Кіріспе

Ирандық-американдық дінтану ғалымы Реза Аслан (رضا اصلان,; 3 мамыр 1972 жылы туған) – ирандық-американдық қоғамтанушы, жазушы және тележүргізуші. Жастық шағында шиит исламынан евангелистік христиан дініне өткен Аслан кейіннен исламға қайта оралды, бірақ христиан діні туралы жазуын жалғастырды. Ол дін туралы төрт кітап жазды: «Құдайдан басқа құдай жоқ: Исламның пайда болуы, эволюциясы және болашағы», «Фундаментализмнен тыс: Жаһандану дәуірінде діни экстремизмге қарсы күрес», «Зелот: Назареттік Исаның өмірі мен заманы», «Құдай: Адам тарихы» және 2022 жылы «Парсыдағы американдық шейіт: Ховард Баскервиллдің қаһармандық өмірі мен трагикалық өлімі». Аслан телеарналарда жұмыс істеді, оның ішінде CNN арнасындағы әлемдік діндерді зерттейтін «Believer» деректі фильмдер сериясының авторы және HBO арнасының «The Leftovers» драмалық сериалының атқарушы продюсері болды. Аслан Американың діни академиясы мен Халықаралық Құран зерттеулер қауымдастығының мүшесі. Ол Калифорния университетінің Риверсайд қаласындағы шығармашылық жазу профессоры және Ұлттық ирандық-американдық кеңесінің (NIAC) басқарма мүшесі.

Өмірбаян

Асланның отбасы 1979 жылы Тегераннан АҚШ-қа Иран төңкерісінен қашып келген. Ол Сан-Франциско шығанағында өскен. Аслан ирандық-америкалықтарға жасалған кемсітулердің көптігіне байланысты "80-ші жылдары мексикалық болып өттім" дейді. Ол Сан-Хоседегі Дель-Мар орта мектебінде оқыды және 1990 жылы бітірді. 1990 жылдардың басында Аслан Калифорния штатының Конкорд қаласындағы Де Ла Саль орта мектебінде сабақ берді. Аслан Санта-Клара университетінен дінтану бойынша бакалавр, Гарвард діни мектебінен теологиялық зерттеулер магистрі (MTS), Айова университетінің жазушылар шеберханасынан көркем әдебиет бойынша магистр (M.F.A.), және Санта-Барбарадағы Калифорния университетінен әлеуметтану ғылымдарының докторы ғылыми дәрежелерін алған. Оның 2009 жылғы "Глобалды джихадизм – трансұлттық әлеуметтік қозғалыс ретінде: теориялық негіздеме" атты диссертациясы қазіргі мұсылман саяси белсенділігін талқылайды. 2000 жылдың тамызында Айова жазушылар шеберханасында Труман Капоте стипендиаты болып қызмет еткенде, Аслан Айова университетінде ислам және Таяу Шығыс зерттеулері факультетінің қонақ оқытушысы болды. Аслан 2012–13 жылдары Дрю университетінің дін, мәдениет және қақтығыс орталығында Уоллерштейннің есімдігірек қонақ профессоры болды. 2012–2013 жылдары Сыртқы қатынастар жөніндегі кеңестің аға ғылыми қызметкері, сондай-ақ Лос-Анджелес гуманитарлық институтының және Тынық мұхиты кеңесінің халықаралық саясат жөніндегі мүшесі болды. Ол Вашингтондағы Ұлттық заңнама жөніндегі Достар комитетінің заңнамалық көмекшісі болды. Аслан сонымен қатар бейбітшілік және қауіпсіздік мәселелеріне гранттар беретін Ploughshares қорының директорлар кеңесінде, жазушылардың мүддесін қорғайтын PEN Center USA ұйымында қызмет етеді, және Йель гуманистік қауымдастығының кеңесші кеңесіндегі мүше.

