Кіріспе

Қолжазбаның псевдоғылыми талдауы

Графология – жазушының мінез-құлқы ерекшеліктерін анықтау мақсатымен қолжазбаны талдау. Оның әдістемелері мен қорытындылары ғылыми дәлелдермен негізделмегендіктен, ол псевдоғылым деп есептеледі. Графология бір ғасырдан астам уақыттан бері қырқыс дау-жанжалға себеп болып келеді. Жақтастары оның мінезді бағалаудағы пайдалылығының куәсі ретінде жеке мысалдар келтірсе де, бұл мәлімдемелер ғылыми зерттеулермен расталмаған. Психикалық денсаулық мамандарының сауалнамасы бойынша, графология психологиялық талдаудың ең сенімсіз әдістерінің қатарында саналады.

Этимология

"Графология" сөзі грек тіліндегі γραφή (; 'жазу') және λόγος (; 'теория') сөздерінен туындайды.

Тарих

1991 жылы Жан Чарльз Гилль Мейсани Хуан Хуарте де Сан-Хуанның 1575 жылы жарық көрген "Examen de ingenios para las ciencias" еңбегі қолжазба талдауы бойынша алғашқы кітап болды деді. Америкалық графологияда Камилло Балдидің 1622 жылғы "Trattato come da una lettera missiva si conoscano la natura e qualità dello scrittore" атты кітабы алғашқы кітап саналады. 1830 жылы Жан Ипполит Мишон қолжазба талдаумен қызығушылық танытты. Ол 1871 жылы Société Graphologique қоғамын құрғаннан кейін көп ұзамай өз зерттеулерін жариялады. Оның ең белгілі шәкірті Жюль Крепье Жамин болды, ол көп ұзамай басқа тілдерге аударылған кітаптар сериясын шығарды. Мишонның интегративтік тәсілінен бастау алып, Крепье Жамин графологияға холистикалық (тұтас) көзқарас қалыптастырды. Альфред Бине 1893 жылдан 1907 жылға дейін графологияны зерттеуге көндірілді. Графологтар оның нәтижелерін қабылдамаса да, ол оны "болашақ ғылымы" деп атады. Француз психиатры Жозеф Рогос Де Фурсак 1905 жылы "Les ecrits et les dessins dans les maladies mentales et nerveuses" кітабында графология мен психиатрияны біріктірді. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін графологияға қызығушылық Еуропа мен Америка Құрама Штаттарында одан әрі күшейді. 1920 жылдары Германияда Людвиг Клагз өзінің зерттеулерін "Zeitschrift für Menschenkunde" (Адамзатты зерттеу журналы) журналында жариялады. Оның осы салаға қосқан ең маңызды үлесін "Handschrift und Charakter" еңбегінде табуға болады. Теа Стейн Левинсон және Дж. Зубин АҚШ үкіметінде жұмыс істеген тәжірибесіне сүйене отырып, Клагстың идеяларын өңдеді және 1942 жылы өз әдісін жариялады. 1929 жылы Милтон Бункер графоанализді оқыту үшін "The American Grapho Analysis Society" қоғамын құрды. Бұл ұйым және оның жүйесі американдық графология әлемін екіге бөлді. Студенттер графоанализ немесе холистикалық графологияның қайсысын таңдау керектігін шешуге тиіс болды. Нақты деректердің жетіспеуіне қарамастан, анекдоттық мәліметтерге сәйкес, 1970 және 1980 жылдар аралығында Халықаралық графоанализ қоғамының (IGAS) мүшелерінің 10% құрамы шығарылды. Биологиялық жыныс пен қолжазба стилі арасындағы мүмкін болатын байланыс туралы мәселені қарастыра отырып, Джеймс Хартли 1989 жылы жариялаған мақаласында осы гипотезаны қолдайтын белгілі бір дәлелдер бар деген қорытынды жасады.

