Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Табиғи тілдегі дұрыс емес аргумент түрі
Form of incorrect argument in natural language
Бейресми қателіктер – табиғи тілдегі дұрыс емес аргумент түрі. Қателіктің себебі, формальды қателіктердегідей, аргументтің формасына ғана байланысты емес, сонымен қатар оның мазмұны мен контекстіне де байланысты болуы мүмкін. Қателіктер, дұрыс емес болғанымен, көбінесе дұрыс сияқты көрінеді және осылайша адамдарды оларды қабылдауға және пайдалануға итермелей алады. Мұндай шатастыратын көріністер көбінесе табиғи тілдің әртүрлі аспектілерімен байланысты, мысалы, екіұшты немесе тұманды сөздер, немесе оларды нақты айтудың орнына жасырын алғышарттарды қабылдау. Дәстүрлі түрде көптеген бейресми қателіктер анықталды, соның ішінде екіұштылық қателігі, амфиболия қателігі, композиция және бөлу қателіктері, жалған дилемма, сұраққа сұрақ қою қателігі, ад хоминем қателігі және білімсіздікке жүгіну. Әртүрлі қателіктерді категорияларға қалай топтастыруға болады дегенде жалпы келісім жоқ. Әдебиетте кейде кездесетін бір тәсіл – екіұштылық қателіктерін ажырату, олардың тамыры екіұшты немесе тұманды тілге негізделген, жалған немесе негізсіз алғышарттарды қамтитын болжам қателіктері және алғышарттар көрінеуіне қарамастан қорытындыға қатысы жоқ маңыздылық қателіктері. Қателіктерге қатысты дәстүрлі көзқарас заманауи философияда көп сынға ұшырады. Бұл сын көбінесе айтылған қателіктер мүлдем қате емес, немесе кем дегенде барлық жағдайларда емес деген аргументке негізделген. Бұл мәселені шешу үшін аргументтер мен қателіктерді қарастырудың баламалы тәсілдері ұсынылды. Олардың бірі – диалогтық тәсіл, ол аргументтерді басқа адамды рационалды түрде көндіруге бағытталған диалог ойынындағы әрекеттер ретінде қарастырады. Бұл ойынның әртүрлі ережелері бар. Қателіктер диалог ережелерін бұзу ретінде анықталады, бұл диалогтың дамуына кедергі келтіреді. Эпистемологиялық тәсіл тағы бір негізді құрайды. Оның негізгі идеясы – аргументтер эпистемологиялық рөл атқарады: олар білімімізді кеңейтуге бағытталған, бұрыннан негізделген сенімдерден әлі негізделмеген сенімдерге көпір салады. Қателіктер – бұл эпистемологиялық негіздеме ережесін бұзу арқылы осы мақсатқа жетпейтін аргументтер. Байес тәсілінде эпистемологиялық нормалар ықтималдық заңдарымен берілген, біздің сенім деңгейіміз оларға сәйкес болуы керек. Қателіктерді зерттеу аргументтерді бағалау және сынға алу үшін негіз беруді мақсат етеді. Бұл аргументтің не екенін және қайсысы жақсы немесе жаман екенін сипаттау және нормативтік тұрғысынан қарастыруды қамтиды. Бейресми қателіктер табиғи тілде білдіріледі. Бұл формальды қателіктерді зерттегенде кездеспейтін әртүрлі қиындықтарды тудырады, мысалы, екіұшты терминдер, тұманды сөздер немесе алғышарттар нақты айтылмаған, бірақ жасырын түрде қабылданады. Дәстүрлі түрде көптеген бейресми қателіктер тізімделген, соның ішінде екіұштылық қателігі, амфиболия қателігі, композиция және бөлу қателіктері, жалған дилемма, сұраққа сұрақ қою қателігі, ад хоминем қателігі немесе білімсіздікке жүгіну. Аргументтің алғышарттары қорытындының негізі ретінде қарастырылуы мүмкін. Осы салыстыруға сәйкес, екі нәрсе дұрыс болмай, аргументті қателікке айналдыруы мүмкін. Біріншіден, негіз шайқалуы мүмкін. Бірақ тіпті берік негіз де, егер ол нақты қорытындыны қолдамаса, пайдасыз. Аргументтің мазмұны оның ұйғарымдары деңгейінде анықталады: ол оларда білдірілген нәрсе. Көптеген бейресми қателіктердің себебі жалған алғышарттарда жатыр. Мысалы, жалған дилемма – бұл шындықты тым оңайлатып, мүмкін болатын баламаларды жоққа шығаратын жалған дизъюнктивті талапқа негізделген қателік. Кейбір қателіктердің дедуктивті түрде жарамсыз болып көрінбейтінін түсіндірудің бір жолы – олардың табиғи тілдегі аргументтерге тән әртүрлі жасырын алғышарттарды қамтиды деп санау. Бұл идеяға сәйкес, осы барлық алғышарттарды нақтылап, дедуктивті жарамсыздықты ашып көрсету арқылы көрінеу бейресми қателіктерді формальды қателіктерге айналдыруға болады. Алайда, бұл барлық қателіктерге қатысты екені жалпы қабылданбаған. Бұл процесте табиғи тілдің көптеген нюанстары ескерілмей қалуы мүмкін. Кейбір білім салаларын көп қалдықсыз формальдастыруға болады, ал басқалары формальдастыруға қарсы тұрады. Бұл көптеген бейресми қателіктерге де қатысты.
