Кіріспе
Аксиома, постулат немесе болжам – шындық деп қабылданатын, одан әрі ойлау мен дәлелдер үшін негіз немесе бастапқы нүкте ретінде қолданылатын мәлімдеме. Бұл сөз ежелгі грек тіліндегі «аξίωμα» сөзінен алынған, ол «қадірлі немесе лайықты деп есептелген» немесе «өзінің анықтығымен көзге түсетін» деген мағынаны білдіреді. Нақты анықтамасы білім саласына қарай өзгереді. Классикалық философияда аксиома – бұл өте айқын немесе жақсы орнықтырылған, сондықтан даусыз немесе сұрақсыз қабылданатын мәлімдеме. Қазіргі заманғы логикада аксиома – ойлау үшін негіз немесе бастапқы нүкте. Математикада аксиома «логикалық аксиома» немесе «логикалық емес аксиома» болуы мүмкін. Логикалық аксиомалар олар анықтайтын логика жүйесінде шындық деп есептеледі және көбінесе символдық түрде көрсетіледі (мысалы, (A және B) → A), ал логикалық емес аксиомалар – нақты бір математикалық теорияның элементтері туралы маңызды мәлімдемелер болып табылады, мысалы, a + 0 = a бүтін сандар арифметикасында. Логикалық емес аксиомалар «постулаттар» немесе «ұйғарымдар» деп те аталуы мүмкін. Көп жағдайда логикалық емес аксиома – математикалық теорияны құру үшін дедукцияда қолданылатын формальды логикалық өрнек және табиғатында өзін-өзі анық көрсете де, көрсетпе де мүмкін (мысалы, Евклид геометриясындағы параллельдік постулат). Білім жүйесін аксиоматизациялау – оның тұжырымдамаларының шағын, жақсы түсінілген жиынтығынан (аксиомалардан) туындатынын көрсету, және әдетте берілген математикалық саланың аксиоматизациялануының көптеген жолдары бар. Кез келген аксиома – басқа мәлімдемелердің логикалық түрде туындайтын бастапқы нүктесі ретінде қызмет ететін мәлімдеме. Аксиоманың «нағыз» болуының мәні бар ма (болса, ол нені білдіреді) деген мәселе математика философиясында талқылауға ашық.
An axiom, postulate, or assumption is a statement that is taken to be true, to serve as a premise or starting point for further reasoning and arguments. The word comes from the Ancient Greek word ἀξίωμα , meaning 'that which is thought worthy or fit' or 'that which commends itself as evident'. The precise definition varies across fields of study. In classic philosophy, an axiom is a statement that is so evident or well established, that it is accepted without controversy or question. In modern logic, an axiom is a premise or starting point for reasoning. In mathematics, an axiom may be a "logical axiom" or a "non logical axiom". Logical axioms are taken to be true within the system of logic they define and are often shown in symbolic form (e. g., (A and B) implies A), while non logical axioms are substantive assertions about the elements of the domain of a specific mathematical theory, for example a + 0 = a in integer arithmetic. Non logical axioms may also be called "postulates" or "assumptions". In most cases, a non logical axiom is simply a formal logical expression used in deduction to build a mathematical theory, and might or might not be self evident in nature (e. g., the parallel postulate in Euclidean geometry). To axiomatize a system of knowledge is to show that its claims can be derived from a small, well understood set of sentences (the axioms), and there are typically many ways to axiomatize a given mathematical domain. Any axiom is a statement that serves as a starting point from which other statements are logically derived. Whether it is meaningful (and, if so, what it means) for an axiom to be "true" is a subject of debate in the philosophy of mathematics.
