аралында қирады. Яндра, моторлы кеме, 1959 жылы 25 қаңтарда тығыз тұман ішінде Оңтүстік Нептун аралына тіреліп қалды. Сент-Мишель, балық аулау кемесі, 1965 жылы 30 наурызда Оңтүстік Нептун аралында қирады. Глоридия V, раушан балық аулайтын кеме, 1977 жылы 12 наурызда Солтүстік Нептун аралында қирады. Синдерелла, балық аулау кемесі, 1982 жылы 24 мамырда Лоу Роксте қирады. Gypsy Rose, балық аулау кемесі, 1988 жылы 14 қаңтарда Оңтүстік Нептун аралында қирады.