Кіріспе

АҚШ-тың демократияны қолдау жөніндегі коммерциялық емес ұйымы – Ұлттық демократиялық институт (NDI). Бұл коммерциялық емес американдық үкіметтік емес ұйым, оның мақсаты – "азаматтардың қатысуы, ашықтық және есептілік арқылы бүкіл әлемде демократиялық институттарды қолдау және нығайту". Оның қаржыландырушылары – негізінен АҚШ және басқа батыс елдері, ірі корпорациялар және "Ашық қоғам" сияқты коммерциялық емес ұйымдар. NDI 1983 жылы АҚШ Конгресі Демократияны қолдау үшін Ұлттық қорды (NED) құрғаннан кейін құрылды. NED құрылғаннан кейін үш байланысты институт құрылды: Халықаралық жеке кәсіпкерлік орталығы, Халықаралық істер жөніндегі Ұлттық демократиялық институты және Халықаралық істер жөніндегі Ұлттық республикалық институты, кейін Халықаралық республикалық институт (IRI) деп аталды. NED осы үш институтқа және жеке сектордағы ұйымдарға қаржылай көмек көрсетеді, осы арқылы олар өз бағдарламаларын шетелде жүзеге асыра алады. Штаб-пәтері Вашингтон қаласында орналасқан NDI, АҚШ-тан тыс жерлерде ғана жұмыс істейді, демократиялық азаматтық қатысуды, сайлауларды, пікірсайыстарды, демократиялық басқаруды, демократия мен технологияны, шеттетілген топтардың саяси қатысуын, гендерлік теңдікті, әйелдер мен демократияны, бейбітшілік пен қауіпсіздікті, саяси партияларды және жастардың саяси қатысуын насихаттайды. Ресми түрде партиялық емес NDI, АҚШ сайлауларына қатысты ешқандай ұстаным білдірмейді, бірақ Демократиялық партиямен байланыста болады және Либералды Интернационал ұйымымен "ынтымақтастық орналасады".

Көшбасшылық

2024 жылдың қаңтарында NDI Тамара Кофман Виттсті (NDI-дің 2014 жылдан 2022 жылға дейін басқарма мүшесі болған) жаңа президент етіп тағайындалғанын хабарлады, ол 2024 жылдың 15 наурызынан бастап Митчеллдің орнын басады. 2018 жылдың қаңтарында NDI Кеннет Уоллактің орнын басып, Дерек Митчеллді президент етіп тағайындалғанын хабарлады. 2023 жылдың желтоқсанына дейін NDI директорлар кеңесіне: Томас А. Дашл (төраға), Харриет С. Баббит (вице-төраға), Роберт Г. Либератор (қазынашы), Франк М. "Рэсти" Коннер (хатшы), Стейси Абрамс, Бернард В. Аронсон, Дж. Брайан Атвуд, Дональд А. Бейр, Рай Баркотт, Донна Бразиль, Джонни Карсон, Диан Фолк, Сэм Гейдженсон, Бонни С. Глассер, Кэрин Галифакс, Кэтрин Холл, Карл Ф. Индерфурт, Лионель С. Джонсон, Шанти Калатил, Эрик Кесслер, Питер Колер, Дэвид С. Ливи, Майкл МакФол, Нэнси Х. Рубин, Дана Шелл Смит, Майкл Р. Стэд, Морис Темплсман, Клайд С. Таггл, Тони Г. Верстандиг және Морин Уайт кіреді. Мадлен К. Олбрайт 2022 жылы қайтыс болғанға дейін басқарма төрағасы қызметін атқарды.

Іс-шаралар

Ұлттық демократиялық институт әлемнің 156 елі мен аумағында жұмыс істеді және 16 000 азаматтық ұйым, 925 саяси партия мен ұйым, 10 000 заң шығарушы және 1 300 әйелдер ұйымының күш-жігерін қолдады. Сонымен қатар, NDI 67 елде 200-ден астам халықаралық сайлау бақылаушы делегацияларын ұйымдастырды. Жергілікті серіктестері арқылы NDI 85 елдегі 350 сайлау мен референдумда 4 миллион сайлау бақылаушысын даярлауға және жұмылдыруға көмектесті, сондай-ақ 50-ден астам елде 600 000 партиялық сайлау бақылаушысын оқытты. Ол 35 елде 400 кандидаттық пікірсайыстарды ұйымдастыруға көмектесті.

