Кіріспе
Өсімдіктерде кездесетін хош иісті органикалық химиялық заттар класы. Терпеноидтар, сондай-ақ изопреноидтар деп те аталады, бұл 5 көміртекті изопрен қосылысынан және оның терпендер, дитерпендер сияқты туындыларынан алынған табиғи органикалық химиялық заттар класы. Терпеноидтар кейде "терпендермен" шатастырылып қолданылса да, әдетте қосымша функционалдық топтарды, көбінесе оттегін қамтиды. Терпендермен біріккенде, терпеноидтар шамамен 80 000 қосылыстан тұрады. Олар өсімдіктердің екіншілік метаболиттерінің ең ірі класын құрайды, белгілі табиғи өнімдердің шамамен 60% -ын білдіреді. Көптеген терпеноидтар маңызды фармакологиялық белсенділікке ие және осы себепті медициналық химияда зерттелуде. Өсімдіктердегі терпеноидтар хош иісті қасиеттері үшін қолданылады және дәстүрлі шөптік емдеулерде маңызды рөл атқарады. Терпеноидтар эвкалипттың иісіне, қантеке, тырнақ, имбирьдің дәміне, күнбағыстың сары түсіне және помидордың қызыл түсіне жауап береді. Белгілі терпеноидтарға цитрал, ментол, кампфор, Salvia divinorum өсімдігіндегі сальвинорин А, Ginkgo biloba-да кездесетін гинкголид және билобалид, сондай-ақ каннабистегі каннабиноидтар жатады. Провитамин бета-каротин – каротиноидтар деп аталатын терпен туындысы. Жануарлардағы стероидтар мен стерольдер биологиялық жолмен терпеноид прекурсорларынан түзіледі. Кейде терпеноидтар ақуыздарға қосылады, мысалы, олардың жасуша мембранасына жақын орналасуын жақсарту үшін; бұл изопренилдену деп аталады. Терпеноидтар өсімдіктердің қорғаныс механизмі ретінде патогендерге қарсы профилактикалық шара ретінде және шөпқоректілердің жора-жолдастарын тарту үшін қолданылады.
The terpenoids, also known as isoprenoids, are a class of naturally occurring organic chemicals derived from the 5 carbon compound isoprene and its derivatives called terpenes, diterpenes, etc. While sometimes used interchangeably with "terpenes", terpenoids contain additional functional groups, usually containing oxygen. When combined with the hydrocarbon terpenes, terpenoids comprise about 80,000 compounds. They are the largest class of plant secondary metabolites, representing about 60% of known natural products. Many terpenoids have substantial pharmacological bioactivity and are therefore of interest to medicinal chemists. Plant terpenoids are used for their aromatic qualities and play a role in traditional herbal remedies. Terpenoids contribute to the scent of eucalyptus, the flavors of cinnamon, cloves, and ginger, the yellow color in sunflowers, and the red color in tomatoes. Well known terpenoids include citral, menthol, camphor, salvinorin A in the plant Salvia divinorum, ginkgolide and bilobalide found in Ginkgo biloba and the cannabinoids found in cannabis. The provitamin beta carotene is a terpene derivative called a carotenoid. The steroids and sterols in animals are biologically produced from terpenoid precursors. Sometimes terpenoids are added to proteins, e. g., to enhance their attachment to the cell membrane; this is known as isoprenylation. Terpenoids play a role in plant defense as prophylaxis against pathogens and attractants for the predators of herbivores.
Биосинтез
Терпеноидтар, әсіресе спирт функционалдық тобын қамтитын түрлері, көбінесе геранил пирофосфатынан түзілген карбокациялық аралық қосылыстардың гидролизі нәтижесінде пайда болады. Сол сияқты, фарнезил пирофосфатынан түзілген аралық қосылыстардың гидролизі сесквитерпеноидтарды, ал геранилгеранил пирофосфатынан түзілген аралық қосылыстардың гидролизі дитерпеноидтарды және т.б. береді.