Діни көзқарастар

Аслан шия мұсылман отбасында дүниеге келді. Ол 15 жасында евангелистік христиан дініне ауысты, ал Гарвардқа түсуге дейінгі жазда ислам дініне қайта оралды. Аслан Гарвардтағы білімін 1999 жылы аяқтады. 2005 жылы "The Guardian" газеті оны "иманға көндірілген шиит" деп атады. 2013 жылы WNYC жүргізушісі Брайан Лерермен сұхбаттасқанда Аслан: "Мен мұсылманмын және суфизм – ислам ішіндегі мен ең жақын тұратын дәстүр" деді. 2013 жылы "The Washington Post" газетінде Аслан былай деді: "Мен ислам дұрыс, ал христиандық бұрыс деп ойламаймын. Барлық діндер – адамға сенімін түсіндіруге көмектесетін символдар мен метафоралардан құралған тіл ғана." 2014 жылы "The Young Turks" бағдарламасының жүргізушісі Дженк Уйгурмен сұхбатта Аслан исламды былай сипаттады:

Адам жасаған институт. Бұл – сөзбен жеткізе алмайтын нәрсені білдіретін, яғни сенімді жеткізу үшін қолданылатын символдар мен метафоралар жиынтығы. Мен осы символдар мен метафораларды артық көремін, бірақ олар басқа символдар мен метафоралардан артық дұрыс немесе артық қате емес. Бұл – тіл, одан артық ештеңе жоқ.

Жазу

Аслан төрт кітап жариялады, екі антологияны өңдеді және түрлі бұқаралық ақпарат құралдарына (БАҚ) жиі мақала жазады.

Құдайдан басқа құдай жоқ: Исламның шығу тегі, эволюциясы және болашағы

Құдайдан басқа құдай жоқ: Исламның бастауы, дамуы және болашағы – 2005 жылы жарық көрген ғылыми-танымдық кітап. Кітап ислам тарихын сипаттайды және ислам дінін либералды тұрғыдан түсіндіруді қолдайды. Ол ислам ішіндегі қазіргі дау-дамайларға батыс империализмін және бұрынғы ғалымдардың ислам заңдарын өз пайдаларына қарай бұрмалап түсіндіруін кінәлайды, сондай-ақ "Цивилизациялар қақтығысы" тезисіне қарсы тұрады.

Космикалық соғыста қалай жеңіске жетуге болады (Фундаментализмнен тыс)

2009 жылы Аслан өзінің екінші кітабын – "Космикалық соғысты қалай жеңіп шығуға болады: Құдай, жаһандану және терроризмнің аяқталуы" деп жариялады. Келесі жылы ол "Фундаментализмнен арылу: жаһандану заманында діни экстремизмге қарсы күрес" деген атпен қайта басылды. Кітап Аль-Каида, Талибан және мұсылман әлеміндегі осындай ойлы жауынгерлерді қоздыратын идеологияны зерттейді, сонымен қатар иудаизм, христиандық және ислам діндеріндегі діни зорлық-зомбылықты талдайды. Аслан АҚШ та осыған ұқсас соғыс жүргізіп жатқанын, "Терроризмге қарсы соғыс" саласына діни арандатушылық сөздерді енгізіп, осылайша оны күшейтетінін айтады. Ол бұл соғысты жеңіп алу мүмкін емес деп мәлімдейді. The Washington Post газеті бұл кітаптың "жихадизмге қарсы күрестің ең тиімді жолы туралы нақты және көндірішті аргументтер ұсынатынын" жазды.

Құдай: адамзаттың тарихы

2017 жылы Random House баспасында жарық көрген бұл кітапта Аслан дін тарихын және адамдардың қалай және неліктен құдайлар мен табиғаттан тыс күштер туралы ойлауын, сонан соң Құдай туралы түсінікті жеңіл түсінікті ғылыми стильде баяндайды.

Персиядағы американдық шейіт: Говард Баскервиллдің эпикалық өмірі мен қайғылы өлімі

2022 жылдың 11 қазанында W. W. Norton & Company Асланның Говард Баскервилл туралы кітабын шығарды. Kirkus Reviews оны "иран/парсы тарихының шешуші сәтіне тыныс сыйырған қызықты оқу" деп бағалады.

Басқа жазу

Аслан "The Daily Beast" газетіне үлескер редактор ретінде мақалалар жазған. Ол сонымен қатар "Лос-Анджелес Таймс", "Нью-Йорк Таймс" және "Вашингтон Пост", "Slate", "Бостон Глобус", "The Guardian", "The Nation" және "The Christian Science Monitor" сияқты түрлі газеттер мен журналдарға материалдар жазды.

