Кіріспе

Американдық білім беру психологы (1916–2002)

Роберт Миллс Гагне (21 тамыз 1916 – 28 сәуір 2002) – американдық білім беру психологы, ең белгілі «Оқу шарттары» еңбегімен танымал. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде әскери-әуе күштерінде ұшқыштарды даярлау кезінде оқытумен айналысты. Кейін ол өзі мен басқалардың жақсы оқыту деп санайтын нәрсені жеңілдетіп, түсіндіретін зерттеулер мен еңбектер сериясын жасады. Гагне компьютерлік оқыту және мультимедиалық оқытуды жобалауға оқыту теориясының ұғымдарын қолданумен де айналысты. Оның жұмысы кейде «Гагне болжамы» ретінде қорытындыланады: оқытудың әртүрлі түрлері бар және осы түрлі оқыту түрлерін тиімді жүзеге асыру үшін әртүрлі оқу жағдайлары қажет.

Ерте өмір және білім

Роберт Миллс Гагне 1916 жылы 21 тамызда Массачусетс штатының Солтүстік Андовер қаласында дүниеге келген. Орта мектепте психология туралы мәтіндерді оқығаннан кейін психолог болуға шешім қабылдады. 1932 жылғы түлектер алдындағы сөзінде Гагне психология ғылымын адам өмірінің ауыртпалығын жеңілдету үшін пайдалану қажеттігін айтты. Гагне Йель университетіне стипендия алып, 1937 жылы «А» бакалавр дәрежесін алды. Одан кейін Браун университетінде ғылым магистрі (Sc. M.) және философия докторы (Ph. D.) дәрежелерін алды, онда диссертациясының бір бөлігі ретінде ақ егешқұйрықтардың шартты рефлексін зерттеді.

Мансап

Оның алғашқы жоғары оқу орнындағы оқытушылық жұмысы 1940 жылы Коннектикут әйелдер колледжінде басталды. Оның адамдарды зерттеуге жасаған алғашқы қадамдары Екінші дүниежүзілік соғыспен тоқтатылды. Соғыстың бірінші жылында, Психологиялық зерттеу бөлімі №1, Максвелл-Филд, Алабама штатында, ол авиациялық курсанттарды іріктеу және сұрыптау үшін қабілеттестік сынақтарын өткізіп, нәтижелерін бағалады. Содан кейін ол Майами-Бичтегі офицерлер мектебіне жіберілді. Ол екінші лейтенант шеніне ие болды және Техас штатының Форт-Уорт қаласындағы Рэндольф Филд авиациялық медицина мектебіне тағайындалды. Соғыстан кейін Пенсильвания мемлекеттік университетінде уақытша профессор болып жұмыс істеді. Ол Коннектикут әйелдер колледжіне қайта оралды. 1949 жылы ол АҚШ Әуе күштерінің ұйымына қосылу туралы ұсынысты қабылдады, ол кейіннен Әуе күштерінің персонал және оқу-зерттеу орталығына айналды, онда ол қабылдау және моторлық дағдылар зертханасының ғылыми директоры болды. 1958 жылы ол Принстон университетінің профессоры болып академиялық ортаға оралды, онда оның зерттеулері мәселелерді шешуді және математиканы үйренуді зерттеуге бағытталды. 1962 жылы ол Америка зерттеу институттарына қосылды, онда ол өзінің алғашқы кітабын – «Оқу шарттары» жазды. Ол Калифорния университетінде, Берклиде аспиранттармен жұмыс істеп, қосымша уақыт өткізді. В.К. Рогермен бірлесіп, ол «Психологияның жылдық шолуына» «Оқыту психологиясы» атты мақаласын ұсынды. 1969 жылы ол «Флорида мемлекеттік университетінде» тұрақты жұмыс таба алды. Ол Л.Дж. Бриггспен «Оқу принциптері» еңбегін жазды. «Оқу шарттары» кітабының екінші және үшінші басылымдарын жариялады.

Жеке өмір

Ганьедің әйелі Пэт биолог болған. Олардың Сэм атты ұлы мен Эллен атты қызы болды. Оның кәсіби емес қызығушылықтарына ағаштан жиһаз жасау және қазіргі заманғы көркем әдебиет оқу кірді. 1993 жылы ол әйелімен бірге Теннесси штатының Сигнал тауына зейнетке шықты. Доктор Ганье өз жұмысының негізін мінез-құлыққа негіздегенімен белгілі болды.

Оқу процесі

Гагне теориясы оқытудың бірнеше түрі мен деңгейлері бар екенін, және осы түрлер мен деңгейлердің әрқайсысы оқушының қажеттіліктеріне қарай жасалған оқытуды талап ететінін көрсетеді. Гагне теориясының негізгі мақсаты – зихи дағдыларды сақтау және дамыту. Бұл теорияның қағидалары барлық салалардағы оқыту жоспарларын құруға қолданылды, бірақ бастапқыда оның ерекше назары әскери дайындыққа аударылған болатын.

Оқудың сегіз жолы

1956 жылы Гане оқудың әртүрлі жағдайларын қарапайымнан күрделіге дейін талдау жүйесін жасады. Ганеге сәйкес, жоғары деңгейдегі оқу төменгі деңгейлерге негізделеді, сәтті оқу үшін бұрынғы білімнің көп көлемі қажет, ал соңғы қабілеттілік – жоғары деңгейдегі оқуды тиімді жеткізу үшін төменгі деңгейлерді болжауға болатын бағынышты дағдылардың ретінен тұрады. Төменгі төрт деңгей оқудың мінез-құлқылық аспектілеріне, ал жоғары төрт деңгей танымдық аспектілеріне бағытталған. Гане өз оқу-әдістемелік зерттеуінде оқудағы жеке ерекшеліктерді анықтады.