Кіріспе

АҚШ Әскери-теңіз күштерінің шхунасы Үшінші USS Alligator – АҚШ Әскери-теңіз күштерінің шхунасы болды. "Аллигатор" кемесінің құрылысы 1820 жылдың 26 маусымында Бостон теңіз кеме жасаушылығында басталды, 1820 жылдың 2 қарашасында суға түсірілді және 1821 жылдың наурыз айында – мүмкін, 26-сы күні – лейтенант Роберт Ф. Стоктон басқаруымен комиссияға қабылданды. 1996 жылдың 6 маусымында оның қаза тауып қалған орны АҚШ Ұлттық тарихи орындарының тізіліміне қосылды.

Құлдыққа қарсы алғашқы патруль

3 сәуірде «Алигатор» Бостоннан (Массачусетс штаты) теңізге шыққанда екі мақсатты міндеттерді іске асыруға кірісті. Лейтенант Стоктонның «Алигатор» басқаруына тағайындалуына оның әскери-теңіз министрі Смит Томпсонды өзінен жоғары тұрған бірнеше офицерлерді жіберуге көндірудегі табандылығы себеп болды. Осылайша, ол құл саудасын тоқтату үшін Батыс Африка жағалауын шарлаудан бөлек, Америка колонизациялау қоғамы үшін Африка жағалауының бір бөлігін іздестіріп, сатып алуға мүмкіндік алды. Бұрын аталған қоғам жағалауда бұрынғы американдық құлдардың колониясын құрған еді, бірақ сол аймақтағы климат тым қиын және денсаулыққа зиянды болғандықтан колония тарап кеткен. Сондықтан қоғам өкілдері Стоктонға көмектесуді сұрап, оларға қолайлы жер участағын сатып алуға көмектесуді өтінді. Нью-Йоркте экипажын толықтырғаннан кейін, әскери кеме Африканың батыс жағалауына қарай бет алды, онда Кабо-Вердеден экваторға дейін құлдарды Африкадан Америкаға заңсыз тасымалдауды тоқтатуға тырысты. Ол бірнеше құл сатушыларды ұстады, олардың арасында «Матильда», «Л'Элиза» және «Дафна» шхуналары болды. Дегенмен, оның ең маңызды үлесі, әлде-бір командирі және Америка колонизациялау қоғамының өкілі, доктор Илай Айерс Мезурадо түбегінің маңындағы аумақты таңдап, сатып алуы болды. Ол осы мақсатта «Алигаторға» мінген еді. Бұл жердегі басты басшы, король Питермен келіссөздер жүргізу үлкен қауіп-қатерге толы болды, өйткені оның халқы құл сатумен айналысқандығы мәлім болған. Бастапқы келіссөздер жақсы өтті, бірақ король Питер келісімді бекіту үшін белгіленген уақытта келмеді. Оның орнына ол шамамен 20 шақырым жерге ішкі аймаққа кетіп, Стоктонды «егер батыл болса» оның соңынан ішкі аймаққа баруға шақырды. Стоктон мен Айерс бұл шақыруды қабылдап, ішке қарай жол тартты. Олардың күш-жігерінің нәтижесі – Мезурадо түбегі маңындағы жағалау учаскесі – Либерия Республикасының құрылуына бастау болды. Бұл міндет орындалғаннан кейін «Алигатор» Америка Құрама Штаттарына қайту үшін жолға шықты және шілде айында Бостонға оралды. Ол күзге дейін сол жерде қалды.

