Қорғаушы: Белгілі Ғарыш әлемінен фантастикалық роман
Protector (novel)
«Қорғаушы» – Лари Нивеннің 1973 жылғы ғылыми фантастикалық романы. «Таныс кеңістік» әлеміндегі Пак жаратылысын зерттейді. Хьюгоға үміткер болған туынды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1973 жылы шыққан Ларри Нивеннің ғылыми-фантастикалық романы, басқа романдар
1973 science fiction novel by Larry Niven
other novels
"Протектор" – американдық жазушы Ларри Нивеннің 1973 жылы жарық көрген ғылыми-фантастикалық романы. Оқиғасы оның "Белгілі Ғарыш" әлемінде өрбуі. Роман 1974 жылы "Хьюго" сыйлығына ұсынылып, сол жылғы "Locus" сауалнамасында төртінші орын алды. Бұл туындыда 1967 жылы "Ересектер" атты әңгімесінде алғаш таныстырылған "Пак" деп аталатын түрлер жан-жақты суреттеледі. Бұл әңгіме романның бірінші бөлімін құрайды (онда "Phssthpok" деп аталады), ал екінші бөлімі "Вандервекен" деп аталады. "Пактар" Нивеннің кейінгі көптеген туындыларында да кездеседі, оның ішінде "Жүзік Әлемі" сериясының кейінгі томдарында және "Протекторға" жартылай жалғас болып табылатын "Әлемдерді жойғыш" романында.
Protector is a 1973 science fiction novel by American writer Larry Niven, set in his Known Space universe. It was nominated for the Hugo in 1974, and placed fourth in the annual Locus poll for that year. The work fleshes out a species called the Pak, originally introduced in a 1967 story called "The Adults", which forms the first half of the novel (there titled Phssthpok); the second half is titled Vandervecken. The Pak also appear in several of Niven's later works, including the later volumes of the Ringworld series and the novel Destroyer of Worlds which serves as a semi sequel to Protector.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Роман бір кеңістікте 220 жылдық аралықта өтетін екі кезеңді қамтиды. Оның басты идеясы – Адамдар Пактың ересек емеу кезеңінен пайда болған, ерекше ересек түріне ("Қорғаушылар") ие, зор күш-қуат пен интеллектке ие және тек өз нәсілінің жас Пактарын ғана қорғауға мүдделі жандар. Сюжеттің маңызды тұсы – Қорғаушы сатысына көшу Жерде тиімді өсірілмейтін "Өмір ағашы" деп аталатын белгілі бір өсімдіктің тамырын жеу арқылы жүзеге асырылады. Кітаптың бірінші бөлімі Пактың туған планетасынан алыс "Сол" (біздің Күн жүйесі) жүйесінде Пак колониясын іздеу үшін келген Пхстхпок атты Пактың жолын баяндайды. Ол келген соң Джек Бреннан есімді Белтерді (астероид белдеуінен келген жұмысшы) тұтқындайды, оны Пхстхпоктың "Өмір ағашы" тамырымен жұқтырады, нәтижесінде ол Қорғаушыға (немесе кемінде Адам түріне) айналады. Олар Марсқа қонады, онда Бреннан Пхстхпокты өлтіреді, ал оны Ник Соль мен Лукас Гарнер есімді екі адам құтқарады, олар шетелдікпен кездесуге шыққан болатын. Романның бірінші бөлімі Бреннанның Күн жүйесінің шеттеріне аттанар алдында адамдарға өзінің тарихын айтуымен аяқталады. Кітаптың екінші бөлімі естелігі жоқ күйде ұрланған Рой Трюсдейлдің жолын көрсетеді. Ұрлаушысын іздеу кезінде ол Алис Джордан есімді Белтермен дос болады, ол оның іздеген адамының Джек Бреннан екенін анықтауға көмектеседі. Трюсдейл мен Джордан Бреннанды Күн жүйесінің шетінде, оның "Кобold" деп аталатын жасалма әлемінде табады. Бреннан Пактың шапқыншылық флоты адамдардың кеңістігіне қарай келе жатқанын біледі және Трюсдейлді "Үй" деп аталатын адамдардың колониясына алып кетеді, мақсаты – Жерден назарды аудару. Сапар барысында олар Пак флотының барлау кемелерімен шайқасады. Бреннан мен Трюсдейл "Үйге" келгенде, Бреннан колонияны қорғанысқа арналған Адам Қорғаушы армиясына айналдыруды жоспарлап отырғанын Трюсдейл түсінеді. Трюсдейл Бреннанды өлтіріп, "Үйге" қонады, бірақ өзі "Өмір ағашы" вирусының мутацияланған түрімен жұқтырылып, көптеген отарлаушыларға таратып, Бреннанның жоспарын іске асырады. Қорғаушы түріне айналғаннан кейін Трюсдейл Бреннанның жоспарын қажет деп санайды және оны ауруханадан қашып, "Үйдің" барлық халқын жұқтыру арқылы аяқтайды. Өзгертілген вирус қалған тұрғындарды өлтіреді немесе түрлендіреді, нәтижесінде баласыз Қорғаушылар армиясы құрылады. Жаңа Қорғаушылар адамзатты құтқару үшін дереу әрекет ету керек деп санайды және Пак флотымен шайқасуға дайындалады. Сонымен қатар, Бреннанның Күн жүйесінің шетіндегі сапары кезінде Марста геноцид жасағаны, атмосфераның су деңгейін көтеру үшін планетаға үлкен мұз астероидін