Кіріспе

Лесьяскогсватнет (сөзбе-сөз: Лесьяског көлі) – Норвегияның Иннланд графтығындағы Лесья муниципалитетінде орналасқан көл. Көл Гудбрандсдаленнің жоғарғы аңғарында, Лесьяског (батыс жағында) және Лесьяверк (шығыс жағында) ауылдарының арасында жатады. Е136 тас жолы мен Раумабанен темір жолы көлдің солтүстік жағымен өтеді. Көлдің ерекшелігі – екі басында екі шығару арнасының болуы. Ол шығысқа қарай Гудбрандсдалслёген өзеніне, ал батысқа қарай Ромсдален аңғарындағы Раума өзеніне құяды. Бұл екі өзеннің – Гудбрандсдалслёгеннің (оңтүстік-шығысқа қарай ағып) және Раума өзенінің (батысқа қарай ағып) бастауы болып табылады. Гудбрандсдалслёген (сондай-ақ Лёген деп те аталады) Гудбрандсдален аңғары арқылы ағып, Мьёса көліне құяды. Көл, Шығыс Норвегияның көп бөлігін қамтитын Гломма су жүйесінің солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан. Судың шамамен 67%-ы Раума өзеніне құяды, ал су деңгейі төмен болғанда көлдің 80%-ға жуығы Раума өзеніне ағып түседі. Көл түбіндегі шіріген өсімдіктер мен балықтар қыста мұз астында газ түзеді. Суайдыны мыңдаған жылдар бойы шығысқа қарай жылжыды, себебі батыстағы өзендер мен мұздықтар тау жынысына тереңірек еніп, әсіресе Верма ауылының жанындағы Раума өзенінің жоғарғы ағысында байқалды.

1940 жылғы Норвегия науқаны

263-ші RAF эскадрильясы 1940 жылдың сәуір айының соңында Норвегия кампаниясы аясында мұздаған Лесяскогсватнет көліндегі қону жолағынан 18 Gloster Gladiator бипланымен ұшқан. Британдық әуе күштері Лесяскогсватнетті Гудбрандсдален аңғарындағы майданға салыстырмалы түрде жақындығы мен Андальснестегі британдық базаға жақындығы үшін таңдады. Британдықтар сонымен қатар Шотландиядан көп мөлшерде жарылғыш заттар әкеліп, Домбастағы теміржол туннельдерін жарылғызуды жоспарлаған (бұл Андальснес пен Тронгеймге теміржол байланысын тоқтатар еді), бірақ неміс күштері тым жылдам ілгеріледі. Мұз кемінде бір метр қармен жабылған, ал жүздей жергілікті тұрғындар ұзындығы шамамен және ені шамамен метр болатын ұшу-қону жолағын тазартты. Қарды тазарту 20 сәуірде басталды, сонымен бірге сол күні норвегиялық Fokker C. V барлау ұшақтары шаңғымен қонды. Мұзда жұмыс істегендерге неміс шабуылдық ұшақтары шабуыл жасады, сондықтан қарды тазарту жұмыстары көбінесе түнде жүргізілді. 23 сәуірде 100-ге жуық техникалық қызметкер келді. Ұшу-қону жолағы 24 сәуірде пайдаланылды, 18 ұшақ 40 рет ұшып, 37 жау ұшағына шабуыл жасады. Сол түні қатты суық болды, қозғалтқыштар іске қосылмай қалды. 25 сәуір таңында уақытша әуежайға Heinkel He 111 және Junkers Ju 88 ұшақтары шабуыл жасады. Зардап көрмеген, бірақ ұша алмайтын екі британдық ұшақ экипажы оларды өртеді. Соңында бес ұшақ ғана аман қалды және 26 сәуірде Веблунгснестегі Сетнесмоен лагеріне көшірілді.