Кіріспе

Саксонияның 1611–1656 жылдар аралығындағы сайлаушысы Иоанн Георгий I (5 наурыз 1585 – 8 қазан 1656) – Саксонияның 1611–1656 жылдар аралығындағы сайлаушысы болды. Ол өзінің 45 жылдық билігі барысындағы Отыз жылдық соғыс кезеңінде Саксонияны басқарды.

Өмірбаян

Дрезденде туған Иоанн Георг Электор Кристиан I және Софияның екінші ұлы болды. Ол Веттин әулетінің Альбертин тармағынан шыққан. Иоанн Георг 1611 жылдың 23 маусымында ағасы Кристиан II қайтыс болғаннан кейін сайлаушылыққа ие болды. Отыз жылдық соғыс кезінде Саксонияның географиялық орны, немесе неміс протестанттары арасындағы оның жоғары мәртебесі, оның билеушісіне зор маңыз берді. Бірақ, билікке келген кезде жаңа сайлаушы белгілі бір шексінушілік позицияны қабылдады. Оның лютерандыққа адалдығы күдіссіз болды, бірақ оған Бранденбург-Пруссияның күшінің артуы да, Пфальцтың беделінің өсуі де ұнамады. Саксония әулетінің басқа тармақтарының протестантизмге бет бұруы, Саксония сайлаушысының салмағын басқа таразыға тастауы керек деп ойлады, және ол Габсбургтер мен Рим-католик партиясының ықпалына қолдау көрсетуге дайын болды. Сондықтан Иоанн Георг 1619 жылдың тамызында Стирияның эрцгерцогы Фердинандты император етіп сайлауға оңай көндірілді, бұл протестант сайлаушыларының күтілген қарсылығын жоққа шығарды. Жаңа император Богемиядағы жорыққа Иоанн Георгтың көмегін қамтамасыз етті, оған белгілі шіркеу жерлерін бұзбайтынына уәде берді. Саксон сайлаушысы Силезия мен Лузатияны басып алып, оларда мейірімділік танытты, осылайша Рейн Пфальц сайлаушысы Фридрих V-ті Богемиядан қууға және сол елдегі протестантизмді басып тастауға қатысты, тіпті ол бұрын осы тәжді қабылдаудан бас тартқан еді. Бірақ, уақыт өте келе, императорлық саясаттың протестантизмді жоюға бағытталғанын және шіркеу жерлерін өзінен алып қояды деген қорқынышқа ұшырады. 1629 жылдың наурыз айында Реституция жарлығы шығарылуы оның алаңдауын одан әрі күшейтті. Дегенмен, сайлаушылықты жарлықтың әсерінен босатуға бекер тырысқанмен, Иоанн Георг императормен одағын бұзуға батыл қадам жасаған жоқ. 1631 жылдың ақпанында ол Лейпцигте протестант княздарының жиынына шақырды, бірақ уағызшы Маттиас Хое фон Хохенэггтің (1580–1645) өтініштеріне қарамастан, тек ресми наразылық білдірді. Осы уақытта Густав Адольф Магдебургті азат ету үшін Германияға келді. Густав Иоанн Георгпен Виттенбергте Эльбадан өтуге рұқсат беру үшін одақ жасауға тырысты, бірақ Иоанн Георг протестанттық іске қосылуға асықпады, ал келіссөздер нәтижесіз аяқталды. Одақ соңында жасалатынына үміттене, Густав әскери қимылдардан аулақ болды. Императорлық әскердің бас қолбасшысы Тилли де одақ мүмкіндігіне алаңдады, тіпті ол сол кезде ықтимал емес болса да. Мұндай қадамды болдырмау үшін ол Саксонияға басып кіріп, елді тонауды бастады. Бұл Иоанн Георгты 1631 жылдың қыркүйегінде жасалған одаққа итермеледі. Саксон әскері Брайтенфельд шайқасына қатысты, бірақ Тилли басқарған императорлық әскерлер тарапынан жеңіліске ұшырады, ал сайлаушы өзі қауіпсіздік үшін қашып кетті. Бірақ Густав Тилли әскерін талқандағаннан кейін, ол тез шабуылға шықты. Богемияға кірген сакстар Праганы басып алды, бірақ Иоанн Георг тез бейбітшілік туралы келіссөздер жүргізе бастады, сондықтан оның әскерлері Валленштейнге аз қарсылық көрсетті, ол оларды Саксонияға қайтарды. Алайда, Густав Адольфтың күш-жігері сайлаушының одан бас тартуына жол бермеді, бірақ 1632 жылы Лютценде патшаның қазасы және Саксонияның швед басшылығындағы протестанттық лигасына қосылудан бас тартуы жағдайды өзгертті. Иоанн Георг әскерлеріне императорларға қарсы күресуге мүмкіндік берді, және ол қайтадан бейбітшілік туралы келіссөздер жүргізіп, 1635 жылдың мамырында Фердинанд II-мен Прага шартын жасады. Оның сыйақысы Лузатия және басқа да аумақтардың қосылуы болды, оның ұлы Август Магдебург архиепископтығын сақтап қалды, сондай-ақ Реституция жарлығына қатысты жеңілдіктер алды. Ол шведтерге соғыс жариялады, бірақ 1636 жылдың қазанында Виттштокта жеңіліске ұшырады, және екі тараптан да тонауға ұшыраған Саксония тез арада қиын жағдайға түсті. Соңында 1645 жылдың қыркүйегінде сайлаушы шведтермен бітімге келуге мәжбүр болды, бірақ олар Лейпцигті сақтап қалды, және Саксония үшін Отыз жылдық соғыс осымен аяқталды. Вестфалия бейбітшілігі Саксонияға қатысты Прага шартын растаудан басқа ештеңе жасамады, ал Иоанн Георг 1656 жылдың 8 қазанында қайтыс болды.

Бағалау

Джон Джордж саяси қабілетсіз болмаса да, ұлы хан болған жоқ; оның мінезі қатал және жағымсыз болған сияқты, ол ішімдікке және аң аулау сияқты басқа да көңіл көтерулерге құмар болған. Валленштейн оны бірнеше рет "қалай тіршілік ететінін көрдіңіз бе?" деп сыйпады.