Кіріспе
Британдық әскердің ирландтық жаяу әскер полкі – Корольдік Дублин фюзелиерлері, 1881 жылы құрылған және 1922 жылы таратылған британдық әскердің жаяу әскер полкі. Бұл Ирландияда құрылып, гарнизонға орналасқан сегіз "ирландтық" полкінің бірі болды, полктің үй базасы Наас қаласында орналасқан. Полк, Чайлдерс реформасы аясында, Үндістанда орналасқан Royal Bombay Fusiliers және Royal Madras Fusiliers екі әскер полкінің, сондай-ақ Дублин және Килдар қалаларынан алынған милиция бөлімшелерінің бірігуі арқылы құрылды. Полктің екі батальоны Екінші Бур соғысында қызмет етті. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде тағы алты батальон құрылды және полк Батыс майданында, Жерорта теңізінде және Таяу Шығыста соғысқа қатысты, оның сарбаздары үш Виктория кресі медалін жеңіп алды. 1922 жылы Ирландия еркін мемлекеті құрылғаннан кейін, дәстүрлі түрде жаңа мемлекет аумағында сарбаз жинаған, Корольдік Дублин фюзелиерлері сияқты, бес әскер полкі таратылды.
The Royal Dublin Fusiliers was an infantry regiment of the British Army created in 1881 and disbanded in 1922. It was one of eight 'Irish' regiments of the army which were raised and garrisoned in Ireland, with the regiment's home depot being located in Naas. The regiment was created via the amalgamation of the Royal Bombay Fusiliers and Royal Madras Fusiliers, two army regiments stationed in India, with militia units from Dublin and Kildare as part of the Childers Reforms. Both battalions of the regiment served in the Second Boer War. During World War I, a further six battalions were raised and the regiment saw action on the Western Front, the Mediterranean and the Middle East, during which its members won three Victoria Cross medals. Following the establishment of the Irish Free State in 1922, five army regiments whose traditional recruiting grounds were located in the new state, including the Royal Dublin Fusiliers, were disbanded.
Ерте тарих
Полк 1881 жылғы 1 шілдеде Чайлдерс реформаларының нәтижесінде 102-ші жаяу полкі (Royal Madras Fusiliers) мен 103-ші жаяу полкі (Royal Bombay Fusiliers) біріктіріліп құрылды. Екі фюзильер полкі де Шығыс Үндістан компаниясының "Еуропалық" полктері ретінде құрылған және 1861 жылы Британдық армияға өткен, осы кезде Британдық тәжі 1857 жылғы Үндістан көтерілісінен кейін компанияның жеке армиясын бақылауға алды. Реформалар шеңберінде бес жаяу әскер батальонына Ирландияның аумақтық атаулары берілді, ал 102-ші және 103-ші жаяу полктері Корольдік Дублин фюзилерлерінің 1-ші және 2-ші батальондарына айналды. Ол Ирландияда негізінен құрылған сегіз ирланд полкінің бірі болды және Дублин, Килдер, Уиклоу және Карлоу округтеріне қызмет етті, оның гарнизондық депосы Нааста орналасқан. Әскери тұрғыдан алғанда, Ирландияның барлық бөлігі Ұлыбританияның құрамындағы жеке басқару ретінде басқарылды, бас штабы Дублиндегі Паркгейтте (Феникс паркі) орналасқан және тікелей Лондондағы Соғыс министрлігінің бағынысында болды. Полкте қызмет етіп қаза болғандардың көптегені және олардың кейбір туыстары Грангегорман әскери бейіттерінде жерленген. 102-ші полк 1-ші батальон болған кезде Цейлон (қазіргі Шри-Ланка) базасында орналасқан. 1886 жылы Ұлыбританияға қайтып келді, Англияда орналасып, содан кейін Ирландиядағы Кураға көшті. 1893 жылы Англияға оралып, 1899 жылы Оңтүстік Африкада Екінші Бур соғысы басталғанға дейін сонда қалды: ол 1899 жылдың қараша айында Оңтүстік Африкаға жетті.