Редактор ретінде жұмыс істеу

2011 жылы ол редакциялап, жариялаған «Таблет және қалам: қазіргі Таяу Шығыстың әдеби ландшафтары» атты антология жарық көрді. «Шекарасыз сөздер» ұйымымен бірлесіп, Аслан үш аймақтық редактор және жетпіс жеті аудармашыдан тұратын командамен жұмыс істеді, нәтижесінде араб, парсы, урду және түрік тілдерінде жазылған, шамамен 200 туындыдан тұратын жинақ құрылды, олардың көпшілігі алғаш рет ағылшын тілінде ұсынылды. «Америкадағы мұсылмандар мен еврейлер: ортақтықтар, келіспеушіліктер және күрделіліктер» (2011) кітабы Авраамның көзқарасы қорының негізін қалаушы Аарон Дж. Хан Таппермен бірлесіп редакцияланды. Бұл жинақ АҚШ-тағы қазіргі еврей-мұсылман қарым-қатынасын және осы екі қауымның осы жағдайда бір-бірімен өзара әрекеттесуінің ерекше жолдарын зерттейтін эсселерден тұрады.

Аслан Медиа

Аслан Аслан Медиа медиа-платформасын құрды, ол Таяу Шығыс және оның жаһандық диаспора қауымдастықтары туралы баламалы ақпараттар ұсынады.

BoomGen студиясы

2006 жылы Аслан ирандық-американдық оператор және продюсер Махиад Тусимен бірлесіп, BoomGen Studios студиясын құрды. Бұл студия және өндіріс компаниясы Таяу Шығыстан тараған және оның жайлы әңгімелерді американдық көрермендерге жеткізуге бағытталған. Олар National Geographic-тің "Америка" жобасы, Disney-дің "Персия ханзадасы: Уақыт құмы" және "Аладдиннің" Бродвейдегі қойылымы, Weinstein Company-нің "Мираль" фильмі, Relativity Media-ның "Шөл бишісі", Fork Films-тің "Көктем сынақтары", Джон Стюарттың режиссерлік дебюті "Роузуотер" және 2014 жылы "Оскарға" ұсынылған "The Square" деректі фильмі сынды жобаларға кеңес берді.

Патшалар мен пайғамбарлар туралы

2015 жылдың қаңтар айында BoomGen компаниясы ABC телеарнасының "Патшалар мен пайғамбарлар" атты библиялық эпосын, еврей Киелі кітабындағы орталық оқиғаның драмалық қайта айтуын – Дәуіт патшаның қойшыдан патшаға дейінгі тарихын жариялады. Сериалда Саул мен Дәуіт, Израильдің тікелей ізбасар патшалары, олардың отбасылары мен саяси қарсыластарының тағдырлары көрсетілді. "Патшалар мен пайғамбарлар" Израиль патшалығында өрбіседі, бірақ түсірілімі Оңтүстік Африканың Кейптаун қаласында жүзеге асты. Аслан, Туси және Джейсон Рид осы жобаның атқарушы продюсерлері болды.

Қалғандары

2015 жылы Аслан танымал HBO сериалы «Қалғандар» екінші және үшінші маусымдарының консалтингтік продюсері болып жұмыс істеді. Шоудың негізін құруға көмектесумен қатар, Аслан басты кейіпкер Кевин Гарвидің екінші маусымдағы мінез-құлқының қалыптасуына зор үлес қосты.

Қалыпты жоба

2016 жылдың наурыз айында Ovation кабельдік арнасы Реза Асланның қатысуымен Rough Draft ток-шоуын көрсетті. Бұл бағдарламада Аслан кино, теледидар және журналистика саласындағы белгілі жазушылармен және авторлармен сұхбаттасты.