Informal fallacies are a type of incorrect argument in natural language. The source of the error is not just due to the form of the argument, as is the case for formal fallacies, but can also be due to their content and context. Fallacies, despite being incorrect, usually appear to be correct and thereby can seduce people into accepting and using them. These misleading appearances are often connected to various aspects of natural language, such as ambiguous or vague expressions, or the assumption of implicit premises instead of making them explicit. Traditionally, a great number of informal fallacies have been identified, including the fallacy of equivocation, the fallacy of amphiboly, the fallacies of composition and division, the false dilemma, the fallacy of begging the question, the ad hominem fallacy and the appeal to ignorance. There is no general agreement as to how the various fallacies are to be grouped into categories. One approach sometimes found in the literature is to distinguish between fallacies of ambiguity, which have their root in ambiguous or vague language, fallacies of presumption, which involve false or unjustified premises, and fallacies of relevance, in which the premises are not relevant to the conclusion despite appearances otherwise. The traditional approach to fallacies has received a lot of criticism in contemporary philosophy. This criticism is often based on the argument that the alleged fallacies are not fallacious at all, or at least not in all cases. To overcome this problem, alternative approaches for conceiving arguments and fallacies have been proposed. These include the dialogical approach, which conceives arguments as moves in a dialogue game aimed at rationally persuading the other person. This game is governed by various rules. Fallacies are defined as violations of the dialogue rules impeding the progress of the dialogue. The epistemic approach constitutes another framework. Its core idea is that arguments play an epistemic role: they aim to expand our knowledge by providing a bridge from already justified beliefs to not yet justified beliefs. Fallacies are arguments that fall short of this goal by breaking a rule of epistemic justification. In the Bayesian approach, the epistemic norms are given by the laws of probability, which our degrees of belief should track. The study of fallacies aims at providing an account for evaluating and criticizing arguments. This involves both a descriptive account of what constitutes an argument and a normative account of which arguments are good or bad. Informal fallacies are expressed in natural language. This brings with it various difficulties not faced when studying formal fallacies, like ambiguous terms, vague expressions or the premises being assumed implicitly rather than stated explicitly. Traditionally, a great number of informal fallacies have been listed, including the fallacy of equivocation, the fallacy of amphiboly, the fallacies of composition and division, the false dilemma, the fallacy of begging the question, the ad hominem fallacy or the appeal to ignorance. The premises of an argument may be seen as the foundation on which the conclusion is built. According to this analogy, two things can go wrong and turn an argument into a fallacy. It could be that the foundation is shaky. But even a solid foundation is not helpful if it does not provide support for the conclusion in question. The content of an argument is found on the level of its propositions: it is what is expressed in them. The source of many informal fallacies is found in a false premise. For example, a false dilemma is a fallacy based on a false disjunctive claim that oversimplifies reality by excluding viable alternatives. One way to explain that some fallacies do not seem to be deductively invalid is to hold that they contain various hidden assumptions, as is common for natural language arguments. The idea is that apparent informal fallacies can be turned into formal fallacies by making all these assumptions explicit and thereby revealing the deductive invalidity. The claim that this is possible for all fallacies is not generally accepted. Often many of the subtleties of natural language have to be ignored in this process. Some bodies of knowledge can be formalized without much residue but others resist formalization. This is also true for many informal fallacies.
