Чикаго литвандық қауымдастығы: «Кіші Литва» тарихы мен мәдениеті
Lithuanians in the Chicago area
Чикагодағы литва диаспорасы – Литвадан тыс ең ірі қауымдастық. 100 жылдан бері тарихы бар, «Екінші Литва» деп аталады. Саяси әсері зор, бірақ азайып барады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Чикагодағы литвалықтар және жақын маңдағы агломерация "Желді қала" деп аталатын қаладағы ең белгілі топтардың бірі болып табылады, олардың тарихы жүз жылдан астам. Бүгінде Чикаго аймағы Литвадан тыс ең ірі литвалық қауымдастығына ие, олар қаланы Кіші Литва деп атайды, ал көптеген литвалық-американдықтар оны Литваның екінші астанасы деп санайды. Чикагодан шыққан литвалық-американдықтар АҚШ және Литва саясатына маңызды үлес қосты. Қазіргі кезде халық саны төмендеп бара жатыр.
Lithuanians in Chicago and the nearby metropolitan area are a prominent group within the "Windy City" whose presence goes back over a hundred years. Today the Chicago area possesses the largest Lithuanian community outside Lithuania, who have dubbed the city as Little Lithuania, and many Lithuanian Americans refer to it as the second capital of Lithuania. Lithuanian Americans from Chicago have had a significant impact on politics in both the United States and Lithuania. The population is currently declining.
Тарих
Литвалықтардың 1918 жылдан бері АҚШ-қа келгені туралы құжатталған мәліметтер бар, осы жылы Литва Ресей империясынан тәуелсіздігін қайта жариялады. Бұл – алғашқы ресми тіркелген дерек болғанымен, литвалықтар кем дегенде екі онжылдық бұрын келе бастаған; алайда, олар ресейлік азаматтар ретінде тіркелген. Осы ауданның көптеген алғашқы ғимараттарын алғашқы белгілі литвалық қоғам қайраткері Антанас Олшаускас шамамен 1910 жылы салған. Тридцать-үшінші және Халстед көшелерінің маңында орналасқан Бриджпорт 1890 жылдардан 1950 жылдарға дейін Чикагодағы ең ірі литвалық ауданы болды.
Lithuanians have been documented as arriving in the US since 1918, when Lithuania re established its independence from Imperial Russia. Although this is the first official record, Lithuanians began arriving at least two decades earlier; however, they were listed as Russian citizens. A large number of the early buildings of this district were built by the first prominent Lithuanian community leader, Antanas Olšauskas, circa 1910. Centered on Thirty third and Halsted, Bridgeport was Chicago's leading Lithuanian neighborhood from the 1890s through the 1950s.
Тарату
Литвалықтар бастапқыда Еуропалық отанынан таныс этностық топқа, поляктарға жақын аудандарда қоныстанған, бұл Чикагодағы көптеген басқа иммигранттар тобының бастапқы қоныстану үлгісімен сәйкес келеді. Дегенмен, бүгінде литвалық қауым Чикагоның барлық аймағында таралған. 20-ғасырда литвалық иммигранттар Бриджпорт, Брайтон Парк, Маркетт Парк және Бэк-оф-зе-Ярдс сияқты бірнеше Чикаго аудандарында шоғырланған. Цицеро қаласы, Чикагоның батыс жақын маңында, 20-ғасырда, әсіресе Сент-Энтони шіркеуінің маңында литвалықтардың анклавына ие болды. Иммигранттардың соңғы толқыны Чикаго маңындағы Лемонт, Дариен, Гомер Глен және Вудридж қалаларына қоныстанды, олардың барлығында поляк қауымының көпшілігі қоныстанған (әсіресе Лемонт және Гомер Гленде). Мичиган көлінің оңтүстік жағалауында, Индиана штатының солтүстік-батысындағы Беверли-Шорс аймағында американдық литвалық клубы бар литвалықтардың шағын анклавы орналасқан. Ал кейбір литвалықтар Оңтүстік Иллинойс штатындағы көмір шахталарында жұмыс істеу үшін көшті.