Сенуші

2015 жылы Аслан «рухани саяхаттар сериясы» аталған «Believer» бағдарламасын жасауды бастады. Бұл деректік сериалда Аслан халықаралық деңгейде әртүрлі діни дәстүрлерді зерттейді және оларға терең бойдайды, әсіресе ірі діндер тарапынан маргиналданған және беделсіз саналатын секталарға назар аударады. Аслан бұл бағдарламаны Энтони Бурденнің «Parts Unknown» бағдарламасына теңеді. «Believer» CNN телеарнасының түпкілікті бағдарламалар тізіміне енді және 2017 жылдың наурыз айында тұңғыш рет көрсетілді. Алғашқы эпизод индуизмнің агори сектасына арналған. Аслан агори садхуларымен кездескен кезде адам миының бір бөлігін жегені үшін сенсациялыққа және индуизмге қарсы көзқарас танытқаны үшін айыпталды. Америка Құрама Штаттарының Үндістан саяси әрекет комитеті жасаған мәлімдемеде: «АҚШ-тың түкпір-түкпірінен үнді халқына қарсы жеккөрушілікпен жасалған шабуылдар туралы көптеген хабарлар келіп түскен кезде, бұл бағдарлама индуизмді каннибализммен байланыстырды, бұл әлемдегі үшінші ең ірі дінді қарастырудың өте ерекше тәсілі» делінген. Сан-Франциско университетінің медиа зерттеулері профессоры Вамси Джулури бұл эпизодты «жауапсыз, расистік және иммигранттарға қарсы» деп сипаттады, ал индуистік Америка қорының өкілі Асим Шукла Асланды «жақсы хабардар еместігі», индуизм туралы «жалған стереотиптерді тарату» және «рейтинг алу үшін діни порнографияға» баруда айыптады, сондай-ақ «индуизмді касталық жүйемен байланыстырудың ең таныс және негізсіз әрекеттеріне» бармақшы болды. АҚШ конгрессмені Тулси Габбард бұл бағдарламаны «айуандар бағын аралаумен» салыстырды. Бағдарлама сонымен қатар Варанасиді «өлгендер қаласы» деп атағаны, күлді суға батыруды «қалдықтарды төгу» деп сипаттағаны, агорилерді касталық жүйеге қарсы күрестегі ерекшелік ретінде көрсеткені және Варна мен Джати арасындағы айырмашылықты, сондай-ақ индуизмдегі Құдай туралы түсініктерді дұрыс түсінбегені үшін де сынға ұшырады. 2017 жылдың 9 маусымында CNN Асланның «Believer» сериалын «жасауды тоқтату туралы шешім қабылдағанын» хабарлады, себебі Асланның Трампқа қарсы твиттерінде қолданған ұсақ-түйек тіліне байланысты сынға ұшырады.

Алла отбасында

Аслан (Эндрю Райхпен бірге) Оклахома штатында өскен ирандық иммигрант өмірінен алынған тәжірибесіне негізделген "Алла отбасында" деген ситком пилотын жазды. ABC компаниясы пилотты сатып алған, бірақ оны әлі өндіріске қоймаған.

Президент Трамп туралы пікірлер

2017 жылы Лондон көпіріндегі шабуылдан кейін Аслан Twitter-де президент Дональд Трампты шабуылға жауап ретінде "нағыз лас адам" және "ер бала" деп атады. 2017 жылдың 9 маусымында оның бұл сөздеріне жауап ретінде CNN Асланмен ынтымақтастығын тоқтатуға шешім қабылдады және "Believer" сериалының екінші маусымын көрсетпеу туралы хабарлады. Аслан осы жағдайға қатысты: "Мен журналист емеспін. Мен әлеуметтік комментатор және ғалыммын. Сондықтан CNN-мен келісемін, біздің жолдарымыз айырылысқандары дұрыс".

