Кіріспе

Американдық психолог және ғалым (1887–1955)

Луис Леон Турстон (29 мамыр 1887 – 29 қыркүйек 1955) – психометрия және психофизика салаларындағы американдық пионер. Ол салыстырмалы бағалау заңы деп белгілі өлшеу тәсілін жасады және факторлық талдауға қосқан үлесімен әйгілі. 2002 жылы жарияланған «Жалпы психология шолуы» зерттеуінде Турстон XX ғасырдың ең көп сілтемеленген 88-ші психологы деп танылды, ол Джон Гарсия, Джеймс Дж. Гибсон, Дэвид Румелхарт, Маргарет Флой Уошберн және Роберт С. Вудвортпен тең дәрежеде.

Негізгі деректер

Турстон Иллинойс штатының Чикаго қаласында швед иммигранттарының отбасында дүниеге келген. Оның отбасы ол сегіз жасқа толғанда Швецияның Стокгольм қаласына қайтып, 1901 жылы АҚШ-қа оралғаннан кейін Нью-Йорк штатының Джеймстаун қаласына қоныстанды. Турстон 1912 жылы Корнелл университетінен механикалық инженерлік мамандығы бойынша магистр дәрежесін алды. Оған Томас Эдисонның зертханасында қысқа мерзімге көмекші болып жұмыс істеу ұсынылды. 1914 жылы Миннесота университетінде геометрия және сурет салу пәнін екі жыл оқытқаннан кейін, Чикаго университетінде психология мамандығы бойынша аспирантураға түсті (PhD, 1917). Кейін ол Чикаго университетіне (1924–1952) оралды, онда оқыды және зерттеулер жүргізді; оның студенттерінің арасында ДНК құрылымын ашқан Джеймс Уотсон болды. 1952 жылы ол Солтүстік Каролина университетінің Чапел-Хилл қаласында Л. Л. Турстон атындағы психометриялық зертханасын құрды.

Факторлық талдау және интеллект бойынша жұмыс

Тёрстон қазіргі кезде қолданылатын IQ балдарының стандартталған орташасы және стандартты ауытқуын енгізген адам болып табылады, бұл Альфред Бине бастапқыда қолданған интеллект сынау жүйесінен өзгеше. Ол сондай-ақ Тёрстон шкаласын жасағанымен де танымал. Факторлық талдау саласындағы Тёрстонның жұмысы оны "Біріншілік Ақыл-Ой Қабілеттеріне" (БАҚ) негізделген интеллект моделін құруға жетеледі, олар әртүрлі адамдарда әртүрлі деңгейде кездесетін интеллекттің тәуелсіз топтық факторлары еді. Ол барлық психометриялық тесттердің нәтижелеріне әсер ететін және ақыл-ой жасы арқылы көрінетін жалғыз, жалпы интеллект концепциясына қарсы болды. 1935 жылы Тёрстон Э.Л. Торндайк және Дж.П. Гилфордпен бірлесіп "Психометрика" журналын және Психометриялық Қоғамды құрды, ал 1936 жылы Қоғамның алғашқы президенті атанды. Тёрстонның факторлық талдау әдістеріне қосқан үлесі кейінгі психометриялық факторлық құрылымдарды құру және тексеруде құнды болып табылды, сондай-ақ WAIS және қазіргі Стенфорд-Бине IQ тестісі сияқты интеллект сынақтарында қолданылатын интеллекттің иерархиялық модельдеріне әсер етті. Тёрстонның моделіндегі жеті негізгі ақыл-ой қабілеттері: сөзді түсіну, сөздік байлық, есептеу дағдысы, кеңістіктік ойлау, есте сақтау қабілеті, қабылдау жылдамдығы және логикалық ойлау.

Өлшеуге үлесі

Факторлық талдауға қосқан үлесіне қарамастан, Тёрстон (1959, 267-бет) ескертті: "Егер мәселе осыншалықты күрделі болса, оны рационалды түрде тұжырымдау мүмкін болмаса, контингенцияның корреляциялық коэффициенттері сияқты кейбір сандық өлшемдер әлі де қолданылуы мүмкін. Бірақ мұндай статистикалық процедуралар мәселені рационализациялауға және деректердің негізінде жатқан функцияларды анықтауға қабілетсіздіктің мойындалуы болып табылады. Біз көзқарас континууміндегі екі пікірдің арасындағы айырмашылықты өлшегіміз келеді және оның ішкі сәйкестігі арқылы жорамал континуумының жарамдылығын тексеруге тырысамыз". Тёрстонның өлшеуге қатысты тәсілі салыстырмалы бағалау заңы деп аталды. Ол бұл тәсілді психофизикада, ал кейінірек психологиялық құндылықтарды өлшеуде қолданды. Өлшем моделі ретінде қарастырылатын «Заң» субъектілердің қасиеттің, атрибуттың немесе көзқарастың дәрежесіне қатысты бірнеше стимулдар жұбын салыстыруын қамтиды. Мұндай масштабтық мәндерді бағалау үшін осы тәсілге негізделген әдістерді пайдалануға болады. Тёрстонның салыстырмалы бағалау заңының қазіргі заманғы әлеуметтік және психологиялық өлшеу тәсілдерімен тығыз байланысы бар. Атап айтқанда, бұл тәсіл Раш моделімен (Андрих, 1978) концептуалды жақындық көрсетеді, бірақ Тёрстон салыстырмалы бағалау заңын қолдануда көбінесе қалыпты таралымды пайдаланса, Раш моделі қарапайым логистикалық функцияны қолданады. Тёрстон кейінірек Раш айтқан өлшемнің маңызды эпистемологиялық талабын болжады, яғни салыстырмалы масштабтағы орындар өлшенген топтан «асып» тұруы керек; яғни масштабтағы орындар стимулдарды салыстыру үшін қолданылған адамдардың нақты тобына (немесе одан тәуелсіз) инвариантты болуы керек. Тёрстон (1929) сондай-ақ интервалдық деңгейдегі өлшеулер алу үшін орындалуы тиіс критерий – масштабтық айырмашылықтар үшін аддитивтілік критерийін түсіндірді.

Марапаттар мен құрметтер

Турстон көптеген марапаттар алды, оның ішінде: Америка Психологиялық қауымдастығының үздік мақаласы (1949); Солтүстік-Батыс университетінің жүз жылдық марапаты (1951); Гетеборг университетінің құрметті докторлық дәрежесі (1954). Турстон 1933 жылы Америка Психологиялық қауымдастығының президенті, ал 1936 жылы Америка Психометриялық қоғамының тұңғыш президенті болды. Ол 1937 жылы Америка өнер және ғылым академиясына, 1938 жылы АҚШ Ұлттық ғылым академиясына және 1938 жылы Америка философиялық қоғамына сайланды.