Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Орталық Америка этносы
Central American ethnic group
Ица – Гватемаланың солтүстігіндегі Петен аймағы мен Белиздің бір бөлігінде туған майя этносы. Ицаның көпшілігі Петен-Ица көліндегі Флорес қаласында және этникалық азшылық құрайтын Белиздің жақын жерлерінде тұрады.
The Itza are a Maya ethnic group native to the Péten region of northern Guatemala and parts of Belize. The majority of Itza are inhabitants of the city of Flores on Lake Petén Itzá, and nearby portions of Belize where they form an ethnic minority.
Этникалық топ мүшелерінің және ица тілін меңгергендердің саны
2002 жылғы санақ бойынша, өзінің ішкі мәдениетінің кейбір элементтерін сақтап қалған 1983 этникалық итза халқы бар. Дегенмен, итза тілі қазірге таяу дерлік толықтай жойылып кетті. Лингвистика институтының (SIL) мәліметтеріне сәйкес, 1986 жылы тек он екі адам ғана итза тілінде еркін сөйлеген, ал 1991 жылы бұл көрсеткіш 60 адамды құрады. Алайда, 2002 жылғы санақ бойынша, әлі де 1094 адам итза тілінде сөйлейді. Мая тіліндегі "итза" сөзі "сиқырлы сулар" деген мағынаны білдіреді және бұл атау көлдің өзінен алынған болуы мүмкін.
According to the census of 2002, there are 1,983 ethnic Itza, who retain some aspects of their indigenous culture. However, the Itza language is now almost extinct. Data taken from the Summer Institute of Linguistics (SIL) suggest there were only twelve fluent Itza speakers left in 1986 and 60 non fluent speakers in 1991. According to the census of 2002, however, there are still 1094 speakers. The Mayan word itza means 'enchanted waters' and may have been adopted from the name of the lake itself.
Юкатан аралында
Ицзалар А Ицзаның Юкатекан Майя руынан тараған; тарихи тұрғыдан алғанда, олар постклассикалық кезеңде Юкатан түбегінде үстемдік еткен маңызды мезоамерикалық халық болды. Ица Гватемаладағы Петен-Ица көліне жақын Мотуль-де-Сан-Хосе қаласынан шыққан болуы мүмкін, классикалық кезеңнің соңында Майя цивилизациясы құлдыраған кезде Юкатанға көшіп келген. Мексикадағы Чичен-Ицадағы астанасынан Гондурастағы Накоға дейін созылған сауда империясын құрды. Чичен-Ица атауы Ица тілінде "Ица құдығының аузында" деген мағынаны білдіреді. Чилам Балам кітаптары Ицаның тарихын және Майяпанның Коком әулетінің негізін қалаушы, жалдамалы патша Хунак Сель басқарған мексикалық Путун Майя тобының қолынан олардың империясының құлауын баяндайды. Хунак Сель Ицамен шайқасты, бірақ тұтқынға алынып, Чичен-Ицаның сенотесіне тасталып құрбандыққа шалынуға тиіс болды. Алайда ол құрбандықтан аман қалды және суда бір түн өткізгеннен кейін, жаңбыр құдайы Чактың алдағы егін туралы болжамын айтты. Майапанның билеушісі болғаннан кейін, ол сиқырдың көмегімен Чичен-Ицаның жойылуын ұйымдастырды. Хунак Сель туралы әңгіменің бір бөлігі тарихи емес, мифтік сипатта болғанымен, Чичен-Ицаның Ицалары Коком, Сиу және Ицаның үш Юкатекан руы арасындағы билік күресінде жеңілгендер деп қабылданады, олардың барлығы толтектерден шыққан мұрагерлер деп санайды. Шамамен 1331 жылы археологиялық зерттеулер Чичен-Ица және басқа да Ица билеген аймақтардың, мысалы, Исла-Серритостың тасталып қалғанын көрсетеді. Бұл оқиға Табаско мен Мексиканың орталық аймақтарынан келген мексикалық Путун Майяның біртіндеп енуімен бірге болды және олардың бастапқы Ица мемлекетінің құлауына себеп болған адамдар екені анықталды.
The Itza were descended from the Ah Itzá Yucatecan Maya lineage; historically they were an important Mesoamerican people who dominated the Yucatán peninsula in the Post classic period. The Itza may have originated from the Classic Period city of Motul de San José near lake Peten Itza in Guatemala, migrating to Yucatán during the Maya collapse at the end of the Classic Period. From their capital at Chichén Itzá, Mexico they established a trade empire reaching as far south as Naco in Honduras. Chichen Itza means 'at the mouth of the well of the Itza' in the Itza language. The books of Chilam Balam recount the history of the Itza and the demise of their empire at the hands of a band of Mexicanized Putún Maya led by the mercenary king Hunac Ceel, founder of the Cocom dynasty of Mayapan. Hunac Ceel fought the Itzas but was taken captive and was to be sacrificed by being thrown into the cenote of Chichén Itzá. However, he survived the attempted sacrifice, and having spent a night in the water he was able to relate a prophecy of the rain god Chac about the year's coming harvest. Once lord of Mayapan, he orchestrated, aided by sorcery, the destruction of Chichén Itzá. While part of the story of Hunac Ceel seem to be more mythical than historical, it is generally accepted that the Itza of Chichén Itzá were the eventual losers in a power struggle between the three Yucatecan lineages of the Cocom, the Xiu and the Itzá, all claiming heritage from the Toltecs. And around 1331 archeological remains attest that Chichén Itzá and other Itza dominated sites, for example Isla Cerritos, were abandoned. The fall of these sites was contemporary with a gradual incursion of Mexicanized Putún Maya from Tabasco and central Mexico, and it seems that these were indeed the people who caused the fall of the original Itza state.