Эпистемиялық
Эпистемиялық көзқарас артындағы негізгі идея – аргументтер эпистемиялық рөл атқарады: олар білімімізді кеңейтуге бағытталған, қазірдің өзінде негізделген сенімдерден әлі негізделмеген сенімдерге көпір салатын құрал ретінде қызмет етеді. Аргумент қателік болып табыла ма, жоқ па, дегеніміз – оны бағалаушы адамның сенімдеріне байланысты. Яғни, бір адам үшін қателік болып есептелетін нәрсе, екіншісі үшін дұрыс аргумент болуы мүмкін. Мұндай қайта формулировкалар қате қадамды анықтауды жеңілдету үшін бастапқы аргументтің қысқартылған нұсқасын қамтуы мүмкін. Сондықтан, қауырсынның түсі қара бола алмайды. Екі мағынаның өте жақын болған жағдайларда, оларды ажырату әсіресе қиын. Сұраққа тікелей жауап беру – бұл дөңгелек пікірдің бір түрі, онда қорытынды алдын ала үй-жайда қабылданады. *Ad hominem* аргументтері маңыздылық қателіктерінің маңызды бір класын құрайды. Оларда, аргумент иесі тезиске қарсы шабуыл жасаудың орнына, тезисті айтқан адамға шабуыл жасауға тырысады. Бұл, әсіресе, қазіргі заманғы ресейлік пропагандамен байланысты. Надандыққа сүйену – маңыздылық тұрғысынан тағы бір қателік. Аналогия арқылы келтірілген аргументтер мынадай формада болады: a, b-ға ұқсас және a-ның F қасиеті бар, демек, b-ның да F қасиеті болуы мүмкін. Мұндай аргументтердің сенімділігі осы ұқсастықтың қорытындыланған қасиетке қаншалықты қатысты екеніне байланысты. Егер бұл қатыстылық болмаса, аргумент қате немесе жалған аналогия болып табылады, мысалы: «Егер бала жаңа ойыншық алса, ол онымен ойнағысы келеді; демек, егер бір ұлт жаңа қару алса, ол оларды пайдалануды қалайды». Этимологиялық қателіктер сөздердің ескі немесе «түпкі» мағыналарын қазіргі семантикалық қолданысымен шатастыруы мүмкін.
The core idea behind the epistemic approach is that arguments play an epistemic role: they aim to expand our knowledge by providing a bridge from already justified beliefs to not yet justified beliefs. Whether an argument constitutes a fallacy or not depends on the credences of the person evaluating the argument. This means that what constitutes a fallacy for one arguer may be a sound argument for another. Such reformulations may include a condensation of the original argument in order to make it easier to spot the erroneous step. Therefore, feathers cannot be dark. Equivocations are especially difficult to detect in cases where the two meanings are very closely related to each other. Begging the question is a form of circular reasoning in which the conclusion is already assumed in the premises. Ad hominem arguments constitute an important class among the fallacies of relevance. In them, the arguer tries to attack a thesis by attacking the person pronouncing this thesis instead of attacking the thesis itself. It is particularly associated with contemporary Russian propaganda. Appeal to ignorance is another fallacy due to irrelevance. Arguments from analogy have the following form: a is similar to b and a has feature F, therefore b probably also has feature F. The soundness of such arguments depends on the relevance of this similarity to the inferred feature. Without this relevance, the argument constitutes a faulty or false analogy, for example: "If a child gets a new toy he or she will want to play with it; So, if a nation gets new weapons, it will want to use them". Etymological fallacies may confuse older or "original" meanings of words with current semantic usage.