Этимология
Аксиома сөзі грекше ἀξίωμα (axíōma) сөзінен шыққан, ол ἀξιόειν (axioein) етістігінің сөздік түрінен туындаған, яғни "қадірлі деп санау", сондай-ақ "талап ету" мағынасын береді. Бұл сөз, өз кезегінде, ἄξιος (áxios) сөзінен шыққан, ол "тепе-теңдікте болу", демек "(бірдей) құндылыққа ие болу", "қадірлі", "тиісті" дегенді білдіреді. Ежелгі грек философтары мен математиктері аксиомаларды бірден түсінілетін, көптеген зерттеу салаларының негізі болып табылатын және қосымша дәлелдер мен аргументтерсіз өзінен-өзі шын болып саналатын ұйғарымдар ретінде қарастырған. Постулат сөзінің түбір мағынасы – "талап ету". Мысалы, Евклид кейбір амалдар жасауға келісуді талап етеді (мысалы, кез келген екі нүктені түзу сызықпен қосуға болады). Ежелгі геометриялықтар аксиомалар мен постулаттар арасында белгілі бір айырмашылықты сақтаған. Евклид кітаптарына түсініктеме берген Прокл: "Геминус бұл [4-ші] постулатты постулат емес, аксиома ретінде жіктеу керек деп есептеген, өйткені ол алғашқы үш постулат сияқты қандай да бір құрылыстың мүмкіндігін көрсетпейді, ал маңызды қасиетті білдіреді" деген пікірді келтіреді. Боэций "постулат" сөзін petitio деп аударған, ал аксиомаларды notiones communes деп атаған, бірақ кейінгі қолжазбаларда бұл қолданыс әрқашан қатаң сақталмаған.
Қазіргі заманғы дамуы
Соңғы 150 жыл ішінде математика алған сабақ – математикалық тұжырымдамалардан (аксиомалар, постулаттар, теоремалар, ұсыныстар) және анықтамалардан мағынаны жобалау пайдалы. Кез келген зерттеуде бастапқы ұғымдар немесе анықталмаған терминдер мен түсініктердің қажеттілігін мойындау керек. Мұндай абстракциялау немесе формализациялау математикалық білімді жалпыға бірдей, әр түрлі мағыналарға қабілетті және демек, көптеген контекстерде пайдалы етеді. Алессандро Падоа, Марио Пьери және Джузеппе Пеано осы қозғалыстың алғашқы бастаушылары болды. Структуралық математика одан да әрі барып, ешқандай нақты қолданыс ойда ұстамай, теориялар мен аксиомаларды (мысалы, өріс теориясы, топ теориясы, топология, векторлық кеңістіктер) дамытады. «Аксиома» мен «постулат» арасындағы ерекшелік жоғалады. Евклидтің постулаттары геометриялық фактілердің мол байлығына алып келеді деп айту арқылы тиімді түрде негізделеді. Бұл күрделі фактілердің шындығы негізгі гипотезаларды қабылдауға байланысты. Дегенмен, Евклидтің бесінші постулатын жобалап, кеңірек контексте мағынасы бар теорияларды алуға болады (мысалы, гиперболалық геометрия). Сондықтан «сызық» және «паралель» сияқты атауларды көбірек икемділікпен қолдануға дайын болу керек. Гиперболалық геометрияның дамуы математиктерге постулаттарды тәжірибеге негізделген фактілер ретінде емес, таза формальды тұжырымдамалар ретінде қарастырудың пайдалы екенін көрсетті. Математиктер өріс аксиомаларын қолданғанда, олардың ниеттері одан да абстрактілірек болады. Өріс теориясының тұжырымдамалары ешқандай нақты қолданысқа қатысты емес; математик енді толық абстракцияда жұмыс істейді. Өрістердің көптеген мысалдары бар; өріс теориясы олардың барлығы туралы дұрыс білім береді. Өріс теориясының аксиомалары «дәлелсіз шын деп саналатын тұжырымдамалар» дейтін пікір дұрыс емес. Керісінше, өріс аксиомалары – шектеулер жиынтығы. Егер кез келген қосу және көбейту жүйесі осы шектеулерді қанағаттандырса, онда адам осы жүйе туралы көп қосымша ақпаратты бірден білуге қабілетті. Қазіргі заманғы математика өзінің негіздерін осылай формальды етеді, математикалық теорияларды математикалық объектілер ретінде қарастыруға және математиканың өзін логиканың бір саласы ретінде