Чили

NDI Чилидегі қызметін 1985 жылы бастады. Оның бағдарламалары оппозиция көшбасшыларымен бірлесіп, еркін сайлауларды қолдады. 1988 жылы ол Чилиде өткен ұлттық референдумда "Жоқ" деп дауыс беруді мақсат тұтқан АҚШ науқанына қатысты. АҚШ Конгресі осы науқанға қаражат бөлді, ал Ұлттық демократиялық қор бұл қаражатты NDI, Халықаралық республикалық институты, еркін кәсіподақ институты және Халықаралық жеке кәсіпкерлік орталығы арқылы үлестірді. NDI семинарларды ұйымдастыруға, саяси кеңесшілерді жіберуге және сайлау бақылау миссиясына қатысты.

Никарагуа

1980 жылдары НДИ Никарагуа революциясына қарсы Демократияны қолдау қорының (National Endowment for Democracy) жалпы бағдарламаларына қатысты.

Солтүстік Ирландия

1980 жылдары NDI Солтүстік Ирландиядағы Социал-демократиялық және Еңбек партиясына демократиялық принциптерін күшейтуге көмек көрсетті.

Тайвань мен Гонконг

2020 жылдың сәуір айында NDI “Цифрлық көмір шахтасындағы канари” атты деректі фильмін жариялады, онда Тайвань азаматтық қоғамының ұлттық сайлаулар кезінде дезинформация мен бұрмалауға қарсы күресі зерттелді. NDI 2020 жылдың қазан айында Тайваньдағы алғашқы өңірлік кеңсесін ашатынын хабарлады және 2021 жылдың наурызында Тайваньның бұрынғы дипломаты Альфред Вуды алғашқы өңірлік директоры етіп тағайындады. Тайвань президенті Цай Ин Вэнь 2020 жылдың желтоқсан айында NDI-дің Демократия мерекесі гала-кешінде сөз сөйледі. NDI 1997 жылдан бері Гонконгтағы азаматтық қоғам әріптестерімен жұмыс істеп келе жатқанын және содан бері Гонконгтың демократиялық дамуын қолдап келе жатқанын мәлімдейді. 2016 жылдың қыркүйегінде “Гонконгтағы демократияландыру үміті” (1997–2016 жылдар) және 2021 жылдың қыркүйегінде “Қорқу мен қашу: Гонконгтықтар демократияның құлауына қатысты” еңбектері жарық көрді. NDI-дің бұрынғы президенті Дерек Митчелл 2020 жылдың қыркүйегінде АҚШ Өкілдер палатасының Сыртқы істер комитетінің Азия тақырыбы бойынша кіші комитетінің “Азиядағы құлдырап бара жатқан үрдісті тоқтату: Адам құқықтары мен демократиялық құндылықтар” тақырыбындағы тыңдауында куәлік берді.

Солтүстік Корея

NDI 2011 жылы Солтүстік Кореяда демократиялық үкіметті дамыту мақсатында Оңтүстік Кореяның азаматтық қоғамдық ұйымдарымен бірлесіп жұмыс істеуді бастады.

Украина

2000-шы жылдары NDI Украина сайлаушылар комитеті сияқты сайлауды бақылау ұйымдарымен бірлесіп, сайлауды бақылау қабілетін дамытуға қаржылық және техникалық көмек көрсетті. Осы бақылау "Қызғылт сары революция" кезінде сайлаудағы алаяқтыққа қарсы халықтың көтерілісінде маңызды роль атқарды.

Америка Құрама Штаттары

Олар Scytl сатып алған Gov2U ұйымымен әріптес.

Венесуэла

Америкалық социалистік Jacobin журналының мақаласына сәйкес, Уго Чавестің қайтысынан кейін NDI Венесуэладағы оппозициялық партиялардың «Демократиялық бірлік дөңгелек үстелі» (MUD) коалициясына қаржылық көмек және оқыту қызметтерін ұсынды. MUD сайлаушылардың мәліметтер базасын жасау және Facebook арқылы шешімін қабылдамаған сайлаушыларды анықтау үшін NDI-дың көмегін пайдаланды. 2015 жылы оппозиция 1999 жылдан бері алғаш рет Венесуэла Ұлттық Ассамблеясында көпшілік орынды жеңіп алды. Журналдың мәлімдемесінше, NDI «2015 жылғы парламенттік сайлауда коалицияның табысқа жетуіне ықпал еткен маңызды фактор – сайлауға дейін екі жыл бойы жүргізілген, хабардарлықты арттыру, оқыту және MUD құрамына кіретін барлық партиялардың ұлттық және аймақтық коммуникациялық құрылымдарын үйлестіру жөніндегі жұмыс болды».