2013 жылғы Fox News сұхбаты

2013 жылдың 26 шілдесінде Аслан "Шыңғыр айтыс" бағдарламасында сұхбат берді. Бұл бағдарлама Fox News веб-трансляциясы болды, онда Бас дін тілшісі Лорен Грин оның "Зелот: Назареттік Исаның өмірі мен заманы" кітабы туралы әңгімелесті. Грин "Асланның біліктілігіне көңілі толмады" және ол Асланға қысым көрсетіп, мұсылманның Иса туралы неге жазатынын сұрады. Аслан: "Менің академиялық қызметім осы. Мен дін профессорымын, Жаңа Келісімді де қоса. Мен осылай өмір көріп жатырмын". Шамамен он минутқа созылған сұхбат "кітаптың мазмұнына қарағанда Асланның өзіне көп көңіл бөлді". Асланның Fox News-қа берген сұхбатынан кейін Колумбия университетінің Барнард колледжінің дін профессоры Элизабет Кастелли академиялық ортада наразылық толқыны көтерілгенін хабарлады, былай деп жазды: "Дінтану саласындағы ғалымдар, әсіресе Киелі кітапты зерттеушілер мен ерте христиандық тарихшылар, бұл жағдайды қатты мазалағандықтарын білдірді. Fox News-тағы сұхбат ұятты ғана емес, тіпті өте қорлаушы болды. Fox телеарнасының мұсылмандарға қарсы көзқарасы жақсы мәлім және кез келген жағдайда жеткілікті жаман. Дін зерттеушілер үшін Гриннің дін туралы академиялық зерттеуді жеке діни идентификациямен шатастыруы – бұл жиі кездесетін түсініксіздік". "Вашингтон пост" газетінде журналист Мануэль Ройг Франциа профессор Кастеллидің Асланның тарихшы ретіндегі біліктілігіне қатысты сын-ескертпелерімен келісіп, оның университеті тарих немесе дін социологиясы бойынша білім бермейтінін және Асланның "онда жоқ академиялық жетістіктерін мақтанышпен айтқанын" жазды. Бірақ ол Асланның диссертациялық жетекшісі Марк Юргенсмайердің сөзін келтірді, ол олардың факультетінде "діндер социологиясы бойынша арнайы білім жоқ" екенін мойындады, бірақ ол "Асланның докторлық диссертациясын сипаттауына қарсы емес екенін, өйткені [Аслан] курстық жұмысының көп бөлігін дінге арнады" және Асланды дінтану факультетінен социология факультетіне ауыстыру "уақытты көп алатын тіл курстарынан босату үшін жасалған" деді. "Филадельфиялық Inquirer" сондай-ақ UCSB "өздігінен құрылған бағдарламасымен танымал" екенін атап өтті. Студенттер өз зерттеулерін факультет емес, тақырыпқа қарай бейімдейді. Олар диплом алу үшін ғана мамандық таңдайды.

Академия

Ол Калифорния университетінің Риверсайд қаласындағы шығармашылық жазу профессоры және Ұлттық ирандық-американдық кеңесінің (NIAC) мүшесі.

Кәсіби мүшелік

Аслан Ұлттық Ирандық-Америкалық Кеңесінің кеңесші кеңесінің мүшесі. 2015 жылы бұл ұйымның мүшесі ретінде ол тағы 73 "танымал халықаралық қатынастар және Таяу Шығыс сарапшыларымен" бірге Иранның ядролық бағдарламасы туралы халықаралық келісім – Бірлескен жан-жақты әрекет жоспарына қолдау білдіретін мәлімдемеге қол қойды.

Терроризмге қарсы соғыстың талдауы

Аслан Аль-Каиданың батысқа қарсы джихадын "ғарыштық соғыс" деп атайды, ол қасиетті соғыстан өзгеше, онда бәсекелес діни топтар материалдық мақсаттар үшін жер бетіндегі шайқасқа түседі. "Ғарыштық соғыс – қатысушылардың аспанда болып жатқан деп сенетін шайқасты жер бетінде сомдап ойнайтын ритуалдық драма сияқты." Асланның сөзіне қарағанда, "терроризмге қарсы соғыс" деп аталатын американдық риторика осы "ғарыштық дуализм" құрылымында Аль-Каиданың джихадына қарсы тұрады. Аслан исламизм мен джихадизм арасында айырма жасайды. Исламистердің мақсаттары заңды, олармен келіссөздер жүргізуге болады, ал джихадистер шекарасыз, жалпы исламдық "діни бірлестік" идеалдастырылған өткен шағын армандады. Асланның ғарыштық соғысты жеңудің жолы – соғысу емес, демократиялық процеске қатысқан орташа ислами саяси күштерді тарту. "Жақын Шығыс елдерінде орташа ислами партияларға саяси процеске қатысуға рұқсат берілген кезде, экстремистік топтарға қолдау азайды."