қарастыруға мүмкіндік береді. Фреге, Рассел, Пуанкаре, Гильберт және Гёдель осы дамудың негізгі тұлғалары болып табылады. Қазіргі заманғы математикадан алынған тағы бір сабақ – жасырын болжамдарға қатысты дәлелдемелерді мұқият тексеру. Қазіргі түсінікте аксиомалар жиынтығы – белгілі бір нақты ережелерді қолдану арқылы басқа формальды түрде тұжырымдалған тұжырымдамаларға сәйкес келетін формальды түрде тұжырымдалған тұжырымдамалар жиынтығы. Бұл көзқарас бойынша логика да бір формальды жүйеге айналады. Аксиомалар жиынтығы дәйекті болуы керек; аксиомалардан қарама-қайшылықты алу мүмкін болмауы керек. Аксиомалар жиынтығы артық болмауы керек; басқа аксиомалардан шығаруға болатын тұжырымдаманы аксиома ретінде қарастырудың қажеті жоқ. Қазіргі заманғы логикашылардың алғашқы үміті математиканың әр түрлі салалары, тіпті барлық математика, негізгі аксиомалардың дәйекті жинағынан туындауы мүмкін еді. Формалистік бағдарламаның алғашқы жетістігі – Гильберттің Евклид геометриясын формальды түрде тұжырымдауы және осы аксиомалардың дәйектілігін дәлелдеуі. Көбірек контексте, барлық математиканы Кантордың жиын теориясына негіздеуге тырысу болды. Мұнда Расселдің парадоксы және наивтік жиын теориясының ұқсас антологиялары кез келген осындай жүйенің дәйекті болмауы мүмкін деген мүмкіндікті тудырды. Формалистік жоба бір ғасыр бұрын, Гёдель аксиомалардың жеткілікті үлкен жиынтығы үшін (мысалы, Пеано аксиомалары) шындығы осы аксиомалар жиынтығынан тәуелсіз тұжырымдама құруға болатынын көрсеткенде, кері соққыға ұшырады. Нәтижесінде Гёдель Пеано арифметикасы сияқты теорияның дәйектілігі осы теория шеңберінде дәлелдеуге келмейтін тұжырымдама екенін дәлелдеді. Пеано арифметикасының дәйектілігіне сену орынды, өйткені ол шексіз, бірақ интуитивті түсінікті формальды жүйе – табиғи сандар жүйесімен сәйкес келеді. Алайда, қазіргі уақытта жиын теориясы үшін қазіргі заманғы Зермело-Фрэнкель аксиомаларының дәйектілігін көрсетудің белгілі жолы жоқ. Сонымен қатар, мәжбүрлеу (Коэн) әдістерін қолдану арқылы континуум гипотезасының (Кантор) Зермело-Фрэнкель аксиомаларынан тәуелсіз екенін көрсетуге болады. Осылайша, тіпті бұл өте жалпы аксиомалар жиынтығын да математиканың нақты негізі ретінде қарастыруға болмайды.
Басқа ғылымдар
Эксперименталды ғылымдар математика мен логикадан өзгеше, сонымен қатар дедуктивті ойлауды құруға мүмкіндік беретін жалпы негізгі мәлімдемелерге ие, осылайша әлі де жалпы немесе нақты тәжірибелік контекстке бейімделген қасиеттерді болжауға арналған тұжырымдарды білдіруге болады. Мысалы, классикалық механикадағы Ньютон заңдары, классикалық электромагнетизмдегі Максвелл теңдеулері, жалпы салыстырмалылықтағы Эйнштейн теңдеуі, Мендельдің генетика заңдары, Дарвиннің табиғи іріктеу заңы және т.б. Бұл негізін қалаушы мәлімдемелер математикалық аксиомалардан ерекшелену үшін принциптер немесе постулаттар деп аталады. Шындығында, математикадағы аксиомалар мен эксперименталды ғылымдардағы постулаттардың рөлі әртүрлі. Математикада аксиоманы «дәлелдемейді» де, «дәлелденбейді» деуге болмайды. Математикалық аксиомалар жиынтығы теоремалардың логикалық тұрғыдан орындалатын тұжырымдамалық кеңістігін анықтайтын ережелер жиынтығын ұсынады. Ал тәжірибелік ғылымда постулаттар жиынтығы эксперименттік нәтижелерге сәйкес келетін немесе сәйкес келмейтін нәтижелерді алуға мүмкіндік беруі керек. Егер постулаттар эксперименттік болжамдарды тудыруға мүмкіндік бермесе, олар ғылыми тұжырымдамалық негіз құрмайды және оларды толықтыру немесе нақтылау қажет. Егер постулаттар эксперименттік