Although Lithuanians initially settled in areas adjacent to the ethnic group most familiar from their European homeland, the Poles, a pattern consistent with most other immigrant groups in Chicago, the Lithuanian community today is found all over the Chicago metropolitan area. There have been a number of Chicago neighborhoods in which Lithuanian immigrants have clustered during the 20th century, including Bridgeport, Brighton Park, Marquette Park area, and the Back of the Yards. The adjacent near western suburb of Cicero had an enclave of Lithuanians in the 20th century, especially around St. Anthony's Parish. The most recent wave of immigrants has settled in the Chicago suburbs of Lemont, Darien, Homer Glen and Woodridge, towns which all have a sizeable Polish community as well (particularly Lemont and Homer Glen). There is a small enclave of Lithuanians around the Beverly Shores area in northwest Indiana at the southern coast of Lake Michigan, where there is an American Lithuanian Club. Some Lithuanians moved on to work in Southern Illinois coal mines.
Мәдениет
Бүгінде "Кіші Литва" Солтүстік Америкадағы литва мәдениетінің орталығы болып табылады. Онда литвалық ресторандар, кітап дүкендері және басқа да дүкендер көп. Литваның бұрынғы президенті Валдас Адамкус 1998-2003 және 2004-2009 жылдары Чикаго аймағының бұрынғы тұрғыны болған. Чикагода Литва Республикасының Бас консулдығы орналасқан, ал қаланың ірі литвалық-американдық қауымдастығы "Отан" деп лақапталған елмен тығыз байланыста. Чикагоның литвалық мұрасы Литва даңғылы және Литвалық Плаза алаңы сияқты литвалық аттары бар көшелерде, сондай-ақ Маркетт паркіндегі 1933 жылы "Lituanica" ұшағы апатында қаза болған ұшқыштар Стасис Гире́нас және Степонас Дариусқа арналған Арт-Деко стиліндегі ескерткіште көрінеді. Маркетт паркінің шығысында Мария орта мектебі, Әйел қасиеттердің ана үйі, Киелі Крест ауруханасы және Литвалықтармен байланысты болған Туған Ана Мария шіркеуі орналасқан.
Today "Little Lithuania" is the center of Lithuanian culture in North America. It has a number of Lithuanian restaurants, bookstores, and other shops. The former president of Lithuania, Valdas Adamkus 1998 2003 and 2004–2009, is a former resident of the Chicago area as well. Chicago is home to the Consulate General of the Republic of Lithuania, and the city's large Lithuanian American community maintains close ties to what is affectionately called the Motherland. Chicago's Lithuanian heritage is visible in the cityscape through its Lithuanian named streets such as Lituanica Avenue and Lithuanian Plaza Court as well as an Art Deco monument in Marquette Park commemorating pilots Stasys Girėnas and Steponas Darius who died in the crash of the aircraft Lituanica in 1933. The area just east of Marquette Park features such institutions as Maria High School, Sisters of St. Casimir Motherhouse, Holy Cross Hospital, and Nativity BVM Catholic Church, which have been associated with Lithuanians.
Шіркеулер
Чикаго архиепископтығының сәулеттік маңызы зор көптеген шіркеулері литвалық иммигранттармен ұлттық приходтар ретінде салынған, мысалы, Holy Cross, Providence of God, Nativity BVM (Шилвалық Біздің Анамызға арналған), сондай-ақ қазір бұзылған Бриджпорттағы Сент-Джордж шіркеулері. Литвалық шіркеулер өте әсем безендіріліп, Ренессанс және барокко стиліндегі әшекейлерге бейімделген, Польша-Литва одағының гүлденген дәуіріндегі сәулет рухында салынған. Чикагодағы поляк кафедральдері сияқты, бұл шіркеулер Литва Ұлы Герцогтығының Балтық теңізінен Қара теңізге дейінгі кеңістікті қамтыған дәуірін еске түсіру мақсатымен салынды. Литва Ресейдің оккупациясы астында болған кезде салынған және Vytis сияқты литвалық символиканы интерьерде пайдаланып, литвалық мәдениетіне деген мақтаныш сезімін оятуға арналған.