Дін бостандығын қорғау

Аслан Таяу Шығыста діни еркіндік пен діни азшылықтарды қорғауды қолдады. Ол Иранды бахаи қауымына қарсы "қорқынышты адам құқықтары бұзушылықтарын" тоқтатуға шақырды. Аслан Ричард Докинсті "күн сайын өзін-өзі ұятқа қалдыратын әзілшіл" деп атады. Ол "жаңа атеистерді" ертедегі ойшылдардың "философиялық атеизмімен" салыстырды, олар "дін саласында саршын болғандықтан, білімге, білімділікке және зерттеулерге негізделген сынды ұсына алды". Асланның айтуынша, "Пәкістан мен Түркияны бірдей 'мұсылман елдері' деп айту – бұл, мен бұл сөзді қатысты қолданамын, тікелей ақымақтық!" Оның сын-пікірі тек Махерге ғана емес, сонымен қатар негізгі ақпарат құралдарында мұсылмандардың бейнеленуіне де қатысты. Прачи Гупта Салон журналында Асланның АҚШ Сауд Арабиясымен серіктестік жасап, сонымен бірге ИСИД-ті айыптайтынына сенеді деп жазды. 2014 жылдың 8 қазанында "Нью-Йорк Таймс" газеті Асланның "Дінді дұрыс түсінбейтін Білл Махер ғана емес" деген мақаласын жариялады. Онда Аслан: "Билл Махер негізгі адам құқықтарын бұзатын діни амалдарды айыптауда дұрыс. Діни қауымдастықтар өз діндерінің экстремистік түсіндірмелеріне қарсы күресуі керек. Бірақ діннің мәдениетке енгізілгенін мойындамау және әлемдегі екінші ірі дін туралы жалпылама пікір білдіру – бұл қарапайым шовинизм" деп жазды. "The New Republic" журналында Эрик Сассон CNN сұхбатында Асланның Индонезия мен Түркияда әйелдер мен еркектер тең дәрежеде қарастырылады деген пікіріне қарсы шықты, Human Rights Watch екі елде де әйелдер құқықтарының "қайта кері бұрылуын" хабарлағанын атап өтті. Сассон сондай-ақ Асланның әйелдердің қынап мүшелерін кесу мәселесі тек Орталық Африкада ғана кездеседі деген пікірін де сынға алды, бұл мәселенің басым түрде мұсылман халқы бар Малайзияда да бар екенін айтты. Телевизия және радио жүргізушісі Дэвид Пакман да сұхбатта Асланның кейбір мәлімдемелеріне күмән келтірді. Сэм Харрис Асланды мұсылман әлеміндегі зорлық-зомбылық үшін исламды тұтас айыптамағандықтан, жеке тұлғаларды кінәлағаны үшін сынады, оның тәсілін "постмодернистік сұқақ" деп атады.

Жеке өмір

Аслан мен оның бұрынғы жары журналист Аманда Фортини 2008 жылы құдалықтарын үзген. 2011 жылы ол кәсіпкер және жазушы Джессика Джеклиге үйленді, ол христиан дінінде, осылайша түрлі дінді ұстанатын отбасы құрды. Олардың үш ұлы бар. Оның тәтесі - иран-американдық эстрада әншісі Лейла Форухар. Аслан Лас-Вегас Рейдерс кәсіби футбол командасының жанкүйері.

Жарияланымдар

"Исламның жаны үшін күрес" (Уилл Маршалл, ред.), With All Our Might: A Progressive Strategy for Defeating Jihadism and Defending Liberty, Rowman & Littlefield Publishers, Inc., 2006 ж. "Фундаментализмнен тыс: жаһандану дәуірінде діни экстремизммен күресу", Penguin Random House, 2010. "Осы жерден муллалыққа дейін" (Лила Азам Зангане, ред.), Менің әпкем, пердені сақта; Менің бауырым, көздеріңді сақта: Цензураланбаған ирандық дауыстар, Beacon Press, 2006. "Соғыстың жеңілісі" (Гилберт Х. Мюллер, ред.), "Жаңа әлем оқырманы", CUNY Press, 2010. Космикалық соғысты қалай жеңіске жетуге болады, "Фундаментализмнен тыс: жаһандану дәуіріндегі діни экстремизммен күресу" деген атпен қайта басылды, Random House, 2010. Tablet & Pen: Қазіргі Таяу Шығыстың әдеби ландшафтары (редактор), W. W. Norton, 2011. Америкадағы мұсылмандар мен яһудилер: ортақтықтар, келіспеушіліктер және күрделіліктер (тең редактор), Palgrave Macmillan, 2011. Зеллот: Назареттік Исаның өмірі мен заманы, Random House, 2013. Құдайдан басқа ешкім жоқ: Исламның пайда болуы, эволюциясы және болашағы, Delacorte Books for Young Readers, 2012. Құдай: Адамзат тарихы, Random House, 2017. Израиль мен Палестина туралы балалар кітабы, A Kids Co., 2024.