Кіріспе

Ана құдайы Камахияға арналған ғибадатхана Ассамның Гувахати қаласындағы Нилачал төбелерінде орналасқан Камахия ғибадатханасы – Камахия құдайына арналған ежелгі және ең құрметті тантрикалық тәжірибелер орталықтарының бірі. Ғибадатхана Кулачара Тантра Марганың орталығы және құдайдың етеккірін тойлайтын жыл сайынғы Амбубачи Мела фестивалінің өткізілу орны. Құрылысы 8-9 ғасырларға жатады, содан кейін көптеген қайта құрулар жасалған. Тарихтың көп бөлігінде белгісіз ғибадат орны болған, ол 19 ғасырда, отарлық билік кезінде, әсіресе Бенгалиядан келген зыяратшылар үшін маңызды қасиетті орынға айналды. Бастапқыда жергілікті құдайға табыну орны болған, табиғи тастан жасалған аникондық йониге табыну бүгінгі күнге дейін жалғасуда. Камакия ғибадатханасы мемлекеттік билікпен байланыстырылды, алғаш Камарупаның Млечча әулеті оны қамқорлап, кейін Палалар, Кочтар және Ахомдар қолдау көрсетті. Пала билігі кезінде жазылған Калика Пурана Камарупа патшаларының заңды бабасы Нараканы Камахия құдайымен байланыстырып, аймақты және Камарупа мемлекетін бейнелейді. Тарихи тұрғыдан ғибадат үш кезеңде дамыған деп есептеледі: Млеччалар кезінде – йониге, Палалар кезінде – йогиниге, ал Кочтар кезінде – Махавидияларға табыну. Негізгі ғибадатхананы Сактизмнің он Махавидиясына арналған жеке ғибадатханалар кешені қоршап тұр, атап айтқанда, Кали, Тара, Трипура Сундари, Бхуванешвари, Бхайрави, Чхиннамаста, Дхумавати, Багаламухи, Матанги және Камалатмика. Олардың ішінде Трипурасундари, Матанги және Камала негізгі ғибадатхананың ішінде орналасқан, ал қалған жеті жеке ғибадатханаларда орналасқан. Кешендегідей, Махавидиялардың тобы ретіндегі ғибадатханалары сирек кездеседі. 2015 жылдың шілдесінде Үндістанның Жоғарғы соты ғибадатхананың басқаруын Камахия Дебюттер кеңесінен Бордури Самаджға ауыстырды.

Сипаттама

Қазіргі кездегі құрылымдық ғибадатхана және оның төңірегінде шашырап жатқан тасқа қашалған мүсіндер ғибадатхананың 8-9-шы, 11-12-ші, 13-14-ші ғасырларда және тіпті одан кейін де бірнеше рет салынғанын және жаңартылғанын көрсетеді. Қазіргі түрі, 16-шы ғасырдан бастап, гибридтік жергілікті стильді қалыптастырды, оны кейде Нилачал типі деп атайды: крест тәрізді негіздегі жарты шар пішіндес күмбезді ғибадатхана.

Каланта, Панчаратна және Натамандир

Ғибадатхана үш қосымша бөлмеден тұрады. Батысқа қарай орналасқан бірінші бөлме – каланта, төртбұрышты, ацчала типінде (Бишнапурдың 1659 жылғы Радха Винод ғибадатханасына ұқсас). Ғибадатханаға кіру әдетте солтүстік есігі арқылы, яғни Ахом типіндегі дочала арқылы жасалады. Ішінде Құдайдың кішкентай жылжымалы бейнесі орналасқан, ол кейінірек қосылған, содан аталған. Бұл бөлменің қабырғаларында Нара Нараяна бейнелері, оларға байланысты жазулар және басқа да құдайлардың суреттері бар. Натамандира панчаратнадан батысқа қарай созылып, апсидалық ұшы мен Рангар типіндегі, Ахом стиліне тән қырлы шатыры бар. Оның ішкі қабырғаларында Раджешвар Сингханың (1759) және Гауринатх Сингханың (1782) жазулары сақталған, бұл құрылыстың тұрғызылған кезеңін көрсетеді. Сыртқы қабырғасында бұрынғы кездерде жасалған тас мүсіндері қабырғаға бекітілген, олардың бейнесі жоғары рельефте бейнеленген. Бұл мәлімдемелер сол халықтардың халық ауыз әңгімелерімен расталады. Калика Пуранадан (10 ғасыр) және Йогини Тантрадан алынған дәстүрлі мәліметтерде Камахия құдайының Кирата тегінен екендігі және Камахияға табыну Камарупаның құрылуына (біздің заманымыздың 4 ғасыры) дейін басталғаны айтылады.