A number of the most architecturally significant churches of the Archdiocese of Chicago were built as national parishes by Lithuanian immigrants such as Holy Cross, Providence of God, Nativity BVM which is dedicated to Our Lady of Šiluva, and the now demolished St. George's in Bridgeport. Opulently decorated with a proclivity towards Renaissance and Baroque ornamentation, Lithuanian churches were designed in the spirit of the architecture of the Polish–Lithuanian Commonwealth's heyday. Like Chicago's Polish Cathedrals, these churches were statements meant to recall an era when the Grand Duchy of Lithuania spanned from the Baltic to the Black Sea, having been built at a time when Lithuania was under Russian occupation and incorporating Lithuanian imagery in its decor such as the Vytis to invoke pride in Lithuanian culture.
Мұражайлар
Литва зерттеулер және тағылымдамалар орталығына қарасты Литва мұражайы Литва жастар орталығында (Lietuvių Jaunimo Centras, 5620 S. Claremont Ave.) орналасқан. Мұражай жастар орталығының жұмыс кезінде ашық және қолжетімді. 1966 жылы ашылған Балзекас литва мәдениеті мұражайы Чикагоның оңтүстігінде, 6500 South Pulaski Road мекенжайында орналасқан. Мұражайдың мақсаты – литва мәдениетін сақтау және дамыту. Үрбақандық ұйым ретінде мұражай өз жинағын қауымдастықтың сыйлықтарынан бастады, мысалы, Балзекас отбасынан алынған сирек антикварлық заттар. Бүгінде мұражайда балалар мен ересектерге арналған әртүрлі көрмелер ұсынылады. Әр екі жыл сайын мұражай Литваға саяхаттар ұйымдастырады, онда топтар Литваның ең танымал орындарын көреді. Чикагодағы Литва халықтық өнер институатын Литваның Лемонт қаласында орналасқан Әлемдік орталығында табуға болады. Мұражайда түрлі ағаш өрнектері, янтарьтан жасалған әшекейлер, литва ұлттық киімдері, мүсіндер және көптеген басқа да дәстүрлі халық өнері туындылары бар.
The Lithuanian Museum, owned by the Lithuanian Research and Studies Center, operates at the Lithuanian Youth Center (Lietuvių Jaunimo Centras, 5620 S. Claremont Ave.) The Museum is open and accessible when the Youth Center is open. Opened in 1966, the Balzekas Museum of Lithuanian Culture is located in south Chicago, at 6500 South Pulaski Road. The purpose of the museum is to celebrate and preserve the Lithuanian culture. As a non profit organization, the museum began its collections from donations from within the community—such as limited antiques from the Balzekas family. Today, the museum offers a variety of exhibits for both children and adults. Every two years the museum organizes tours to Lithuania, where the groups visit the most well known places in Lithuania. The Lithuanian Folk Art Institute of Chicago can be found at the Lithuanian World Center, which is located in Lemont. The museum contains a variety of wood carvings, amber jewelry, Lithuanian national clothing pieces, sculptures, and many other traditional folk art.
