Кіріспе

Чикагодағы литвалықтар және жақын маңдағы агломерация "Желді қала" деп аталатын қаладағы ең белгілі топтардың бірі болып табылады, олардың тарихы жүз жылдан астам. Бүгінде Чикаго аймағы Литвадан тыс ең ірі литвалық қауымдастығына ие, олар қаланы Кіші Литва деп атайды, ал көптеген литвалық-американдықтар оны Литваның екінші астанасы деп санайды. Чикагодан шыққан литвалық-американдықтар АҚШ және Литва саясатына маңызды үлес қосты. Қазіргі кезде халық саны төмендеп бара жатыр.

Тарих

Литвалықтардың 1918 жылдан бері АҚШ-қа келгені туралы құжатталған мәліметтер бар, осы жылы Литва Ресей империясынан тәуелсіздігін қайта жариялады. Бұл – алғашқы ресми тіркелген дерек болғанымен, литвалықтар кем дегенде екі онжылдық бұрын келе бастаған; алайда, олар ресейлік азаматтар ретінде тіркелген. Осы ауданның көптеген алғашқы ғимараттарын алғашқы белгілі литвалық қоғам қайраткері Антанас Олшаускас шамамен 1910 жылы салған. Тридцать-үшінші және Халстед көшелерінің маңында орналасқан Бриджпорт 1890 жылдардан 1950 жылдарға дейін Чикагодағы ең ірі литвалық ауданы болды.

Тарату

Литвалықтар бастапқыда Еуропалық отанынан таныс этностық топқа, поляктарға жақын аудандарда қоныстанған, бұл Чикагодағы көптеген басқа иммигранттар тобының бастапқы қоныстану үлгісімен сәйкес келеді. Дегенмен, бүгінде литвалық қауым Чикагоның барлық аймағында таралған. 20-ғасырда литвалық иммигранттар Бриджпорт, Брайтон Парк, Маркетт Парк және Бэк-оф-зе-Ярдс сияқты бірнеше Чикаго аудандарында шоғырланған. Цицеро қаласы, Чикагоның батыс жақын маңында, 20-ғасырда, әсіресе Сент-Энтони шіркеуінің маңында литвалықтардың анклавына ие болды. Иммигранттардың соңғы толқыны Чикаго маңындағы Лемонт, Дариен, Гомер Глен және Вудридж қалаларына қоныстанды, олардың барлығында поляк қауымының көпшілігі қоныстанған (әсіресе Лемонт және Гомер Гленде). Мичиган көлінің оңтүстік жағалауында, Индиана штатының солтүстік-батысындағы Беверли-Шорс аймағында американдық литвалық клубы бар литвалықтардың шағын анклавы орналасқан. Ал кейбір литвалықтар Оңтүстік Иллинойс штатындағы көмір шахталарында жұмыс істеу үшін көшті.

Мәдениет

Бүгінде "Кіші Литва" Солтүстік Америкадағы литва мәдениетінің орталығы болып табылады. Онда литвалық ресторандар, кітап дүкендері және басқа да дүкендер көп. Литваның бұрынғы президенті Валдас Адамкус 1998-2003 және 2004-2009 жылдары Чикаго аймағының бұрынғы тұрғыны болған. Чикагода Литва Республикасының Бас консулдығы орналасқан, ал қаланың ірі литвалық-американдық қауымдастығы "Отан" деп лақапталған елмен тығыз байланыста. Чикагоның литвалық мұрасы Литва даңғылы және Литвалық Плаза алаңы сияқты литвалық аттары бар көшелерде, сондай-ақ Маркетт паркіндегі 1933 жылы "Lituanica" ұшағы апатында қаза болған ұшқыштар Стасис Гире́нас және Степонас Дариусқа арналған Арт-Деко стиліндегі ескерткіште көрінеді. Маркетт паркінің шығысында Мария орта мектебі, Әйел қасиеттердің ана үйі, Киелі Крест ауруханасы және Литвалықтармен байланысты болған Туған Ана Мария шіркеуі орналасқан.

