Домбас: Тарихи маңызы бар қалашық

Кіріспе

Довр ауылы – Норвегияның Иннландет облысының Довр муниципалитетіндегі ауыл немесе шағын қала. Ауыл жоғарғы Гудбрансдален аңғарының сауда орталығы қызметін атқарады. Ол Осло және Тронхейм қалаларын байланыстыратын, солтүстік және оңтүстік бағыттарындағы Е6 Еуропалық тас жолымен, сондай-ақ батысқа қарай Андальснеске қарай баратын Е136 Еуропалық тас жолымен маңызды жолдар торабында орналасқан. Добребанен және Раумабанен теміржолдары да осы ауылдағы Домбас станциясында қиылысады. Домбас шіркеуі ауылда орналасқан. Ауылдың халқы (2021) 1164 адамды құрайды, ал халық тығыздығы – .

ХХ ғасыр

Довр желісі 1913 жылы Домбасқа дейін созылды және Домбас станциясы салынды. 1921 жылы желі одан әрі Сторенге дейін созылды. Үш жыл өткен соң, Домбас пен Андальснес қалаларын байланыстыратын Раума желісі ашылды. Домбас шіркеуі 1939 жылы құрылысын аяқтады.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1940 жылы Норвегиялық науқан кезінде немістер бұл теміржол, автомобиль жолы және телеграф торабының стратегиялық маңызы зор екенін мойындады. 13 сәуірден бастап немістер Андалснес порты арқылы Норвегиядағы жақын арада одақтас әрекеттер туралы хабарламалар ала бастады. Осыған қарсы тұру үшін неміс жоғарғы қолбасшылығы Домбас қаласын басып алуға бұйрық берді. Нәтижесінде, 7-ші Ұшқыш дивизиясының 1-ші полкінің 1-ші батальонынан шыққан парашютистер ротасы 14 сәуірде Домбасқа тасталды, мақсаты – теміржол желісін кесу еді. Неміс ротасының бақытсыздығы сонда болды, олар тікелей Ослоның солтүстігіндегі майданға бара жатқанда Домбас қаласында бивақталып тұрған №1 жаяу әскер полкінің 2-ші батальонына шабуыл жасады. Тарихтағы екінші қарсы десант шабуылында (алғашқысы 9 сәуірде Сола әуе станциясына қарсы жасалған) он бес Junkers Ju 52-нің тек жетісі ғана Форнебу әуежайындағы базасына оралды, ал қалғандары норвегиялық Colt M/29 авиацияға қарсы автоматтық оғынан жойылды, парашютистерді шашыратты. Құтқарылғандардың көп бөлігі қонудан кейін тұтқынға алынды. Тек рота командирі, обер-лейтенант Герберт Шмидт басқаратын, 63 неміс сарбазынан тұратын топ ғана қолға түсіп қалмауға және Гудбрансдал аңғарын екі стратегиялық маңызды фермада оқшаулауға қол жеткізді. Тек 19 сәуірде оқшауланған неміс тобы бес күн бойы өздерінен әлдеқайда басым норвегиялық күштермен қоршалғаннан кейін ғана бас берді. 16 сәуірде норвегиялықтар Шмидт сарбаздарына қарсы екі миномет және бірнеше Colt M/29 ауыр пулеметтерін жеткізді, ал 18 сәуірден бастап 40 мм Bofors әуеге қарсы зеңбірегі Домбас теміржол станциясынан неміс позицияларын бомбалады. 19 сәуірде парашютистер бомбалауды көтере алмады және тұтқынға алынған норвегиялық майор Кёсті бас беру туралы хабарламаны жеткізу үшін жіберді. Барлығы 150 парашютист норвегиялық тұтқындыққа түсті және Оңтүстік Норвегиядағы қарсылық күші құлағанға дейін, май айының басында Кристиансун маңындағы әскери тұтқын лагерінде ұсталды. 1940 жылдың 21 сәуірінде неміс Люфтваффесі ауылдың теміржол аймақтарына бомбалау шабуылы жасады, нәтижесінде Екінші дүниежүзілік соғыстың алғашқы американдық әскери құрбаны болды. Норд елдеріндегі американдық елшіліктердегі әуе атташесі болып қызмет еткен авиациялық метеоролог, капитан Роберт М. Лози, өзі және басқалары қауіпсіздік іздеген теміржол туннеліне кіреберісінің жанында бомбалауды бақылап тұрғанда қаза тапты. Қазір Домбаста капитан Лозиге ескерткіш орнатылған. Лози сияқты бомбадан бес норвегиялық қаза тауып, тағы 18 адам жарақат алды. Сондай-ақ 1940 жылдың сәуірінде, Норвегияға неміс басқыншылығынан кейін Ослоны эвакуациялағаннан кейін Хакон VII патша өзінің үкіметімен бірге алдымен Эльверумға барды, бірақ бұл қала мен Нюрбергсундты Люфтваффе бомбалағаннан кейін, армияның жоғарғы қолбасшылығы орналасқан Гудбранддалға көшу туралы шешім қабылданды. Патшаның серіктері алдымен адасып, швед шекарасындағы Древсоға жетті, онда оларды швед шекарашылары кері қайтарды. Патша алдымен Херкиннге, содан кейін Оттаға барды. Оттаға бара жатқан жолда, 1940 жылдың 13 сәуірінде, неміс десанттық шабуылынан бес сағат бұрын Домбас арқылы өтті. 14 сәуірде король мен мұрагер ханзада Оттада қалды және өз халқына радио хабарларын жіберді. Неміс шабуылдары басталғанда, парашютистер үлкен аумаққа шашырап қонды, ал король отбасы түнгі уақытта жақын орналасқан немістерден жарты сағат қашықтықтағы Довреде түнеп қалуды шешті. Парашютистер жергілікті Доврескоген қару клубының қорғауында болған патшаға жақындамағанымен, олар министр Фрихагенге шабуыл жасап, оның көлігін және министр Фрихагенмен бірге болған чемоданды тартып алды. Ақша Oberleutnant Schmidt 19 сәуірде бас берген кезде қалпына келтірілді. Патша ақырында Молдеге жетті, одан кейін HMS Glasgow оны Тромсёге жеткізді.