Ресторандар
[[Файл:Чикагодағы литвалық мейрамхана. Чикагодағы литвалық мейрамхана 2009 жылы жабылды. Қазір жабық қалған "Дені сау тағамдар" мейрамханасынан бір блоктай қашықтықта "Бернис мейрамханасы" орналасқан, ол 50 жылдан бері Бадаускас отбасының қамқорлығында. Бүгінгі күнге дейін ол Чикагода "Švyturys" сырасын табуға болатын сирек орындардың бірі. Мейрамхананың иесі 2017 жылы қайтыс болды. 2005 жылы Харлем даңғылында "Grand Duke’s" атты жаңа литвалық мейрамханасы ашылды. "Grand Duke’s" ортағасырлық литвалық атмосферасын жасады. Олар дәстүрлі, үйге жақын тағамдарымен және көңіл көтеру бағдарламаларымен танымал. "Grand Duke’s" телешоулары "Check, Please!", PBS, ABC жаңалықтарында, "Hungry Hound" және "Chicago’s Best" бағдарламаларында көрсетілген. 2019 жылы оның орнына "Thirsty Pig BBQ" келді, ал мейрамхана Downers Grove-қа көшірілді. 2012 жылы "Grand Duke’s" Дариенде "Old Vilnius" атты филиалын ашты.
[[File:Lithuanian restaurant in Chicago. jpg|thumb|Lithuanian restaurant in Chicago The restaurant closed its doors in 2009. About a block away from the now closed Healthy Food restaurant is Bernice's Tavern which has been in the care of the Badauskas family for just over 50 years. To this day it is one of the few places you can find Švyturys beer in Chicago. The namesake of the bar passed away in 2017. A more recent Lithuanian restaurant Grand Duke’s opened in 2005 located on Harlem Avenue. Grand Duke’s has created a special medieval Lithuanian environment. They are known for their traditional comfort food and the entertainment as well. Grand Duke’s has been featured on Check, Please!, PBS, ABC news Hungry Hound and Chicago’s Best. In 2019, they were replaced with Thirsty Pig BBQ & relocated to Downers Grove. In 2012, Grand Duke’s opened up a sister restaurant Old Vilnius located in Darien.
Мектептер
Чикагода немесе оның жанында бірнеше литва мектебі құрылған. Чикаго литва жастар орталығында 1992 жылы Чикаго литва мектебі (лит. Čikagos Lituanistinė Mokykla) – литва иммигранттарының балаларына арналған жеке мектеп негізі салынды. Басқа литва мектептері: Лемонттағы Майронис, Уокегандағы Гедиминас және Непервиллдегі Раса.
There are a number of Lithuanian schools established in or near Chicago. At the Chicago Lithuanian Youth Center, the Lithuanian School of Chicago (Lith. : Čikagos Lituanistinė Mokykla), a private school for Lithuanian immigrant children, was founded in 1992. Other Lithuanian schools include Maironis in Lemont, Gediminas in Waukegan and Rasa in Naperville.
Фестивальдар
Бірнеше жыл бұрын Литва ән фестивалі (Dainų Šventė) және би фестивалі (Šokių Šventė) Чикагоның оңтүстік жағындағы Stockyards жанындағы, қазір бұзылған Халықаралық амфитеатрде өткізілді. 2015 жылы ән фестивалі бірнеше рет UIC павильонында, ал би фестивалі Чикаго О’Харе әуежайынан көп алшақ емес Роземонт қаласында өтті.
Years ago, the Lithuanian Song festival (Dainų Šventė) and Dance Festival (Šokių Šventė) have been held at the now demolished International Amphitheatre, originally near the Stockyards on the south side of Chicago. In 2015, the Song Festival has been held at the UIC Pavilion a couple of times and the Dance Festival held in the suburb of Rosemont, not far from Chicago O'Hare Airport.
Опера
Чикаго қаласындағы Литва опера компаниясы 1956 жылы литва эмигранттарымен құрылған және литва тілінде операларды қояды. Литва опералары кейде Чикагодағы Мария орта мектебінде өткізілген, бұл мектеп литвалықтармен байланысты болған, ал қазір мұндай опералар Сисеродағы Мортон Ист орта мектебінде көрсетіледі.
The Lithuanian Opera Company of Chicago was founded by Lithuanian emigrants in 1956, and presents operas in Lithuanian. Lithuanian operas were sometimes held at Maria High School in Chicago, a school that has been associated with Lithuanians, and such operas are now sometimes held at Morton East High School in Cicero.