Кіріспе

"Қуат брокері: Роберт Мозес және Нью-Йорктің құлдырауы" – Роберт Кароның 1974 жылғы Роберт Мозес туралы өмірбаяны. Кітап Нью-Йорк қаласы және штаты саясатындағы билікті құру мен пайдалануға, сондай-ақ Мұсаның сайланбаған лауазымдар арқылы ондаған тас жолдар мен көпірлерді жобалау және іске асыру арқылы көрінетін құбылыстарға назар аударады. Кейде бұл оның номиналды түрде қызмет еткен азаматтарға зор зиян келтірді. Бұл кітап 20 ғасырдың ең үздік өмірбаяндарының бірі деп танылды және АҚШ-тың қала құрылысшылары мен саясаткерлеріне зор әсер етті. Кітап 1975 жылы Пулитцер сыйлығына ие болды.

Қысқаша мазмұны

"Қуатты брокер" Мозестің өмірін Коннектикуттағы балалық шағынан бастап, қаланың сыбайлас жемқор мемлекеттік қызмет жүйесін прогрессивті реформалауға арналған идеалистік жақтаушы болған жылдарына дейін суреттейді. Кароның сөзінше, Мозестің сол кездегі сәтсіздіктері, сондай-ақ болашақ Нью-Йорк мэрі Джимми Уокердің штат Сенатында және Нью-Йорк губернаторы Аль Смиттің алдында жұмыс істеген тәжірибесі оған өз мақсаттарына жету үшін қалай билікке ие болуға және оны тиімді пайдалануға үйретті. 1930 жылдарға қарай Мозес қала мен штаттағы қоғамдық саябақтарды құрушы ретінде танымал болды, ал кейін Триборо көпірі (кейін Роберт Ф. Кеннеди көпірі деп аталды) сияқты ұзақ мерзімді жобаларды іздестірді. Бірақ мұның құны оның бұрынғы адалдығы болды; ол өзінің билігіне қойылған шектеулерді көп рет бұзып, Кароның пікірінше, жас кезіндегідей идеалистерді зор қайратқа түсіретін жағдайлар жасады, бұл Нью-Йорк мемлекеттік органдарын құру және кеңейтудегі жұмысында көрінді. Каро Мозесті үлкен құрылыс жобаларын аяқтау арқылы бедел жинаған, сол арқылы оған есеп беруге тиіс сайланған лауазымды тұлғалардың оған тәуелді болуына әкелген тағайындалған бюрократ ретінде көрсетеді. Ол үнемі автомобиль көлігін қоғамдық көлік және адамдар мен қоғамның қажеттіліктерінен жоғары қойды. Нью-Йорк қаласының саябақтар комиссары қызметінен басқа, көптеген мемлекеттік қызметтері үшін ешқандай төлем алмағанын мақтан тұтса да, ол патша сияқты өмір сүрді және оған көмектескен жеке және қоғамдық өмірдегі адамдарды да байытты. Каро Мозестің интеллектына, саяси ептілігіне, сөз өнеріне және біршама агрессивті болғанымен, тиімді басқару стиліне жоғары баға береді, сондай-ақ оның ертегі жетістіктері үшін толық құрмет көрсетеді, бірақ ол оның тұлғасына қатысты екіұшты пікірде. Кітаптың көлемі 1336 бетті құрайды (алғашқы қолжазбаның үштен екі бөлігі ғана), және көптеген жағдайларда оның тұжырымдамаларын құжаттамалық түрде растайды, оларды Мозес және оның жақтастары жоққа шығаруға тырысты.

Шығу тегі

1960 жылдардың басында Newsday газетінің тілшісі ретінде Каро Райден Ойстер-Бейге дейінгі Лонг-Айленд бұғазы арқылы салынатын көпірдің неге тиімсіз екендігі туралы бірнеше мақала жазды. Бұл көпірді салу үшін бұғаздағы ағымды бұзатын, өте үлкен тіреулер қажет болар еді, басқа да мәселелердің қатарында. Каро өз жұмысының тіпті штаттың ықпалды губернаторы Нельсон Рокфеллерге де идеяны қайта қарауға әсер еткенін сенді, бірақ ол штаттық Ассамблеяның көпірге қатысты алдын ала шараны мақұлдағанын көргенше. "Бұл менің өмірімдегі маңызды кезеңдердің бірі болды", - деді Каро жылдар өткен соң. Осы оқиға оны Мұса туралы ойлауға итерді. "Мен машинаға отырып, Лонг-Айлендке қайтып келе жатып, іштей ойлап тұрдым: 'Еңбек еткендеріңнің бәрі бекер. Демократиядағы билік сайлау арқылы келеді деп жазып жүрсің. Бірақ міне, ешқашан сайланбаған, бүкіл штатты өзгертуге қабілетті адам тұр, ал сен оның қалай оған қол жеткізгенін түсінбейсің'. Сондықтан ол жеті жылдық үлкен жұмысқа кірісіп, жүздеген сұхбаттарды мұқият жазып, сондай-ақ қосымшадағы дереккөздерде көрсетілген кең ауқымды мұрағаттық зерттеулер жүргізді. Бастапқыда Каро кітапты зерттеу мен жазуға тоғыз ай жұмсалады деп ойлаған. Бірақ уақыт өте келе, ол қаржысынан айырылып, оны аяқтауға үмітін үзді. Оның әйелі және ғылыми жұмыста көмектескені Инна Лонг-Айлендтегі отбасылық үйін сатып, Кароларды Бронкстегі пәтерге көшірді, ол онда мұғалім болып жұмыс істей бастады, осылайша күйеуі жұмысын жалғастыра алды. Кароның соңғы қолжазбасы шамамен 1,050,000 сөзден тұрды. Редактор Роберт Готлиб оған коммерциялық кітаптың ең көп көлемі шамамен 700,000 сөз немесе 1280 бет болатынын айтты. Каро кітапты екі томға бөлу мүмкіндігі туралы сұрағанда, Готлиб: "Роберт Мұсаға бір рет қызығушылық танытуға болар. Бірақ оған екі рет қызықтыру мүмкін емес" деді. Сондықтан Каро қолжазбасын қысқартуға мәжбүр болды, бұл оған бірнеше ай уақыт алды.