нәтижелердің болжамдарын тудыруға мүмкіндік берсе, эксперименттермен салыстыру постулаттар негізделген теорияны жоққа шығаруға (жалғандауға) мүмкіндік береді. Теория, егер ол жоққа шығарылмаса, жарамды деп есептеледі. Математикалық аксиомалар мен ғылыми постулаттар арасындағы өту әрқашан сәл бұрмаланған, әсіресе физикада. Бұл физикалық теорияларды қолдау үшін математикалық құралдарды кеңінен пайдаланумен байланысты. Мысалы, Ньютон заңдарын енгізу олар білдіретін Евклид геометриясын немесе дифференциалдық есептеуді алғышарт ретінде сирек белгілейді. Бұл Альберт Эйнштейн алғаш рет арнайы салыстырмалылықты енгізген кезде айқын болды, онда өзгермейтін шама енді Евклидтің ұзындығы емес (анықтамасы бойынша) >, бірақ Минковский кеңістік-уақыт аралығы (анықтамасы бойынша) және содан кейін жалпы салыстырмалылық, онда жазық Минковский геометриясы қисық көптүрліліктегі псевдо-Риманн геометриясымен алмастырылады. Кванттық физикада екі постулат жиынтығы біраз уақыт бойы қатар өмір сүрді, бұл жоққа шығарудың өте жақсы мысалы. «Копенгаген мектебі» (Нильс Бор, Вернер Гейзенберг, Макс Борн) кванттық жүйені бөлінетін Гильберт кеңістігіндегі векторлармен («күйлер») сипаттауды және физикалық шамаларды осы Гильберт кеңістігінде әрекет ететін сызықтық операторлар ретінде қамтитын толық математикалық формализммен операциялық тәсілді жасады. Бұл тәсіл толығымен жоққа шығарылуға жатады және қазірге дейін физикадағы ең дәл болжамдарды жасады. Бірақ оның қанағаттандырмайтын жағы бар, ол адамның табиғи түрде қоятын сұрақтарға жауап беруге мүмкіндік бермейді. Осы себепті Альберт Эйнштейн, Эрвин Шредингер, Дэвид Бом біраз уақыт бойы басқа «жасырын айнымалылар» тәсілін дамытты. Ол түйісу сияқты құбылыстарға детерминистік түсіндірме беруге тырысу үшін жасалды. Бұл тәсіл Копенгаген мектебінің сипаттамасы толық емес деп болжады және теорияға әлі белгісіз кейбір айнымалыларды қосу қажет деп болжады, осылайша ол жауап бермейтін кейбір сұрақтарға жауап беруге мүмкіндік береді (оның негізін қалаушы элементтері 1935 жылы EPR парадоксы ретінде талқыланды). Осы идеяларды қабылдап, Джон Белл 1964 жылы Копенгаген және жасырын айнымалылар жағдайында әртүрлі эксперименттік нәтижелерге (Белл теңсіздіктері) әкелетін болжам жасады. Экспериментті алғаш рет 1980 жылдардың басында Ален Аспект жүргізді, ал нәтиже қарапайым жасырын айнымалылар тәсілін жоққа шығарды (күрделі жасырын айнымалылар әлі де болуы мүмкін, бірақ олардың қасиеттері олар шешуге тырысатын проблемалардан гөрі алаңдатады). Бұл кванттық физиканың тұжырымдамалық базасы қазір толық деп санауға болады дегенді білдірмейді, өйткені кейбір ашық сұрақтар әлі де бар (кванттық және классикалық әлемдер арасындағы шекара, кванттық өлшеу кезінде не болады, ғаламның өзі сияқты толығымен жабық кванттық жүйеде не болады және т.б.).
Математикалық логика
Математикалық логика саласында аксиомалардың екі түсінігінің арасында нақты айырма жасалады: логикалық және логикалық емес (бұл, шамалы дәрежеде, ежелгі замандағы "аксиомалар" мен "постулаттар" арасындағы айырмашылыққа ұқсас).
Логикалық аксиомалар
Бұл формальды тілдегі нақты формулалар, олар әмбебап түрде дұрыс, яғни, кез келген мән тағайындалғанда орындалатын формулалар. Көбінесе логикалық аксиомалар ретінде кем дегенде минималды тавтологиялар жиыны алынады, ол тілдегі барлық тавтологияларды дәлелдеу үшін жеткілікті; бірақ предикат логикасының жағдайында, қатаң мағынада тавтология болып табылмайтын логикалық шындықтарды дәлелдеу үшін одан да көп логикалық аксиомалар қажет.