Шіркеулер

Чикаго архиепископтығының сәулеттік маңызы зор көптеген шіркеулері литвалық иммигранттармен ұлттық приходтар ретінде салынған, мысалы, Holy Cross, Providence of God, Nativity BVM (Шилвалық Біздің Анамызға арналған), сондай-ақ қазір бұзылған Бриджпорттағы Сент-Джордж шіркеулері. Литвалық шіркеулер өте әсем безендіріліп, Ренессанс және барокко стиліндегі әшекейлерге бейімделген, Польша-Литва одағының гүлденген дәуіріндегі сәулет рухында салынған. Чикагодағы поляк кафедральдері сияқты, бұл шіркеулер Литва Ұлы Герцогтығының Балтық теңізінен Қара теңізге дейінгі кеңістікті қамтыған дәуірін еске түсіру мақсатымен салынды. Литва Ресейдің оккупациясы астында болған кезде салынған және Vytis сияқты литвалық символиканы интерьерде пайдаланып, литвалық мәдениетіне деген мақтаныш сезімін оятуға арналған.

Мұражайлар

Литва зерттеулер және тағылымдамалар орталығына қарасты Литва мұражайы Литва жастар орталығында (Lietuvių Jaunimo Centras, 5620 S. Claremont Ave.) орналасқан. Мұражай жастар орталығының жұмыс кезінде ашық және қолжетімді. 1966 жылы ашылған Балзекас литва мәдениеті мұражайы Чикагоның оңтүстігінде, 6500 South Pulaski Road мекенжайында орналасқан. Мұражайдың мақсаты – литва мәдениетін сақтау және дамыту. Үрбақандық ұйым ретінде мұражай өз жинағын қауымдастықтың сыйлықтарынан бастады, мысалы, Балзекас отбасынан алынған сирек антикварлық заттар. Бүгінде мұражайда балалар мен ересектерге арналған әртүрлі көрмелер ұсынылады. Әр екі жыл сайын мұражай Литваға саяхаттар ұйымдастырады, онда топтар Литваның ең танымал орындарын көреді. Чикагодағы Литва халықтық өнер институатын Литваның Лемонт қаласында орналасқан Әлемдік орталығында табуға болады. Мұражайда түрлі ағаш өрнектері, янтарьтан жасалған әшекейлер, литва ұлттық киімдері, мүсіндер және көптеген басқа да дәстүрлі халық өнері туындылары бар.

Ресторандар

[[Файл:Чикагодағы литвалық мейрамхана. Чикагодағы литвалық мейрамхана 2009 жылы жабылды. Қазір жабық қалған "Дені сау тағамдар" мейрамханасынан бір блоктай қашықтықта "Бернис мейрамханасы" орналасқан, ол 50 жылдан бері Бадаускас отбасының қамқорлығында. Бүгінгі күнге дейін ол Чикагода "Švyturys" сырасын табуға болатын сирек орындардың бірі. Мейрамхананың иесі 2017 жылы қайтыс болды. 2005 жылы Харлем даңғылында "Grand Duke’s" атты жаңа литвалық мейрамханасы ашылды. "Grand Duke’s" ортағасырлық литвалық атмосферасын жасады. Олар дәстүрлі, үйге жақын тағамдарымен және көңіл көтеру бағдарламаларымен танымал. "Grand Duke’s" телешоулары "Check, Please!", PBS, ABC жаңалықтарында, "Hungry Hound" және "Chicago’s Best" бағдарламаларында көрсетілген. 2019 жылы оның орнына "Thirsty Pig BBQ" келді, ал мейрамхана Downers Grove-қа көшірілді. 2012 жылы "Grand Duke’s" Дариенде "Old Vilnius" атты филиалын ашты.

Мектептер

Чикагода немесе оның жанында бірнеше литва мектебі құрылған. Чикаго литва жастар орталығында 1992 жылы Чикаго литва мектебі (лит. Čikagos Lituanistinė Mokykla) – литва иммигранттарының балаларына арналған жеке мектеп негізі салынды. Басқа литва мектептері: Лемонттағы Майронис, Уокегандағы Гедиминас және Непервиллдегі Раса.

Фестивальдар

Бірнеше жыл бұрын Литва ән фестивалі (Dainų Šventė) және би фестивалі (Šokių Šventė) Чикагоның оңтүстік жағындағы Stockyards жанындағы, қазір бұзылған Халықаралық амфитеатрде өткізілді. 2015 жылы ән фестивалі бірнеше рет UIC павильонында, ал би фестивалі Чикаго О’Харе әуежайынан көп алшақ емес Роземонт қаласында өтті.

Опера

Чикаго қаласындағы Литва опера компаниясы 1956 жылы литва эмигранттарымен құрылған және литва тілінде операларды қояды. Литва опералары кейде Чикагодағы Мария орта мектебінде өткізілген, бұл мектеп литвалықтармен байланысты болған, ал қазір мұндай опералар Сисеродағы Мортон Ист орта мектебінде көрсетіледі.