Қабылдау

"Қуат брокері" жарықтанғаннан кейін, әсіресе "Нью-Йоркер" журналында "Бір шақырым" тарауы үзінді түрінде жарияланғаннан соң, көптен талқыланды. Бұл тарауда Крос Бронкс тас жолының бір бөлігін салудағы қиындықтар мен Мұсаның Шығыс Тремонт аймағының тұрғындары мен кәсіпкерлерінің мүдделерін қалай ескермей, жолдың осы аймақты дерлік толығымен қиратуына қалай қатысқандығы жайлы айтылды. Жариялануға дейін, сол кезде көпке таныс емес Каро, журналдың көрнекті редакторы Уильям Шонға өзінің мәтініне енгізген өзгерістеріне наразылық білдірді. Журнал үзінділерді өзінің стильдік ережелеріне сәйкес редакциялауды қалыпты жайтқа санайтын. Бұл автордың көркемдік ерекшеліктеріне, мысалы, бір ғана сөйлемнен тұратын абзацтарға мүмкіндік бермеді. Каро сондай-ақ оның көптеген еңбегі қысқартылғанын айтты.

Мұсаның жауабы

Мұса мен оның қолдаушылары бұл кітапты оған ең бір жағымсыз, бірбеткей баяндама деп есептеді, ал оның қолдаушылары оны бұрын-соңды болмаған жетістіктердің тізілімі деп қарады. Мұса 23 беттік терілген мәлімдеме жариялап, кітаптағы кейбір мәлімдемелерге қарсы шықты (мысалы, ол Фиорелло Ла Гвардия туралы кітапта айтылған итальяндықтарға қарсы айыптауларды ешқашан қолданбағанын мәлімдеді).

Қазіргі заманғы қайта бағалау

Кейінгі жылдары Мозестің мансабына көбірек оң көзқарас қалыптасты, бұл оның "Қуатты брокер" еңбегіндегі бейнесіне тікелей қарсы реакция болды. Бұл қайта қарастыруға мұражайлық көрмелер мен 2007 жылғы кітап ("Роберт Мозес және заманауи қала") кірді, ол "басынан аяғына дейін ревизионистік тақырыбы бар" деп сипатталды. 2014 жылы Каро "Нью-Йорк Таймс" жексенбілік кітап шолуында кітапқа жұмсаған жеті жылдық еңбегін еске алды. Кітап әлі де жоғары бағаланады. 2017 жылы Дэвид В. Данлап "Қуатты брокерді" "Нью-Йорқтың қалай жұмыс істейтінін түсіну үшін, жарық көргеннен кейін 43 жыл өткен соң да оқуға міндетті кітап" деп сипаттады. 2020 жылы кітап COVID-19 пандемиясы кезінде үйлерінен телеарналарда сұхбат берген АҚШ журналистері мен саясаткерлерінің кітап сөрелерінде "Нью-Йорк саяси салауаттылығының соңғы белгісі" ретінде жиі кездесті. Кітапта Каро Мозестің Лонг-Айленд жолдарының астынан өтетін көпірлерді автобустардың жеке көлігі жоқ адамдарды (яғни, төменгі топ, негізінен ақ емес азаматтарды) Лонг-Айленд мемлекеттік саябақ комиссиясының президенті ретінде дамытқан жағажайлар мен саябақтарға тасымалдауына жол бермеу үшін төмендеу етіп салғанын айтады. 1999 жылы неміс әлеуметтану профессоры Бернвард Йоргес "Мозес Лонг-Айлендте автобустардың өте алмайтындай төмен көпірлерді жобалауда елдегі кез келген саябақ комиссарынан ешқандай айырмашылық жасамады" деп көрсетті.