Кіріспе

Американдық психолог Дэвид Уэст Кирси (31 тамыз 1921 – 30 шілде 2013) – американдық психолог, Калифорния мемлекеттік университетінің (Фуллертон) профессор-эмиритусы және бірнеше кітаптың авторы. Оның ең танымал еңбектері – «Маған түсінік беріңіз» (1978, Мэрилин Бейтспен бірлесіп жазылған) және қайта қаралып, кеңейтілген екінші томы «Маған түсінік беріңіз II» (1998) кітаптарында ол өзіндік бағалау анкетасын ұсынды, ол Кирси темпераментін сұрыптаушы деп аталады. Бұл анкета адамның мінез-құлқының үлгілерін төрт темперамент пен он алты мінез-құлық типіне байланыстырады. «Маған түсінік беріңіз» кітабының екі томында да мінез-құлықты бағалауға арналған анкета, егжей-тегжейлі сипаттамалар, темпераменттік қасиеттер мен жеке ерекшеліктердің жүйелі талдауы бар. Конфликттерді басқару және ынтымақтастыққа баса назар аударған Кирси отбасылық және серіктестік кеңес беру, сондай-ақ балалар мен ересектерге жеке бағдар беру саласында маманданған.

Ерте өмір, білім және кәсіби тәжірибе

Кейрси Оклахома штатының Ада қаласында дүниеге келген. Ол екі жасында отбасымен Оңтүстік Калифорнияға көшіп барды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде әскерге шақырылып, Теңіз күштеріне қосылды, теңіз жауынгерлік ұшқышы болды және Тынық мұхитындағы әуе кемесінде қызмет етті. Ол Помона колледжінен бакалавр, ал Клермонт аспирантурасынан (кейін Клермонт аспирантура мектебі деп аталды) магистр және доктор дәрежелерін алды. 1950 жылы ол қылмыскер балаларға арналған пробациялық үй-фермада кеңесші болып жұмысын бастады. Содан кейін жиырма жыл бойы мемлекеттік мектептерде қиын балалардың проблемаларын шешуге және олардың бұзылысқа ұшырауына жол бермеуге бағытталған түзету жұмыстарын атқарды. Ал келесі он бір жыл бойы Калифорния мемлекеттік университетінде (Фуллертон) балалардың, ата-аналардың және мұғалімдердің зиянды әдеттерін анықтап, олардан бас тартуға көмектесетін әдістерді үйрететін түзету кеңесшілерін даярлады.

ADHD дау-дамай

Клиникалық психолог ретінде Кирси психотроптық стимуляторларды рецепт арқылы жазуды, мектеп оқушыларының белсенділігі немесе темпераменті сыныптағы оқу процесін бұзады деп есептелетін зейін тапшылығы және гипербелсенділік синдромының (ЗТГС) емдеуі ретінде ғана емес, сонымен қатар осы балаларға зиянды деп қарады. Ол "балаларға жасалған эпидемиялық зәбірлеу" деп санайтын жағдайды қатаң сынады және "логикалық салдарлар әдісі" деп атаған тәсілін қолдану арқылы мұндай балаларды басқаруда сәтті болғанын мәлімдеді. Кирси назар тапшылығы синдромы (НТС) мүлдем басқа мәселе екенін, себебі бұл балалар белсенді емес және мұғалімнің жоспарларына назар бөлмейді, ал НТС олардың не істемейтінін ғана көрсетеді, олардың байқалатын мінез-құлқын анықтамайды деп мәлімдеді. Осылайша, оның пікірінше, НТС – мұғалімді елемейтін, бірақ ешкімге кедергі келтірмейтін балаларға таңылған қате ұғым, бұл сыныпта бұзылыс тудыратын балалардан өзгеше. Кирси НТС-пен ауыратын балаларды дәрімен емдеу тәжірибесін "НТС-тің үлкен алдауы" деп атады. Оның негізгі тұжырымы бойынша, ЗТГС немесе НТС деп диагностикаланған балалардың көпшілігінде SP немесе Artisan темпераменті болады, яғни олардың ойлау және сөйлеуі нақты, ал мақсаттарды іске асыруда тиімді болады.