Қаржыландыру

NDI Ұлттық демократиялық қордан, АҚШ-тың халықаралық даму агенттігінен, АҚШ Мемлекеттік департаментінен және Сайлау және саяси процестерді күшейту консорциумынан қаржылық қолдау алады. NDI сондай-ақ үкіметтерден, қорылардан, көпжақты ұйымдардан, корпорациялардан, мекемелерден және жеке тұлғалардан да қаржылық үлестер түсіреді. Осы ұйымдардың ішінде Австралия үкіметі, Дания үкіметі, Бельгия үкіметі және Ашық қоғам қоры бар.

Сыйлықтар, іс-шаралар және марапаттар

Анди Пархамович стипендиясы: 2007 жылы NDI Анди Пархамович атындағы стипендияны құру туралы хабарлады, ол 2007 жылдың 17 қаңтарында Бағдадта саяси партияның оқу сессиясынан оралғанда конвойы шабуылға ұшыраған NDI қызметкері Анди Пархамовичтің құрметіне беріледі. Әр жыл сайын стипендия NDI жергілікті қызметкерлерінен немесе серіктес ұйымдарынан іріктеліп алынған, өз елінде демократияны құру мен нығайтуға, әйелдердің қатысуын кеңейту арқылы белсенді үлес қосып жүрген жас әйелді Вашингтонға шақырады. У. Аверелл Харриман Демократия сыйлығы: NDI жыл сайын демократия саласындағы инноваторлар мен белсенділерді құрметтеу үшін кеш өткізеді. Кеш барысында NDI демократия мен адам құқықтарына берілген тұрақты үмітімен, демократиялық құндылықтар мен тәжірибеге адалдығымен, көшбасшылық қасиеттерімен, ізгілігімен және батылдығымен көзге түскен жеке тұлғалар мен ұйымдарға У. Аверелл Харриман Демократия сыйлығын табыс етеді. Бұл сыйлықты бұрын алғандар: сенатор Барбара Микульски (Мэриленд штаты); Оңтүстік Африка архиепископы Десмонд Туту; Либерия президенті Эллен Джонсон Сырлиф; АҚШ-тың бұрынғы президенті Джимми Картер; Чехияның бұрынғы президенті Вацлав Гавел; АҚШ-тың бұрынғы президенті Билл Клинтон; Кубаның «Варела» жобасының жетекшісі Освальдо Пая; Бірманың демократиялық көшбасшысы Аун Сан Су Чжи; Біріккен Ұлттар Ұйымындағы АҚШ елшісі Мадлен Олбрайт; тунистік азаматтар Ясин Брахим, Рафик Халуани, Вафа Махлуф және Саида Оуниси.

Қабылдау

Социалистік журнал "Monthly Review" АҚШ-тың экономикалық және мәдени үстемдігіне, әсіресе Ресей мен көрші мемлекеттердегі ұлттық және социалистік қарсылықты басып тастау үшін "демократияға көмек", "демократияны нығайту" және "демократияны насихаттау" терминдері риторикалық тұрғыдан қолданылады деп мәлімдеді. NDI Камбоджаның оппозициялық партиясы – Камбоджаның Ұлттық құтқару партиясына (CNRP) қаржылай көмек көрсетті және 2017 жылдың тамызында Камбоджадан қуылды. 2020 жылдың тамызында Пекин NDI және NDI президенті Дерек Митчеллге қатысты санкциялар енгізді. 2020 жылдың желтоқсан айында Қытай үкіметі институттың үш мүшесіне, оның ішінде Азия-Тынық мұхиты аймақтық директоры Манприт Сингх Анандқа қосымша санкциялар жариялады. NDI жауабында: "Бұл хабарламаның іс жүзінде қандай мағына беретіні әлі белгісіз болғанымен, NDI Азияда және басқа да аймақтарда демократиялық принциптерді ашық және заңды түрде қолдауға берген уәдесінен мойын бұрмайды." Біріккен Ұлттар Ұйымының бұрынғы арнайы хабаршысы Ричард Фолк NDI мен IRI партиялық емес екенін айтса да, олардың "АҚШ-тағы үстем екі саяси партияның әрқайсысымен тікелей байланысы бар" екенін және олардың "құрамында, қаржыландыру базасында және бағытында ашық идеологиялық сипаттамалары бар" екенін мәлімдеді.