Кіріспе

Ажоен – сарымсақ (Allium sativum) тұнбаларында кездесетін күкірт органикалық қосылысы. Бұл түссіз сұйықтық, құрамында сульфоксид және дисульфид функционалдық топтары бар. Атауы (және айтылуы) «ajo» сөзінен шыққан, бұл испан тілінде сарымсақ деген мағынаны білдіреді. Ол төрт стереоизомердің қоспасы түрінде кездеседі, олар орталық алкеннің стереохимиясы (E және Z) және сульфоксидтегі күкірт атомының хиралдығы (R және S) тұрғысынан өзгешеленеді.

Тарих және синтездер

Ажоеннің құрылымы анықталды және 1984 жылы биосинтетикалық тұжырымдамалар негізінде синтезделді. 2018 жылы Уирт және оның әріптестері ажоеннің қысқа, кеңейтілген толық синтезін жариялады, ал 2017 жылы дифлюороаллицинден трифторажоеннің биосинтетикалық модельдеу бойынша синтезі басылды. Әртүрлі ажоен аналогтарының синтезі туралы да хабарланды. Ажоеннің химиясы жан-жақты зерттелді. Сарымсақ тілігін ұсақтап немесе кесіп алғанда аллицин бөлінеді, ал бұл материал түрлі еріткіштерде, соның ішінде тағамдық майларда ерітілгенде ажоен пайда болады. Ажоен сарымсақ экстрактында да табылады. Ажоен сарымсақ мацератында (тағамдық майда ұсақталған сарымсақ) ең тұрақты және көп мөлшерде кездеседі. Ажоенді құрайтын реакция тізбегінде (суретте 2) аллициннің екі молекуласы қатысады. Біріншіден, бір аллицин молекуласы (суретте 1) 2 пропенсульфен қышқылы мен тиоакролеинге ыдырайды. Бұл екеуі конъюгацияланған тиокациондық аралық арқылы тағы бір аллицин молекуласымен жеке кезеңдерде әрекеттеседі. Ажоен кең спектрлі антимикробтық (антибактериялық және антифунгальдық) қасиеттерге ие. Мысалы, ажоеннің адамның дерматофиті Trichophyton rubrum-ға қарсы белсенділігі бар екені көрсетілді, ол tinea pedis-тің (әдетте "атлет аяғы" деп аталады) ең көп таралған себебі. 60 күндік бақылау кезінде 0,6%, 1% ажоенмен және 1% тербинафинмен емделген пациенттердің 72%, 100% және 94% микологиялық жазылуын сақтап қалды, бұл ажоенмен жүргізілетін қысқа мерзімді жергілікті емнің tinea pedis-ті емдеу үшін тербинафинмен жергілікті емге кемінде тең тиімді екенін көрсетеді. Сондай-ақ, ажоен өкпе аденокарциномында және жедел миелоидты лейкозды емдеу үшін лейкозға қарсы агент ретінде қолданылады. Ажоен базальді жасушалық карцинома ісігінің мөлшерін апоптозды тудыру арқылы азайтады, сонымен қатар бұл жасушалардың микротубулалық цитоскелетін бағыттап және басқа да механизмдер арқылы ісік жасушаларының өсуін тежеуде тиімді екені көрсетілді. Ажоен Hfq РНК-сына байланысу арқылы кворумдық сезімталдықпен бақыланатын гендерді тежейді, содан кейін кворумдық сезімталдық автоиндукторларының өндірісін бақылайтын шағын РНК-мен өзара әрекеттесуіне кедергі келтіреді. Бұл өзара әрекеттесу Hfq байланысу орнының алғашқы бөлігінде (шағын РНК алғаш рет байланысатын жерде) жүзеге асса, хабаршы РНК-мен жұптасу болмайды және Gram-теріс бактериялардағы вируленттілік факторларының экспрессиясы бұзылады.