Жұмыс берушілердің пайдалануы

Графология ХХ ғасырдың ортасына дейін ғылыми қауымдастықта қолдау тапқан болса да, соңғы зерттеулер жеке тұлғаны және еңбек өнімділігін бағалау құралы ретінде графологияның дұрыстығын жоққа шығарады. Бүгінде ол жалған ғылым деп есептеледі. Жеке тұлға мен еңбек нәтижелерін болжау тиімділігін анықтау үшін көптеген зерттеулер жүргізілді. Жақында жүргізілген зерттеулер, қолжазбаның жеке тұлғалық қасиеттерін және еңбек өнімділігін болжаудағы тиімділігін тексеріп, тұрақты түрде теріс нәтижелер көрсетті. Кинг пен Кёлердің кең ауқымды әдебиеттік шолуы графологияның геометриялық аспектілерін (көлбеулік, бұрыштық және т.б.) көрсететін ондаған зерттеулердің еңбек өнімділігін болжауда ешқандай құндылығы жоқ екенін растады. Британдық Психологиялық Қоғам графологияны астрологиямен бір қатарға қойып, екеуіне де "нөлдік жарамдылық" статусын берді. Ғылыми скептик, автор Брайан Даннинг 2013 жылғы 21 мамырдағы Skeptoid подкастының "Графология туралы барлығы" атты эпизодында былай деп мәлімдеді: (сарапшылардың нақты біліміне емес, ұнату-ұнатпауына негізделгенін растау тенденциясы) жеке тұлғаны тестілеу әдістерін растауды қиындатады. Бұл құбылыстар адамдардың өзіне қатысты екенін айтатын сипаттамаларға жоғары баға беруге бейім екенін көрсетеді, бірақ шындығында бұл сипаттамалар тым жалпылама болып, көптеген адамдарға қатысты болуы мүмкін. Мысалы, Таллент (1958) еңбегін қараңыз. Жекеленбеген графологиялық есептер осы сынға нығайту береді. Эффект өлшемі: Диннің (1992) графологияны қолдануға қарсы басты аргументі – эффект өлшемінің тым кішкентай болуы. Қолжазба талдауының дұрыстығына қарамастан, зерттеу нәтижелері оның жеке адамдарға емес, тек топтарға қатысты болуы мүмкін екенін көрсетеді. Тұспалдау: Графологияның кейбір маңызды принциптері графологқа түсіндіруді өзгертуге, пәнді немесе алдын ала жасалған қорытындыға сәйкес келтіруге мүмкіндік беретіндей тұспалды. Мысалы, Людвиг Клагес теориясындағы негізгі ұғымдардың бірі – форма деңгейі (немесе формалық деңгей): адамның қолжазбасының түпнұсқалығы, сұлулығы, үйлесімділігі, стилі және т.б. жалпы деңгейі – Клагес пікірінше, оны байқауға болады, бірақ өлшеуге болмайды. Бұл теория бойынша, бір белгі пәннің жалпы мінезі мен тұлғасына байланысты оң немесе теріс мағынаға ие, бұл форма деңгейі арқылы анықталады. Іс жүзінде бұл графологты пәннің жоғары немесе төмен әлеуметтік статусына байланысты белгілерді оң немесе теріс түсіндіруге итермелейді.

Сөздік

Қолжаз талдауының әрбір жүйесінің өзіндік терминологиясы бар. Екі немесе одан көп жүйе бірдей сөздерді қолданса да, олардың мағынасы әртүрлі болуы мүмкін. Қолжаз талдаушы қолданатын сөздің техникалық мағынасы мен оның күнделікті қолданыстағы мағынасы үйлеспейді. Мысалы, «реніш» деген сөз жалпы түсінік бойынша наразылықты білдірсе, графоанализде ол басқа біреудің ықпалынан сескенуді көрсетеді.

Венгрия

Мажар парламенттік комиссарының деректерді қорғау және ақпарат алу құқығы жөніндегі баяндамасында, хабардар етілген келісімсіз қолжазуды талдау жеке өмірге қатысты құпиялылықты бұзу болып саналады.

Психологиялық талдау

Графология кеңесшілер мен психотерапевтер тарапынан клиникалық тұрғыда қолданылып келеді. Қолданылған жағдайда, әдетте, басқа проективті тұлғалық бағалау құралдарымен бірге, жеке-жеке емес, толықтырып қолданылады. Көбінесе жеке психотерапия, отбасылық кеңес беру немесе кәсіби бағдар беру сеанстарында пайдаланылады.

Некелік үйлесімділік

Ең қарапайым түрінде тек жыныстық көрініс және жыныстық реакция зерттеледі. Ең күрделі түрінде, қарым-қатынастағы әрбір адамның қарым-қатынастағы басқа адам(дар)ға қалай әсер ететінін анықтау үшін оның барлық жағы зерттеледі. Теория бойынша, қарым-қатынастағы әрбір адамның бір-бірінен қандай ерекшеліктері бар екенін білгеннен және түсінгеннен кейін, нәтижесіндегі неке берік болады. Салыстырмалы талдау арқылы жауап беретін және жауап бермейтін тараптардың реакциялары өлшенеді.

Медициналық диагноз

Медициналық графология – қолжазбаны талдаудың ең даулы саласы болып саналады. Қатаң айтқанда, мұндай зерттеулер осы мақалада сипатталған графология емес, моторлық бақылауға қатысты факторларды зерттеу болып табылады. Науқастарды және олардың фармакологиялық терапиялық құралдарға жауабын бағалау кезінде, қолжазба факторлары, әсіресе уақыт, ағымдылық, өлшем, пішін, жылдамдық және қысымның тұрақтылығы егжей-тегжейлі қарастырылатын зерттеулер жүргізілді. Бұл құбылыстарды зерттеу – моторлық бақылау процестерін және денедегі жүйке, анатомиялық және биомеханикалық жүйелердің өзара әрекеттесуін зерттейтін зерттеушілердің жанама нәтижесі. "Авангард этикалық практика кодексі" және басқа да кодекстер, өздерінің практика жасайтын штатында диагностика жасауға лицензиясы жоқ адамдарға медициналық диагноз қоюға тыйым салады.

Графотерапия

Графотерапия – адамның мінез-құлқын өзгерту мақсатында оның қол жазуын өзгертуге немесе "қол жазу талдауын кері жүргізуге" бағытталған псевдонаулық. Ол 1930 жылдары Францияда пайда болып, 1950 жылдардың соңында АҚШ-қа тарады. Аталған терапия негізгі каллиграфия курстарында оқытылатын жаттығуларға ұқсас жаттығулардан тұрады, кейде музыка немесе өзін-өзіңмен жағымды сөйлесумен бірге қолданылады.