Кіріспе

Пиус Алик Мвендала Нкубе (31 желтоқсан 1946 жылы туған) 2007 жылдың 11 қыркүйегінде отставкаға кеткенге дейін Зимбабве, Булавайоның Рим католик архиепискобы қызметін атқарды. Адам құқықтарын қорғау саласындағы белсенділігімен кеңінен танылған Нкубе, Роберт Мугабе президенттік лауазымда болған кезінде оның өткір сынышысы болды.

Өмірбаян

Архиепископ Нкубе 2003 жылғы 23 қазанда Human Rights First ұйымынан адам құқықтары сыйлығын алды. Ол азаптауларға қарсы айқын сөйлегені және саяси себептермен Зимбабве аймақтарының бір бөлігін аштықтан құртқандығы үшін Мугабе үкіметімен тікелей қақтығысқа түскені үшін марапатталды. Ол өз қызметі үшін көптеген өлім жанамалары алған. Ол Зимбабведегі аз санындағы ндебеле этносының мүшесі. Пиус 2005 жылы Роберт Бернс гуманитарлық сыйлығын жеңіп алды. Зимбабведегі бұрынғы сайлаулар зорлық-зомбылық пен жемқорлыққа толы болды. 2005 жылғы Зимбабве парламенттік сайлауының бұрмаланғанына сенген Нкубе, Мугабе биліктен кетіру үшін "халықтық жаппай көтеріліс" жасауға шақырды, бұл көтеріліс "Қызыл төңкеріс" немесе "Гүл гүлдеуі" төңкерісі сияқты болуы керек еді. "Адамдар осы үкіметке көңілі толып, зорлықсыз халықтық жаппай көтеріліс арқылы оны биліктен қуатындай ұйымдасады деп үміттенемін", - деді Нкубе. Жауабында Мугабе Нкубені жартылай ақылды және жалғаншы деп атады. 2005 жылғы наурыз сайлауынан кейін Нкубе бейбіт көтеріліс шақыруын қайталады. Мугабе туралы айта келе: "Оның 84 жасында толыққанды өмір сүргендігіне байланысты, ол үйіне аман-сау оралуын тілеймін", - деді ол. 2005 жылғы наурызда ақпарат министрі Натан Шамуярира Нкубені "есі дұрыс емес, қайта-қайта жалған айтушы" деп сипаттады. Ол соңғы екі жылдан бері жалған айтып келеді. Алайда, ол британдықтар мен американдықтардың жоспарына сәйкес келеді, олар режимді өзгертуді талап етеді және оны осы теріс ойлармен қоректендіреді. Архиепископ Нкубе конституцияға қайшы келетін көтеріліс жасауға шақырғаны, оның Батыстың заңсыз режимді өзгерту жоспарының құралы екенін көрсетеді.

Неке адалдығын бұзған деп айыпталған

2007 жылдың 16 шілдесінде оған қарсы 20 миллиард ZWD сомасындағы неке адалдығын бұзу туралы сот ісі (ресми курс бойынша 1,3 миллион АҚШ доллары және қара нарықта 154 000 АҚШ доллары) қозғалды. Нкубе және оның адвокаттары бұл айыптамалардың саяси мақсатта жасалғанын мәлімдеді; оның адвокаттары оларды «архиепископты ұятқа салуға бағытталған жоспарлы әрекет» деп сипаттады. Нкубе Булавайо тұрғыны Онесмус Сибанданың әйелінен ажырасқан Розмари Сибандамен байланыста болды деген хабар тарады. Кейбір дереккөздер Розмари Сибанда архиепископпен қарым-қатынас жасағанын мойындағанын хабарлады. Басқа да ақпарат көздері бұл оқиғаның бастасынан бастап үкімет тарапынан құрылған тұзақ екенін, бірақ қазір бұл тұзақ әшкере болып жатқанын мәлімдеді. Жақсы сапалы хабарламалардың жетіспеуі осы мәселенің шешілуін қиындатады. 2007 жылдың 11 қыркүйегіне дейін Зимбабве баспасөзінде Нкубе мен Розмари Сибанданың оның жатын бөлмесінде түскен суреттері жарияланды. The Guardian газетінде Зимбабве телеарнасы бірнеше күн бойы Нкубе және Сибанда деп саналатын ер адам мен әйелдің видеосын бірнеше рет көрсеткені туралы хабарланды. Бұл оқиғалар Нкубенің қызметінен кетуіне әкелді. 2007 жылдың 11 қыркүйегінде Папа Бенедикт XVI Булавайодағы Рим-католик архиепископының пастырлық басқарушысы архиепископ Пиус Алик Нкубенің отставкасын қабылдағанын жариялады, бұл Канондық құқық кодексінің 401-бабының 2-тармағына сәйкес келеді, онда былай делінген: «Денсаулығының нашарлауына немесе басқа да ауыр себептерге байланысты өкілдігін толыққанды орындай алмайтын діоцез епископы өкілдігінен кету үшін шұғыл түрде өтініш беруі тиіс». Бұл отставка Зимбабве баспасөзінде және басқа да жерлерде Розмари Сибанда ханыммен Нкубенің суреттері жарияланғаннан кейін болды. Баспасөз мәлімдемесінде Нкубе бұл шешімді «тек маған ғана емес, сонымен қатар Зимбабведегі Католик шіркеуіне жасалған қатыгез шабуыл» деп қабылдағанын айтты. Ол мұның «әріптес епископтарым мен шіркеудің барлық қауымын кез келген болашақ шабуылдардан сақтау» мақсатында жасалғанын атап өтті. Ол «Зимбабведегі Католик епископы» болып қалатынын және «күннен-күнге шиеленісіп бара жатқан мәселелер туралы әңгімелеуді» жалғастыратынын мәлімдеді. Архиепископ Нкубе былай деді: «Мен зұлым режимнің қарапайым амалдарына бағынбадым». Зимбабве үкіметі өз сыншыларының қолдауын әлсірету үшін жиі жыныстық қатынасқа қатысты айғақтарды жариялайды.

Нкубтың сүйіктісі қайтыс болды

2008 жылғы 2 мамырда архиепископ Нкубемен сексуалдық қатынаста болды деген күдікпен айыпталған Розмари Сибанда пневмониядан зардап шегіп үш күннен кейін Булавайо қаласындағы Мпило ауруханасында қайтыс болды.

Британдықтардың шабуылға шақыруы

Нкубе 2007 жылдың 1 шілдесінде Мугабеден құтылу үшін Ұлыбританияның бұрынғы отарлық жеріне әскери күш салуының заңды екенін айтты. Нкубе зимбабвеліктердің өздері үкіметті құлатуы керек екенін, бірақ олардың тым қорқақ екенін мәлімдеді. Кейін Нкубе бұл мәлімдемеден бас тартып, Зимбабведегі дағдарысты аяқтау үшін Табо Мбеки ұйымдастырған тымырсықтарға жұмыс істеуге мүмкіндік беру керектігін айтты. 2007 жылдың наурыз айында бұл дін қызметкері оңтүстік Африкадағы терең экономикалық және саяси дағдарысқа ұшыраған елде демократиялық өзгерістерді жеткізу үшін үкіметке қарсы наразылықтарда оққа ұшуға дайын екенін айтты.