Кіріспе

Мәлімдеменің логикалық тұрғыдан жоққа шығаруға болатын қасиеті. Міне, екі қара құс, бірақ оны жоққа шығаруға қара құс болмаса да, "Барлық құстар ақ" дегені "Міне, қара құс бар" арқылы жалған екені көрсетіледі – қара құс тек қиял ғана, шындық емес. Оның әдістемесінің мақсаты – теорияларымызды жоққа шығарудан қорғау саясатын болдырмау. Сондай-ақ, бұл процестің толық болуын қамтамасыз ететіндіктен, теорияларды сынға қарсы қорғаудағы кейбір "догматикалық көзқарастарды" қолдайды. Ғылымға қатысты бұл теріс пікір көп сынға ұшырады, және оны Джонсон Лэрдтен басқа да көптеген адамдар сынады. Іс жүзінде, бақылауларға негізделген кейбір қадамдар, өте табиғи болатын болжамдарға сүйене отырып негізделуі мүмкін. Мысалы, Байес индуктивті логикасы нақты болжамдар жасайтын теоремалармен дәлелденеді. Бұл теоремалар индуктивті емес, дедуктивті логика арқылы алынады. Олар кейде индукция қадамдары ретінде ұсынылады, себебі олар ықтималдық заңдарына сілтеме жасайды, бірақ дедуктивті логикадан аспайды. Бұл индукцияның үшінші түсінігі, ол дедуктивті логикамен байланысты, оны қолдайды. Бұл дедуктивті қадамдар шын мәнінде индуктивті емес, бірақ болжамдарды құруды қамтитын жалпы процесс әдеттегі мағынада индуктивті болып табылады. Фалибилистік көзқарас бойынша, көптеген философтар, Поппер де осы пікірді қолдайды, оқытудың әрбір логикалық қадамы тек болжамды құрады немесе күмәнді болған болжамды қайта жаңартады – ғылымның логикалық түрде жасайтыны осы ғана.

Ғылымның логикасы мен оның қолданбалы әдістемесі арасындағы түсініксіз айырмашылық

Поппер ғылымның логикасы мен қолданбалы әдістемесі арасындағы айырмашылықты көрсетті. Поппер жалғандау мүмкін емес екенін білетінін, және бұл оның жалғандалатындық критерийі үшін мәселе емес екенін, себебі ол жалғандаудың мүмкіндігіне немесе мүмкін еместігіне қатысты емес екенін айтты. Дегенмен, Стоув және басқалар, көбінесе Лакатоның бастапқы сын-пікірлеріне сілтеме жасай отырып, жалғандау мәселелерінің жалғандалатындықтың сәтсіздігі екенін тұжырымдай беруде.

Негізгі тұжырымдар

Поппердің ғылым туралы көзқарасында, бақылау туралы мәлімдемелер нақты бақылаулардан тәуелсіз логикалық құрылымда талдануы мүмкін. Ринзевичтің сөзінше, осы семантикалық тұрғыдан қарағанда, Поппер анықтаған жалғандық, теорияны жоққа шығаратын бақылаулар жиынтығының кейбір бақылау құрылымында (жинақтамада) бар екенін білдіреді. Жалғандықтың одан да күшті түсінігі қарастырылды, ол тек бір құрылымда қарама-қайшы бақылаулар жиынтығының болуын ғана емес, сонымен қатар жинақтағы барлық құрылымдарды қанағаттандыратын құрылымға кеңейте алмаса, оларда да мұндай қарама-қайшы бақылаулар жиынтығы болуын талап етеді.

Ньютонның теориясы

Лакатос Ньютон теориясын Фрейдтің психоаналитикалық теориясы сияқты жолдандыру қиын деп ұсынғаннан кейін, Поппер жерден бұтаққа көтеріліп, содан кейін бір бұтақтан екіншісіне билей бастайтын алма мысалын келтірді. Бұл негізгі тұжырым, себебі өнеркәсіптік немесе табиғи екенін, сондай-ақ аймақтағы ақ денелі нысанның қара денелі нысанға қатысты салыстырмалы сәйкестігін жеке анықтау мүмкін, тіпті ақ денелі нысанның өнеркәсіптік аймақта жоғары сәйкестікке ие болуы ешқашан болмайды.

Кэмбрийге дейінгі шақтағы қоян

Дж. Б. С. Холдейн мысал ретінде "[Кембрийге дейінгі дәуірдегі қазба шаяндар]" келтіреді. Бұл – негізгі мәлімдеме, себебі қазба шаянды табу және оның кембрийге дейінгі дәуірге жататындығын анықтау мүмкін, бірақ шаян қазбасының кембрийге дейінгі дәуірге жататындығы ешқашан орын алмайды. Керісінше, кейде қате түрде Попперге жатқызылатын пікірлерге қарамастан, Поппер Юмның индукция туралы түсіндірмесін қабылдамады және өзінің механизмін ұсынды: ғылым эволюциялық эпистемология шеңберінде сынақ пен қателік арқылы дамиды. Юм өзінің психологиялық индукция процесі табиғат заңдарына сәйкес келеді деп сенді, бірақ ол үшін бұл логикалық ережелерге негізделген әдіс бар екенін білдірмейді. Ол кез келген индукциялық механизмді, тіпті оның теориясында сипатталған механизмді де логикалық тұрғыдан негіздеуге болмайтынын айтты. Сол сияқты Поппер де эволюциялық эпистемологияны қабылдады, яғни кейбір заңдар ғылымдағы прогресті түсіндіреді, бірақ сынақ пен қателік процесінің аса қатаң емес екенін және ғылымның шығармашылық процесінде иррационалдық элемент әрқашан болатынын мәлімдеді. Негіздеу әдісінің жоқтығы – Поппердің сынақ пен қателік түсіндірмесінің ішкі құрамындағы ерекшелік. Заңдарға сілтеме жасағанмен, оларды негіздеу әдісіне айналдыруға болмайтын (осылайша Юмның аргументіне немесе оның алғышарттарына қайшы келмейтін) осы түсіндірмелер кейбір философтар үшін жеткіліксіз болды. Атап айтқанда, Рассел бірде Юмнің мәселесін шешу мүмкін болмаса, "сана мен ақылсыздық арасында ешқандай зияткерлік айырмашылық жоқ" деген пікірін білдірді және тіпті негіздеу әдісін ұсынды. Ол Юмның индукцияны негіздеу үшін қолданылатын кез келген принципті негіздеу қажеттігі туралы тұжырымын қабылдамады.