Екінші Бура соғысы
Бурлар 12 қазан күні соғыс жариялап, Натал мен Кап колониясына шабуыл жасады. 20 қазанда 2-ші Дублин полкі соғыстың алғашқы ірі шайқасы – Данди маңындағы Талана төбесі шайқасына қатысты. Бурлар таңертең Талана төбесінде пайда болды, ал олар Дандиге бірнеше оқ-дәрі атқаннан кейін гарнизон жауап беріп, төбеге шабуыл жасады. 2-ші Дублин полкі шабуылға қатысып, қызу шайқастан кейін бурларды ығыстырды. Олар осы процесте ауыр шығынға ұшырады, соның ішінде соғыста қаза тапқан Дублин полкінің алғашқы офицері капитан Джордж Андерсон Уэлдонды жоғалтты. Британдықтар көп ұзамай Дандині тастап, Лэдисмитке шегінуге мәжбүр болды. Қазан айының соңында бурлар қаланы қоршап алды. 30 қазанда гарнизон командирі сэр Джордж Стюарт Уайт ВК Ломбард Копына шабуыл жасауға бұйрық берді, оған Дублин фюзилерлері қатысты. 1899 жылдың 15 қарашасында Дублин және Дурбан жеңіл жаяу әскерлері Бурлардың қозғалысын бақылау мақсатында Эсткурттан жұмыс істейтін бронепоездді күзетті. Бурлар оларды кері қайтып келе жатқанда тосқауылға алды, ал хаос кезінде пойыздың бір бөлігі рельстен шықты. Жолаушылардың арасында соғыс тілшісі ретінде отрядты ертіп жүрген Уинстон Черчилль де болды. Ол жараланғандарды пойыздың локомотивіне тиеуге көмектесті, содан кейін пойыз қашуға тырысты, рельстен шыққан бөліктен өтіп, аман-есен өтті. Қалған әскерлер берілуге мәжбүр болғанға дейін қатаң қорғаныс жасады, соның ішінде Черчилль де қалған қорғаушыларға қосылды. Кейін Черчилль Преториядағы түрмеден қашып құтылуға тырысты. Ол Дублин фюзилерлері мен тұзаққа түскен басқа да әскерлердің батылдығы туралы ризашылықпен жазды. Дублин полкі тұзақта үш адамын жоғалтты. Дублин фюзилерлері 1899 жылдың 30 қазанынан 1900 жылдың 28 ақпанына дейін жалғасқан Лэдисмит қоршауын бұзуға белсенді қатысты. 15 желтоқсанда 2-ші Дублин полкі Колензо шайқасына қатысты. Дублин полкі Тугела өзенінің дұрыс емес бөлігін кесіп өткен 5-ші бригаданың (Ирландия бригадасы деп аталды) құрамында болды және осы процесте ауыр шығынға ұшырады. Бұл шайқас британдықтар үшін жеңіліс болды және британдықтар үшін соғыстағы "Қара апта" деп белгілі бір кезеңнің бөлігіне айналды. Алайда жеңіліс одан әрі талпынулар жасаудан тоқтатпады. Дублин полкі 1900 жылдың қаңтарына дейін Тугела жорығына қатысқанға дейін басқа талпыныстарға қатыспады. Ақпан айында Дублин полкі қызу шайқастарға қатысты, содан кейін 27 ақпанда Питерс-Хиллдегі соңғы шабуылда Корольдік ирланд фюзилерлерін қолдады, позицияны алғанмен ауыр шығынға ұшырады. Бұл жеңіс келесі күні атты әскерлер Лэдисмит қоршауын бұзуына әкелді, ал негізгі жаяу әскер 3 наурызда келді. 1900 жылдың 10 наурызында королева Виктория Ирландияның Патрик күніне орай ирландиялық бөлімдердің бас киіміне үш жапырақты қонжыр орнату туралы жарлық шығарды. Бұл дәстүр британ армиясының ирландиялық бөлімдерінде сақталған. Мамыр айында британдықтар Бур республикаларының бірі – Трансваалға қарай жорық бастады, ал келесі айдың басында Дублин полкі Трансваалға кіру үшін Лэйнгс-Некке қарсы күш-жігерге қатысты. Бұл сәтті орындалды және 5 маусымда астана Претория басып алынды. Алайда соғыс аяқталмады, бурлар британдықтарға қарсы партизандық соғыс бастады. Соғыстың осы кезеңінде Бур партизандарының қозғалысын шектеу үшін көптеген блокпостар салынды, ал Дублин фюзилерлерінің әскерлері оларды күзетуге көмектесті. Соғыстың осы кезеңінде Дублин фюзилерлері MI құрамындағы жаяу әскер роталары (бұрынғы шағын) Бурлардың топтарын аңдады. Дублин фюзилерлері сонымен қатар көрнекті Бур офицері Кристиан де Ветті іздеуге қатысты. 