Кіріспе

Шотланд география ғалымы және картограф Александр Кит Джонстон FRSE FRGS FGS FEGS LLD (9 шілде 1871 жылы қайтыс болды) – шотланд география ғалымы және картограф.

Өмірбаян

Ол Эдинбургтің оңтүстігіндегі Пеникуик маңындағы Киркхиллде дүниеге келді. Ол Эндрю Джонстон мен Изабел Киттің ұлы еді. Оның інісі Томас Брамби Джонстон ФРСЕ болды. Жоғары мектепте және Эдинбург университетінде білім алғаннан кейін, ол Эдинбургтің гравері және картографтары Джеймс Кирквуд пен Уильям Хоум Лизарстың шәкірті болды. 1826 жылы ол ағасы Уильямға (кейіннен Сэр Уильям Джонстон, Эдинбургтің лорд-провосты) қосылып, баспа және гравировка бизнесін құрды, нәтижесінде Эдинбургтің Жаңа қаласындағы 4 Сент-Эндрю алаңында кеңсесі бар, ал Эдина жұмыстарында (Easter Road-тан тыс) баспаханасы орналасқан W. және A. K. Johnston атты танымал картографиялық фирма құрылды (2016 жылы бұзылды). Фирма өз логотипі ретінде "Ready Aye Ready" кланының ұранын пайдаланды. Батыс жоталарында жасаған алғашқы саяхаттары Джонстонды карталардың дәлдігіне көңілі толуға әкелді және оларды түзетуге деген ниетін оялды. Джонстонның өмірінің қалған бөлігі географияға, әсіресе оның білім беру саласына арналды. Оның еңбегі Еуропа мен Американың жетекші ғылыми қоғамдары тарапынан мойындалды. 1843 жылы "Тарихи, коммерциялық және саяси географияның ұлттық атласы" жарияланғаннан кейін Джонстон Корольдік географы болып тағайындалды. 1849 жылдың қазанында ол Корольдік Эдинбург қоғамының мүшесі болып сайланды, оны Роберт Чемберс ұсынды. 1862 жылы ол Шотландияның метеорологиялық қоғамын құруға қатысты. 1865 жылы ол құрметті доктор (LLD) дәрежесін алды. Кейінгі жылдары оның Эдинбургтегі мекенжайы 16 Grosvenor Crescent, байлыққа толы Батыс соңында орналасқан еді. Ол 1871 жылы Йоркширдегі Бен Риддингде қайтыс болды. Ол Эдинбургтегі Гранж зиратының солтүстік-батыс бөлігінде, батыс жолына қарап жерленген.

Шығармалары

Джонстон картографияны карта жасаудың мұқият және ғылыми тәсілімен үйлестірді. Ол өзінің ауқымдылығымен және дәлдігімен танылды. Ол құрған компанияның айрықша белгісі – тематикалық атластар болды және 1834 жылы W & A K Джонстон король Уильям IV-нің гравёрі болып тағайындалды. 1835 жылы ол геология, гидрография және метеорологияны қамтитын әлемнің алғашқы ағылшын тіліндегі физикалық глобусын жасады. 1843 жылы Джонстон «Тарихи, коммерциялық және саяси географияның ұлттық атласын» жариялады. Джонстон физикалық географияны Англияда бірінші болып ғылыми тұрғыдан зерттеуді бастады. Бұл мәселеге оның назарын Александр фон Гумбольдт аударды. 1848 жылы Джонстон «Табиғи құбылыстардың физикалық атласын» жариялады, одан кейін 1856 жылы екінші, кеңейтілген басылымы жарық көрді. Атлас жер шарының геологиясы, гидрографиясы, метеорологиясы, ботаникасы, зоологиясы және этнологиясын суреттеу үшін карталар мен түсіндірме мәтіндерді қамтыды. «Физикалық атлас» ішінара Генрих Бергхаус-тің неміс тіліндегі «Physikalischer Atlas» атласына негізделген және зоологиялық және биологиялық таралуды картаға түсіруге қызығушылықтың артуын көрсетті. XVIII ғасырдың Монтескье сияқты ойшылдары география мен климаттың тарихқа әсер ететін маңызды факторлар екенін және табиғи шекаралар концепциясын атап көрсетті. Атлас – Гумбольдт ғылымының визуалды бейнесі болды, ол 19 ғасырда танымал болды және әлемдік масштабта қоршаған орта параметрлерін өлшеумен шұғылданды. Бергхаус пен Джонстон Гумбольдттың «Космос» еңбегін тиімді суреттеді, ал екі атлас та кейіннен мектеп басылымдары үшін плагиатталды және қысқартылды. Джонстон 1850 жылы көптеген кейінгі басылымдармен бірге «География сөздігін» шығарды. «Қазіргі заманғы географияның патшалық атласы» алғаш рет 1855 жылы жарық көрді және 1848 жылы жарық көрген Элисонның «Еуропа тарихына» қосымша әскери география атласы ретінде қызмет етті. Оқу-білім беру немесе ғылыми мақсаттарға арналған басқа да түрлі атлас пен карталар да жарық көрді. 1856 жылы Джонстон «Астрономияның мектеп атласын» жариялады. 1861 жылы Джонстон 48 картасы бар «Қазіргі заманғы географияның патшалық атласының» бірінші басылымын жариялады. 1914 жылға қарай атлас 12 басылымнан өтіп, 61 түсті литографиялық картасы және 84 беттік көрсеткіші бар Джонстонның «Қолжетімді қазіргі заманғы географияның патшалық атласына» айналды. Бартоломейдің «Азамат атласы» жартысына арзан болғанымен, көбірек сатылып кетсе, «Корольдік атлас» бүкіл Британ империясындағы стандартты кітапхана атласына айналды. 1867 жылы Джонстон өзінің «Классикалық географияның мектеп атласының» жаңа басылымын шығарды. Онда классикалық антикалық зерттеулердің соңғы нәтижелерін көрсететін жаңа карталар сериясы бар еді. «Одиссеяның сыртқы география картасы» және ежелгі Грекияның екі картасы Уильям Эварт Гладстоунның ғылыми еңбегіне негізделген, ол сондай-ақ атлас карталары мен мәтінін қайта қараған. 1871 жылы Джонстон бағаға сезімтал білім беру нарығы үшін «Half Crown Atlas of British History» атласын жариялады. Бұл атлас мұғалімдер мен студенттер үшін байланысты карталар сериясы ретінде жасалған және тарихтың маңызды оқиғаларын суреттеген.

Отбасы

1837 жылы ол Маргарет Грейге үйленді. Одан кейін ол Маргарет Кит Джонстон деп аталды. Оның үлкен ұлы, Александр Кит Джонстон (1844–1879) да түрлі географиялық еңбектер мен мақалалардың авторы болды.