Афғанстандағы коммунистік қозғалыстың тарихы

Кіріспе

Ауғанстандағы коммунистік (маоистік) партия (Ауғанстанның коммунистік партиясы, Хезбe Коммунистік (Маоистік) Ауғанстан), бұрын Ауғанстанның коммунистік партиясы деп аталған, Ауғанстандағы марксизм-ленинизм-маоизм (MLM) бағытындағы жасырын коммунистік партия. Партия 2004 жылы бес MLM партиясының бірігуі нәтижесінде құрылды. Ол Революциялық интернационалистік қозғалыстың (РИМ) мүшесі болды. 2001 жылдан 2021 жылға дейін АҚШ басқаруында болған Ауғанстан кезеңінде партияның жарияланған мақсаты – Ауғанстаннан шетелдік күштерді қуу үшін халық соғысын бастау, соңында елде Жаңа демократиялық қоғам мен социализм құру болды. 2021 жылдың ортасында АҚШ күштері Ауғанстаннан шығарылып, Талибан Ауғанстан Ислам Эмиратын құрғаннан кейін партия өзінің басты мақсатын Талибан үкіметін құлатуға ауыстырды.

Тарих

Ауғанстандағы алғашқы коммунистік ұйым, Прогрессивті жастар ұйымы (ПЙО) 1965 жылы құрылды. Күн сайын студенттер, жұмысшылар және әлеуметтік әділеттілік үшін күрескендер мен патша Захир Шахтың полициясы және қарулы күштері арасында наразылықтар мен көшедегі қақтығыстар болды. Осы күрес ПЙО құрылуына себеп болды. Бірнеше зиялы және саяси белсенділер Ауғанстанда революция жасау мақсатымен жұмыс істейтін алғашқы коммунистік ұйымды құру үшін бірікті. Маоист Акрам Яри осы топтардың бірінің жетекшісі болды және ПЙО құрылуында маңызды рөл атқарды. ПЙО жасырын ұйым ретінде қалды. ПЙО жетекшілері "Шолайе Жавид" атты журнал шығарды. "Шолайе Жавид" жаңа демократиялық журнал екенін мәлімдеп, кеңінен және ашық таратылды. 11 нөмірі жарық көргеннен кейін, "Шолайе Жавид" үкімет тарапынан тоқтатылып, жариялануына тыйым салынды. Сол кездегі үкімет "Шолайе Жавид" жақтастарына қарсы құқық қорғау органдарын және ислами фундаменталистерді пайдаланды. Бұл үкіметтік тактика маоистерді қолдаушылар мен оларға қарсылардың арасында физикалық қақтығысқа әкелді. Нәтижесінде, Кабул университетінің аумағында Гүлбұддин Хекматияр өлтірген маоист студент көшбасшысы Сайдал Сохандан қаза тапты. Гүлбадин Хекматияр кейіннен АҚШ-тың маңызды одақтасы болған Ауғанстанның Ислам партиясының жетекшісі болды. 1978 жылы Ауғанстан Халықтық Демократиялық партиясы (АХДП) әскери төңкеріс арқылы билікке келген кезде, АХДП режимі ПЙО басқаратын маоистік қозғалысты өзінің басты жауы деп жариялады. Маоистік қозғалысқа қатысы бар барлық адамдар тұтқындалып, жазасыз өлтірілді. Мыңдаған маоистер мен олардың одақтастары қаза тапты. Маоистік қозғалыстың жетекшісі жоқ қалған қалдықтары АХДП режиміне қарсы күресу және Ауғанстанға кеңестік әскерлердің басып кіруіне қарсы тұру үшін бірнеше ұйым құрды. Осы кезеңде кейбір коммунистік топтар бұрын қарсы болған ислами моджахедтер тобымен жақындасты. Қатаң маоистік ұйымдар моджахедтермен ынтымақтастық жасағандардан бөлініп, 1980 жылдардың соңында Ауғанстанның Революциялық Коммунистік Ұяшығын (РКҰ) құрды. РКҰ басқа ұйымдармен бірге Ауғанстанның Революциялық Коммунистік Ұйымын (РКО) құрды, ол 1991 жылы Ауғанстанның Коммунистік партиясын (АКП) құрғанын жариялады. АКП "Шолайе Жавид" журналын қайта жариялап, ПЙО мен оның негізін қалаушы Акрам Яридің жолын жалғастыру ниетін білдірді. 2001 жылы Ауғанстанға басып кіргеннен кейін АКП маоистік ұйымдарды бірыңғай маоистік партия құруға шақырды. Осы мақсатта АКП төрт маоистік ұйыммен бірге Ауғанстанның марксистік-лениндік маоистік қозғалысының Бірлік комитетін құрды. Бірлік комитеті үш жылдық идеологиялық және саяси күрестен кейін Коммунистік қозғалыстың Бірлік Конгресіне (МЛМ) көшті. Бірлік Конгресі 2004 жылдың 1 мамырында аяқталды және Ауғанстанның Коммунистік (Маоистік) партиясы құрылды.

The first communist organization in Afghanistan, Progressive Youth Organization (PYO) was formed in 1965. There were daily demonstrations, and street fighting between students, workers, and social justice activists and police and armed forces of King Zahir Shah. These struggles led to the formation of the PYO. A few circles of intellectuals and political activists came together to form the first communist organization to work for the goal of revolution in Afghanistan. Akram Yari, a Maoist, was the leader of one these circles, who played a prominent role in the formation of PYO. PYO remained an underground organization. The PYO leaders published a magazine called Sholaye Jawid. Sholaye Jawid claimed to be a new democratic journal, which was widely and openly circulated. After publishing 11 issues, Sholaye Jawid was seized by government and its publication banned. The government of the time used law enforcement and Islamic fundamentalists against Sholaye Jawid supporters. These government tactics led to physical confrontation between those who supported the Maoists and those who were against the Maoists, that resulted to the death of a prominent Maoist student leader Saydal Sokhandan, who was assassinated by Gulbuddin Hekmatyar on the Kabul University campus. Gulbadin Hekmatyar later became the leader of the Islamic Party of Afghanistan, who has been a key ally of the United States in the past. When the People's Democratic Party of Afghanistan (PDPA) came to power in a military coup in 1978, the PDPA regime declared their number one enemy to be the PYO led Maoist movement. All people belonging to the Maoist movement were arrested and killed indiscriminately. Thousands of Maoists and their allies were killed. The leaderless remnants of the Maoist movement formed several organizations to fight the PDPA regime and resist the Soviet invasion of Afghanistan. During this period, some communist groups became more closely aligned with Islamic mujahideen groups of a type they had previously opposed. The hardline Maoist organisations detached themselves from those who cooperated with the mujahideen, and in the late 1980s these groups formed the Revolutionary Communist Cell of Afghanistan (RCCA). The RCCA along with others formed the Revolutionary Communist Organization of Afghanistan (RCOA), which in 1991 proclaimed the establishment of the Communist Party of Afghanistan (CPA). The CPA renewed publication of Sholaye Jawid, stating their intent to follow in the footsteps of the PYO and its founder Akram Yari. Following the 2001 invasion of Afghanistan, the CPA called on the Maoist organizations to unite in a single, united Maoist party. For that purpose the CPA with four other Maoist organizations formed the Unity Committee of Marxist Leninist Maoist Movement of Afghanistan. The Unity Committee after three years of ideological and political struggle went for the Unity Congress of the Communist (MLM) Movement. The Unity Congress was concluded on 1 May 2004 and the Communist (Maoist) Party of Afghanistan was formed.