Құлшылыққа қарсы екінші патруль

1821 жылғы 4 қазанда «Аллигатор» Бостоннан Африканың батыс жағалауына қарай тағы да теңізге шықты. 5 қарашада ол алдынан тік бағытта келе жатқан белгісіз желкенді кемені кездестірді. «Аллигаторды» көргенде, жаңа келген кеме жолын жалғастырудың орнына, тоқтады және «Аллигатордың» жақындауын күтті. Америкалық шхунадағы қарауылдар бұл кемеде қиындық тудыратын сигнал көтерілгенін хабарлады, сосын «Аллигатор» көмек көрсетуге бет бұрды. Бірақ, соғыс кемесі оқ ату қашықтығына жеткенде, қауіпті жағдайдағы кеме оған оқ атып, португалдық туын көтерді. Бұл кемеде «Аллигатордағыдан» ұзақ қашықтыққа оқ атуға арналған қарулар болғандықтан, лейтенант Стоктон өз қаруларын дайындап, кемесін қарсыласқа бағыттай келе, экипажына палубаға жатып алуын бұйырды. Сол күні жел нашар болғандықтан, «Аллигатор» бірнеше сағат бойы оққа ұшырады және бірнеше адам зардап шекті, одан кейін ғана қарсыласты өз қаруларының жететін қашықтығына жеткізе алды. Бірақ, ол мұңға жеткенде, мәселе тез шешілді. Оның бірінші залпы қарсылас кемесінің барлық экипажын паналауға жіберді. Содан кейін америкалық кеме шамамен 20 минут бойы оқтан кейін оқ атып, қарсыласын қиратты. Осы кезде «Аллигатордың» қарсыласы туын түсірді. Стоктон оған сигнал берді, ал оның капитаны палубаға шықты. Ол бұл кемені португалдық жеделхат иесі деп мәлімдеді. Бұл оқиға туралы жазбаларда бұл кеме екі түрлі атаумен белгіленген – Мариано Фалиеро және Марианна Флора. Стоктон оны қарақшы деп есептеді, бортына жүлделі экипажты отырғызып, АҚШ-қа адмиралтейство сотының қарауына жіберді. Алайда, Португалия үкіметінің өтініші бойынша кеме иелеріне қайтарылды. Сапардың қалған бөлігінде «Аллигатор» Бостонға оралу алдында Африка жағалауында бірнеше құл сатушыларды ұстады.

Құқық бұзуға қарсы қарауыл

1822 жылдың басында "Аллигатор" Кариб теңізінде кең таралған қарақшылықпен күресу үшін Бостоннан Батыс Үндістанға аттанды. Сәуір айында Кубаның Нуэвитас жанында "Сиенега" атты қарақшы шхунасын жаулап алды. "Аллигатор" өзінің қызметінің соңына дейін Батыс Үндістан аймағында қалды. Сол жылдың қараша айында Матансаста болғанда, америкалық шхуна мен бригті қарақшылар тобы ұрлап кеткенін және олардың Матансастан шығысқа қарай орналасқанын естіді. Ол ұсталған шхунаның капитаны мен боцманды алып, американдық кемелерді қайтарып алу үшін теңізге шықты. 9 қараша күні таңертең ол мақсатына жетіп, қарақшылардың бір кеме, екі бриг және бес шхунасы бар екенін көрді. "Аллигатор" қарулы қайықтарын жіберіп, бес зеңбірегімен оқ жаудырған қарулы шхунаны қуды, соның арқасында шайқас басталды. "Аллигатордан" шыққан қайықтар шабуылды күшейтіп, көп ұзамай шхунаны жаулап алды. Ұзақ болмаған, бірақ қаһарлы шайқаста "Аллигатор" екі мылтық оғынан мерт болған командирі, лейтенант Уильям Х. Алленді жоғалтты. 80 тонналық (bm) кемеде бір ұзын 18 фунттық зеңбірек және төрт кішкентай зеңбірек орналасқан. АҚШ-тың жоғалтулары сегіз адамның қаза тауып, жараланғандары болды. Одан кейін "Аллигатордың" қайықтары қарақшылардың барлық кемелерін, бір шхунадан басқа, жаулап алды, ол қашуға үлкерді. Көптеген қарақшылар жағаға қашып кетті. "Аллигатор" Нью-Йорктан Нью-Орлеанға жол тартқан "Уильям" мен "Генри" кемелерін, Бостоннан Нью-Орлеанға бағыт алған "Ирис" және "Сара" бригтерін, Салемнен келген "Арго" шхунасын, сондай-ақ Бостоннан келген "Нэнси" мен "Мэри" кемелерін қайтадан қолға түсірді. 18 қараша 1822 жылы "Аллигатор", лейтенант Дейл басқаруымен, Матанзастан Норфолкке конвоймен бірге аттанды. Келесі күні таңертең Флорида жағалауында орналасқан, қазір "Аллигатор рифі" деп белгілі бір жерге келіп соқтығысты. Кемені қайтадан жүзбеге келтіру үшін тырысқан офицерлер мен матростар үмітсіздікке ұшырап, әрекеттен бас тартты. 21 қарашада олар кеме көрді және дабыл сигналы берді. Кеме аман қалғандарды алып кетті. 1822 жылдың 23 қарашасында олар кетер алдында "Аллигаторды" өртеп жіберді, ол көп ұзамай жарылды. Бастапқыда қираған кеме "Аллигатор рифі" маңында деп есептелген, бірақ 1996 жылғы экспедиция бұл жалған екенін дәлелдеді, ал "Аллигатордың" орналасқан жері әлі де белгісіз.