In 1940, during the Norwegian Campaign, the Germans recognized this rail, roadway and telegraph junction was strategically significant. From 13 April on the Germans started receiving messages of imminent allied action in Norway through the port of Åndalsnes. To counter this, the German High Command ordered a takeover of Dombås. The result was that a company of fallschirmjägers from 1st battalion of the 1st Regiment, 7th Flieger Division was dropped at Dombås on 14 April, intending to cut the rail line. The German company had the misfortune to jump straight onto the second battalion of Infantry Regiment no. 11 (Møre) that was bivouacked at Dombås on their way to the front north of Oslo. In the second opposed paratrooper attack in history (the first being the one made against Sola Air Station on 9 April) only seven out of fifteen Junkers Ju 52s made it back to their base at Fornebu airport the rest were lost to Norwegian Colt M/29 anti aircraft machine gun fire, dispersing the paratroopers. Most of the surviving paratroopers were taken prisoner soon after landing. Only a single group of sixty three Germans, under the company commander Oberleutnant Herbert Schmidt managed to avoid capture and sealed off the Gudbrandsdal valley holed up in two strategically placed farms. Only on 19 April did the isolated group of Germans surrender, having been surrounded by far superior Norwegian forces for five days. On 16 April the Norwegians brought two mortars and several Colt M/29 heavy machine guns to bear on Schmidt's men and from 18 April a 40 mm Bofors anti aircraft gun bombarded the German positions from Dombås Railway Station. On 19 April the paratroopers could no longer stand the bombardment and sent forward the captured Norwegian Major Kjøs to convey their surrender message. All in all 150 fallschirmjägers ended up in Norwegian captivity, being kept in a prisoner of war camp near Kristiansund until released when resistance collapsed in South Norway in early May. On 21 April 1940, a German Luftwaffe bombing attack on the village's railway areas resulted in the first American military casualty of World War II. Captain Robert M. Losey, an aeronautical meteorologist serving as an air attaché to American embassies in the Nordic countries, was killed while observing the bombing near the entrance to a rail tunnel where he and others had sought safety. A monument to Captain Losey now stands in Dombås. Five Norwegians were killed by the same bomb as Losey, and another 18 wounded. Also in April 1940, after evacuating Oslo after the German invasion of Norway, King Haakon VII first travelled with his government to Elverum, but after that city and Nybergsund was bombed by the Luftwaffe the decision was made to move to Gudbrandsdal where the Army High Command had relocated. The King's entourage at first got lost and ended up at Drevsø on the Swedish border where they were turned back by Swedish border guards. The King then went first to Hjerkinn and then to Otta. On his way to Otta the King passed through Dombås on 13 April 1940, only five hours before the German paratrooper attack took place. On 14 April the King and the Crown Prince remained at Otta, transmitting radio messages to their people. As the German attack came the Fallschirmjäger were landing dispersed over a huge area and the royal family decided to spend the night at Dovre, only half an hour from the nearest Germans. Although the Fallschirmjägers never got any nearer the King, who was protected by the local Dovreskogen gun club, they did ambush the cabinet minister Frihagen, capturing his car and a suitcase with Minister Frihagen managed to escape the ambush and the money was recovered when Oberleutnant Schmidt surrendered 19 April. The King eventually made his way to Molde from where he was brought to Tromsø by HMS Glasgow.

Медиа

Домбас қаласында "Vigga" газеті жарық көреді.