1902 жылдың мамырында Бурлардың соңғысы берілді, бұл қақтығысқа формальды түрде нүкте қойды. Соғыс кезінде Дублиннің үш милиция батальонынан еріктілер Оңтүстік Африкада соғысқан екі тұрақты батальонға күш беру үшін пайдаланылды. 2-ші Дублин полкі 1902 жылдың қаңтарында Оңтүстік Африкадан кетіп қалды. Дублин полкі қақтығыста 700-ге жуық адамнан зардап шекті (қаза тапқандар, жараланғандар, жоғалғандар), олардың көпшілігі аурудан қайтыс болды, шын мәнінде британ армиясының көп бөлігі аурудан зардап шекті. 1881 жылы Дублин қаласындағы Корольдік милициядан құрылған 4-ші (милиция) батальоны резервтік батальонның бірі болды. Ол 1900 жылдың мамырында шақырылды, сол жылдың желтоқсанында демобилизацияланды, кейіннен Екінші Бур соғысы кезінде Оңтүстік Африкада қызмет ету үшін қайта шақырылды. 17 офицер мен 524 әскер кемемен оралды, 1902 жылдың 2 қазанында Квинстаунда (қазіргі Коб) келді. Фюзилерлердің батылдығын еске алу үшін жазылған музыкалық зал әні Альберт Холл мен Гарри Кастлинг авторы болған "Ирландтықтар туралы не ойлайсың?" деп аталады. Әннің бір шумағында былай делінген: "Бізді бұрын опасыз дедіңіз / Агитаторлардың себебінен / Бірақ енді бізді опасыз деуге болмайды". Бур соғысы аяқталғаннан кейін 1-ші батальон 1902 жылдың қарашасында SS Dominion кемесімен Мальтаға, ал Жерорта теңізіндегі Кипрге де орналасты. 1906 жылы ол Мысырға жіберілді, онда полкінің бас қолбасшысы, Принц Артур, Коннахт және Стратерн герцогі Александрияда оларға түстерін табыс етті. 1-ші Дублин полкі кейіннен британ армиясының шетелдегі "анасы" болған Үндістанға қосылды, 1914 жылы соғыс басталғанға дейін онда қалды. Соғыс аяқталғаннан кейін 2-ші батальон Ұлыбританияға оралды, Ирландиядағы Баттевант, Корк қаласында орналасты. 1910 жылы ол Англиядағы Алдершотқа кетті, онда келесі жылы полкінің бас қолбасшысынан жаңа түстерін алды. 1914 жылы соғыс басталғанға дейін ол Англияда қалды. Полкте енді үш резервтік, бірақ аумақтық батальондары болмады.
Батыс майдан
2-ші Дублиндіктер соғыс жарияланған айда Францияға, 4-ші дивизияның 10-шы бригадасының құрамында келді. Бұл батальон жыл соңына дейін ешқандай маңызды шайқастарға қатыспады. Полктің соңғы ірі шайқасы 4 қарашада Самбр шайқасында болды.
Галлиполи, Салоника және Таяу Шығыста
1-ші, 6-шы және 7-ші Дублиндер 1914 жылдың қарашасында Түркия Орталық державаларға қосылғаннан кейін Дарданеллдегі Одақтас әскерлердің Галлиполи науқанына қатысты. Бұл Ресейді қолдау мақсатында Дарданелл бұғазын ашық ұстауға бағытталған әрекет болды. 1-ші Дублиндер 29-шы дивизияның 86-шы бригадасы құрамында 25 сәуірде V Beach, Cape Helles жағасына түсті. Ауыр шығындарға қарамастан, британдық әскерлер түнгі уақытқа дейін көптеген әскерді жеткізе алды. 26 сәуір күні таңында британдық күштер, оның ішінде Дублиндер, подполковник Доути Уайли басшылығымен Седд-эль-Бахр ауылына шабуыл жасап, бекіністі басып алды. Подполковник Доути Уайли және шабуылды ұйымдастыруға көмектескен капитан Уолфорд жеңіс сәтінде қаза тапты. Бірінші батальон алғашқы екі күнде 600-дан астам сарбазды жоғалтты, ал барлығы 1000-нан астам әскер түскен еді. Олардың офицерлерінің көбі, соның ішінде подполковник Ричард Александр Рут, десант күні қаза тапты. Батальон мен 1-ші Мунстерлер ауыр шығындарға ұшырағандықтан, 30 сәуірде «Дабстерлер» деп аталған біріктірілген батальон құруға мәжбүр болды. 