Логикалық емес аксиомалар
Логикалық емес аксиомалар – теорияға тән болжамдар рөлін атқаратын формулалар. Мысалы, табиғи сандар мен бүтін сандар сияқты екі түрлі құрылымды қарастыруда, бірдей логикалық аксиомалар қолданылуы мүмкін; логикалық емес аксиомалар нақты бір құрылымның (немесе топтар сияқты құрылымдар жиынтығының) ерекшеліктерін бейнелеуге арналған. Осылайша, логикалық аксиомалардан өзгеше, логикалық емес аксиомалар тавтологиялар емес. Логикалық емес аксиоманың тағы бір атауы – постулат. Көптеген қазіргі заманғы математикалық теориялар логикалық емес аксиомалардың белгілі бір жиынтығынан басталады, және барлық теорияны осылай аксиомалық тұрғыдан формальдауға және логикалық формулалардың қарапайым тіліне дейін келтіруге болады деп есептелді. Математикалық тұрғыда логикалық емес аксиомалар көбінесе жай ғана аксиомалар деп аталады. Бұл олардың абсолюттік шындық екенін білдірмейді. Мысалы, кейбір топтарда топтық операция коммутативті болып табылады, және бұл қосымша аксиома арқылы бекітілуі мүмкін, бірақ осы аксиомасыз да (жалпы) топтар теориясын жетілдіруге болады, тіпті оның жоқтығын коммутативті емес топтарды зерттеу үшін аксиома ретінде қабылдауға да болады. Демек, аксиома – формальды логикалық жүйенің элементарлық негізі, ол қорытынды шығару ережелерімен бірге дедуктивті жүйені анықтайды.
Мысалдар
Бұл бөлімде логикалық емес аксиомалар жиынтығынан (әрі қарай аксиомалар) толығымен құрылған математикалық теориялардың мысалдары келтірілген. Кез келген тақырыпты қатаң түрде қарастыру осы аксиомаларды нақты анықтаудан басталады. Арифметика, нақты және кешенді талдау сияқты негізгі теориялар көбінесе аксиоматикалық емес жолмен ұсынылады, бірақ жасырын немесе ашық түрде қолданылатын аксиомалар таңдау аксиомасы қосылған Зермело-Франкель жиындар теориясының (ZFC) аксиомалары немесе ZFC-нің консервативті кеңейтімі болып табылатын Фон Нейман-Бернайс-Гёдель жиындар теориясы сияқты оған өте ұқсас аксиоматикалық жиындар теориясы болып табылады. Кейде Морс-Келли жиындар теориясы немесе Гротендик ғаламын пайдалануға мүмкіндік беретін күшті қолжетімсіз кардиналмен жиындар теориясы сияқты сәл күшті теориялар қолданылады, бірақ көптеген математиктер өздеріне қажеттінің бәрін ZFC-ден әлсіз жүйелерде, мысалы екінші реттік арифметикада дәлелдей алады. Математикадағы топологияның зерттелуі нүктелік жиындық топология, алгебралық топология, дифференциалдық топология және гомология теориясы, гомотопия теориясы сияқты олармен байланысты құралдарды қамтиды. Абстрактты алгебраның дамуы топтар теориясын, сақиналарды, өрістерді және Галуа теориясын әкелді. Бұл тізімді өлшемдер теориясы, эргодикалық теория, ықтималдықтар теориясы, бейнелеулер теориясы және дифференциалдық геометрияны қоса, математиканың көптеген салаларын қамту үшін кеңейтуге болады.
Евклидтік геометрия
Мүмкін, ең көне және ең танымал аксиомалар тізімі – 4 + 1 Евклидтің жазық геометриясы постулаттары. Аксиомалар "4 + 1" деп аталады, себебі шамамен екі мың жыл бойы бесінші (параллельді) постулат ("сызықтан тыс нүкте арқылы дәл бір параллель өтеді") алғашқы төрт постулаттан туындайды деп күдіктелді. Ақырында, бесінші постулаттың алғашқы төрттен тәуелсіз екені анықталды. Сызықтан тыс нүкте арқылы дәл бір параллельдің бар екенін немесе олардың саны шексіз екенін қабылдауға болады. Бұл таңдау геометрияның екі баламалы түрін береді, онда үшбұрыштың ішкі бұрыштары сәйкесінше 180 градусқа тең немесе одан кем болады, және олар Евклидтік және гиперболалық геометриялар деп аталады. Егер екінші постулатты ("сызықты шексізке дейін созуға болады") алып тастасақ, онда эллиптік геометрия пайда болады, онда сызықтан тыс нүкте арқылы параллель жоқ, ал үшбұрыштың ішкі бұрыштары 180 градустан артық болады.