Ежелгі

Камарупаның ең ерте тарихи династиясы Варман (350–650) және 7-ғасырлық қытай саяхатшысы Сюаньцзян Камахияны есімдерімен атамайды; сондықтан кем дегенде сол кезеңге дейін құдайына табыну Кирата дәстүріне негізделген, брахмандардың ықпалынан тыс болған деп есептеледі. 8-ғасырға жататын, ең көне буддалық тантралардың бірі – Хеваджра тантрасы Камарупаны питха ретінде көрсетеді, ал Камахия құдайы туралы алғашқы жазбалық деректер Мелечха әулетінің Ванмалавармадевасының 9-ғасырлық Тезпур тақталарында табылды. Өнер тарихшылары археологиялық қалдықтар мен ғибадатхананың төменгі қабаттары 5-7 ғасырларға дейін соққан ежелгі құрылыстың іздерін көрсетуі мүмкін деп санайды. Камахияға Млечха әулетінің берген мәні, олар оны салған немесе қайта жаңартып салған болуы мүмкін екенін көрсетеді.

Орта ғасырлар

Ғибадатхананы Сүлеймен Карранидің (1566–1572) генералы Калапахар қиратқан деген дәстүр бар. Бірақ, қайта құрылыс күні (1565) болжамды қирату күнінен бұрын болғандықтан, және Калапахардың осылай шалқары шығысқа дейін келгендігі белгісіз болғандықтан, қазір ғибадатхананы Калапахар емес, Хусейн Шахтың Камата патшалығына жасаған шабуылы (1498) кезінде қиратылғаны есептеледі. Ғибадатхананың қираған қалдықтарын Кох әулетінің негізін қалаушы Вишвасингха (1515–1540) тапқан, ол осы жерде құлшылықты қайта жаңғыртқан. Алайда, ғибадатхананың қайта құрылысы оның ұлы Нара Нараян (1540–1587) тұсында 1565 жылы аяқталды. Тарихи жазбалар мен эпиграфикалық дәлелдерге сәйкес, негізгі ғибадатхана Чиларайдың қадағалауымен салынған. Қайта құрылыста бұрынғы ғибадатханалардан шашырап жатқан материалдар пайдаланылды, олардың бір бөлігі бүгінге дейін сақталған. Тас шихара Мегамукдамды қалпына келтірудің екі сәтсіз әрекетінен кейін, Кох шебері кірпішпен салуға көшті және қазіргі күмбезді жасады. Бенгалияның исламдық сәулетімен жақсы таныс шеберлер мен сәулетшілер салған күмбез дөңгелек және жарты шар тәрізді болды, оны минареттерден шабыттанған ангашихаралармен шеңберледі. Банерджи (1925) Ахом патшалығының билеушілері Кох құрылысын одан әрі кеңейткенін жазды, бұл ретте бұрынғы Кох ғибадатханасының қалдықтары мұқият сақталды. 1658 жылдың соңына қарай Ахомдар, патша Жаядхвадж Сингха басшылығымен Камрупты бағындырды, ал Итахули шайқасынан (1681) кейін Ахомдар ғибадатхананы толық бақылауға алды. Шаивиттер мен Шакталардың қолдаушылары болған патшалар ғибадатхананы қайта құру және жөндеу арқылы қолдауын жалғастырды. [[Файл:Камахия ғибадатханасындағы мүсін, Гуахати, Ассам 01. jpg|thumb|Ahom кезеңінде Раджешвар Сингха салған Натамандира қабырғаларына орналасқан Камарупа кезеңінің жоғары рельефтегі тас мүсіндері.

Аңыздар

Калика Пуранаға сәйкес, Камахия ғибадатханасы – Сатидің Шивамен жеке кездесу үшін жасырын түрде шегініп, уақыт өткізген жерді көрсетеді, сондай-ақ Шиваның Сатидің мәйітімен тандав (жойқын би) билегеннен кейін оның йонисі (аналық мүшелері мен жатыры) түскен орын да осы. Онда Камахия төрт маңызды шакти петасының бірі ретінде айтылады: қалғандары – Одиша штатындағы Пури қаласындағы Джаганнатх ғибадатхана кешеніндегі Вимала ғибадатханасы, Одиша штатының Брахмапур қаласының жанындағы Тара Тарини ((Стана Ханда) (Емшектер)), және Мата Сатидің мәйітінің бөліктерінен пайда болған Батыс Бенгалия штатының Калигат қаласындағы Дахина Калика. Бұл Деви Бхагаватада расталмаған, онда Сатидің денесімен байланысты 108 орын тізімделген, бірақ Камахия қосымша тізімде еске алынады. Кейінірек жазылған "Йогини Тантра" еңбегі Калика Пуранада айтылған Камахияның шығу тегін ескермейді және Камахияны Кали қадірлісімен байланыстырып, йонидің шығармашылық символизмін баса көрсетеді. Аңызға сүйенсек, құдайлар үйінің мүшелері құдайдың қаһарынан сақтану үшін ғибадатханаға бармайды және одан өте бергенде көздерін бұрып өтеді.