6-шы және 7-ші Дублиндер 1914 жылдың тамызында құрылған 10-шы (ирланд) дивизиясының 30-шы бригадасына қосылды, бұл оларға «The Toffs» деген лақап атын сыйлады, ол 2-ші Дублиндердің «The Old Toughs» лақап атына сілтеме жасады. Ал осы уақытта 6-шы және 7-ші Дублиндер 1915 жылдың қазан айында Салоникаға жетті. 1917 жылдың тамызында 6-шы және 7-ші, сондай-ақ 10-шы (ирланд) дивизиясының қалған бөлігі Балкандан көшуге дайындық үшін Салоникада шоғырландырылды. Келесі айда дивизия Мысырға жетіп, Палестина науқанына қатыса бастады. Корольдік Дублин фузилерлерінің 11 сарбазы қаза тауып, 35-і жараланды. Дублиндегі Пасха көтерілісі кезінде болған ирланд парламент депутаты Джон Диллон, Үйлер палатасында сэр Джон Максвеллге: «Дублин көшелерінде өз халқымен күресуге мәжбүр болған Дублиндерге шағымдануға негіз бар ма? Бірде-бір сарбаз өзінің киіміне опасыздық жасады ма?» деп сұрады. Ол маған: «Жоқ, есімдері жоқ» деді. Шон Хьюстонның әскери сотында екі Корольдік Дублин фузилерлері офицері, капитан А. В. Макдермот және лейтенант В. П. Коннолли Хьюстонға қарсы куәлік берді, нәтижесінде ол 1916 жылдың 8 мамырында ату отрядымен атылды.
Гиннес сыра зауытында болған қастандықтар
1916 жылдың 29 сәуірінің түнінде Гиннес сыраханасында орналасқан 5-ші батальонның, Корольдік Дублин фюзилерлерінің бекеті Уильям Джон Райс пен Алжернон Лукасты тұтқындап, кейін атып өлтірді. Сол түні, жеке оқиғада Сесил Докерэй мен Базил Ворсли Варсуик атылды. 2-ші лейтенант Лукас және 2-ші лейтенант Ворсли Уорсуик Король Эдуардтың атты әскерлерінің офицерлері болды, ал Райс пен Докерэй сыра зауытының қызметкерлері еді. Төрт ер адам үй-жайларды реттеліп тексеру кезінде қаза тапты. Бекет командирі, компанияның квартирмейстері сержант Роберт Флод, Райс пен Лукасты өлтіруде айыпталды, бірақ өзінің қорғанысында төрт адамның Синн Фейн мүшелері деп сенгенін және оның бекеті төрт тұтқынды күзетуге тым шағын болғанын айтып ақталды. Әскери сотта Райс пен Докерэйдің Синн Фейнмен байланысы болмағаны немесе оларға көңіл білдірмегені анықталды, соның ішінде Корольдік Дублин фюзилерлері де. 12 маусымда Виндзор сарайындағы Сент-Джордж залында король Георг V-нің қатысуымен бес полктің тулары салтанатты түрде орнатылды. (Оңтүстік Ирландия атты әскері өз полкінің стандартын Дублин қаласындағы Әулие Патрик соборында қалдырғандықтан, полк белгісін жіберді). Дублин фюзилерлерінің қатысушыларына 1-ші және 2-ші Дублиннің командирлері, подполковниктер К.Н. Перро және Г.С. Хиггинсон, 1-ші дүниежүзілік соғыстың алғашқы жылында Францияда тұтқындалған, сондай-ақ полктің бас полковнигі Конно герцогы кірді. 2005 жылға дейін тулар сол жерде сақталады. Алты полк 1922 жылдың 31 шілдесінде таратылды. Ирландия азамат соғысы басталғанда, олардың мыңдаған бұрынғы әскери қызметшілері мен офицерлері жаңадан құрылған Ұлттық армияға қосылуды жөн көрді. Британ армиясының ардагерлері көптеген жауынгерлік тәжірибелерін әкелді және 1923 жылдың мамырына қарай олардың 53 000 сарбазының 50% және офицерлерінің 20% құрады. 2001 жылдың 27 сәуірінде Ирландия үкіметі Корольдік Дублин фюзилерлерінің Бірінші дүниежүзілік соғыстағы рөлін ресми түрде мойындады, Дублин сарайында Корольдік Дублин фюзилерлері қауымдастығы үшін мемлекеттік қабылдау ұйымдастырды.
Ұлы соғыс ескерткіштері
Ирландияның Ұлттық соғыс ескерткіш бақтары, Дублин. Бейбітшілік саябағы, Дублин. Ирландия аралының Бейбітшілік саябағы, Мессен, Бельгия. Менен қақпасы ескерткіші, Ипр, Бельгия.