Нақты талдау
Зерттеудің мақсаттары нақты сандар саласына жатады. Нақты сандар Дедекинд толық реттелген өрісінің қасиеттерімен бірегей түрде (изоморфизмге дейін) анықталады, яғни жоғарғы шегі бар нақты сандардың кез келген бос емес жиынының ең кіші жоғарғы шегі болады. Дегенмен, осы қасиеттерді аксиомалар түрінде беру үшін екінші реттік логика қолданылуы тиіс. Лёвенхайм-Сколем теоремалары бізге, егер біз бірінші реттік логикамен ғана шектелсек, нақты сандарға арналған кез келген аксиомалар жүйесі басқа модельдерді де қабылдайтынын, оның ішінде нақты сандардан кіші және үлкен модельдерді де. Осы үлкен модельдердің кейбіреулері стандартты емес анализде зерттеледі.
Дедуктивті жүйелер мен толықтығы
Дедуктивті жүйе логикалық аксиомалар жиынтығынан, логикалық емес аксиомалар жиынтығынан және шешінділер ережелерінің жиынтығынан тұрады. Дедуктивті жүйенің қажетті қасиеті – оның толық болуы. Егер барлық формулалар үшін, яғни, берілген аксиомалардың логикалық салдары болып табылатын кез келген тұжырым үшін, сол тұжырымды аксиомалардан шығару мүмкін болса, жүйе толық деп аталады. Бұл кейде "әлдеқандай шындық дәлелдене алады" деп түсіндіріледі, бірақ мұндағы "шындық" сөзі "аксиомалар жиынтығымен шындыққа келтірілген" дегенді білдіреді, мысалы, "көзделген түсіндірудегі шындық" емес. Гёдельдің толықтық теоремасы, жиі қолданылатын дедуктивті жүйенің толықтығын орнатады. "Толықтық" сөзінің мұндағы мағынасы, Гёдельдің бірінші толық еместік теоремасындағыдан өзгеше екенін ескеру қажет, онда Арифметика теориясының рекурсивті, дәйекті логикалық емес аксиомалар жиынтығы толық емес, яғни, берілген аксиомалар жиынтығынан дәлелдеуге болмайтын арифметикалық тұжырым әрқашан табылады. Осылайша, бір жағынан дедуктивті жүйенің толықтығы, екінші жағынан логикалық емес аксиомалар жиынтығының толықтығы туралы ұғымдар бар. Толықтық теоремасы мен толық еместік теоремасы, аттарына қарамастан, бір-біріне қайшы келмейді.
that is, for any statement that is a logical consequence of there actually exists a deduction of the statement from This is sometimes expressed as "everything that is true is provable", but it must be understood that "true" here means "made true by the set of axioms", and not, for example, "true in the intended interpretation". Gödel's completeness theorem establishes the completeness of a certain commonly used type of deductive system. Note that "completeness" has a different meaning here than it does in the context of Gödel's first incompleteness theorem, which states that no recursive, consistent set of non logical axioms of the Theory of Arithmetic is complete, in the sense that there will always exist an arithmetic statement such that neither nor can be proved from the given set of axioms. There is thus, on the one hand, the notion of completeness of a deductive system and on the other hand that of completeness of a set of non logical axioms. The completeness theorem and the incompleteness theorem, despite their names, do not contradict one another.
Қосымша талқылау
Алғашқы математиктер аксиоматикалық геометрияны физикалық кеңістіктің моделі деп қарастырды, және әрине, мұндай модельдің біреуі ғана болуы мүмкін еді. 19-ғасыр математиктеріне балама математикалық жүйелердің болуы мүмкін деген идея қатты алаңдатушылық тудырды, ал Буль алгебрасы сияқты жүйелерді жасаушылар оларды дәстүрлі арифметикадан шығару үшін көп күш жұмсады. Галуа өмірінің соңына жетпес бұрын, осы күш-жігердің көбісі бекер кеткенін көрсетті. Соңында алгебралық жүйелер арасындағы абстрактілі ұқсастықтар егжей-тегжейден гөрі маңыздырақ болып көрінді, және заманауи алгебра дүниеге келді. Қазіргі көзқарас бойынша, аксиомалар сәйкессіздікке ұшырамаса, кез келген формулалар жиынтығы болуы мүмкін.