жібергені айтылады. Су марсиандардың метаболизміне зиян келтіреді, осылайша түрді жойды. Бұл оқиға Пак Қорғаушыларының ксенофобиясын және ұрпақтарын қорғаудағы аяусыздығын көрсетеді. Бреннанды осы әрекетке итермелеген оқиғалар Нивеннің 1966 жылы "Galaxy Science Fiction" журналында жариялаған және кейін "Inconstant Moon" жинағына енгізген "Батырлар қалай өледі" және "Ауыздың түбінде" атты екі қысқа әңгімеде баяндалған. Бұл әңгімелерде марсиандар өз планетасына қонған адамдарды өлтірген екі жағдай болды, содан кейін адамдар Марсты жалғыз қалдырды. Қорғаушы Бреннанның ойынша, адамдарды қорғауға және басқалар туралы еш ойламауға бейім болған ол үшін, бүкіл түрді жою үшін бұл жеткілікті себеп болды.
The novel comprises two phases in the same space that are separated by 220 years of time. Its central conceit is that Humans evolved from the juvenile stage of the Pak, a species with a distinct adult form ("Protectors") that has immense strength and intelligence and cares only about younger Pak of their bloodline. A key plot point is that transition to the Protector stage is mediated by consumption of the root of a particular plant called Tree of Life, which cannot be effectively cultivated on Earth. The first half of the book follows the path of a Pak named Phssthpok, who has travelled from the Pak homeworld in search of a colony of Pak in the distant system of Sol (our Solar System). Upon his arrival, he captures a Belter (a worker from the asteroid belt) named Jack Brennan, who is infected by Phssthpok's store of tree of life root and is transformed into a Protector (or at least a Human variant). They land on Mars where Brennan kills Phssthpok and is rescued by two Humans, Nick Sohl and Lucas Garner, who had set out to meet the alien. The first half of the novel ends with Brennan telling his story to the Humans before he heads for the outer reaches of the solar system. The second half of the book follows the path of a Human named Roy Truesdale who has been abducted with no memory of the event. While searching for his abductor, he befriends a Belter named Alice Jordan who helps him figure out that the man he has sought is none other than Jack Brennan. Truesdale and Jordan find Brennan in the outer solar system on a fabricated world of Brennan's design called Kobold. Brennan discovers that a Pak invasion fleet is headed towards human space and takes Truesdale to a Human outpost colony called Home in an effort to divert attention away from Earth. During their journey they battle with scout ships from the Pak fleet. Brennan and Truesdale arrive at Home only to have Truesdale realize that Brennan plans to convert the colony into a defensive Human Protector army. Truesdale kills Brennan and lands on Home, but is himself infected with a mutated strain of the Tree of Life virus that quickly spreads to a number of other colonists, thus carrying out Brennan's plan despite Truesdale's initial attempts to thwart it. Upon his conversion to Protector form, Truesdale immediately comes to view Brennan's plan as necessary and completes it by breaking out of hospital confinement and infecting the entire population of Home. The modified virus either kills or converts the remaining inhabitants, resulting in an army of childless Protectors. The new Protectors think that they absolutely must act quickly to save the rest of Humanity, and start preparing for battle with the Pak invasion fleet. As an aside, it is mentioned that during his sojourn in the outer Solar System Brennan had engineered a genocide on Mars, sending a large ice asteroid to crash into the planet in order to raise the water content of its atmosphere. Water is lethal to the Martians' metabolism, thus this effectively wiped out the species. This incident serves to underscore the Pak Protectors' inherent xenophobia and utter ruthlessness in pursuing their ultimate goal of protecting their descendants. The events which impelled Brennan to this action are those narrated in "How the Heroes Die" and "At the Bottom of a Hole", two short 1966 stories which Niven originally published in Galaxy Science Fiction and later collected in Inconstant Moon. As depicted in these stories, there were two incidents in which Martians killed some humans who landed on their world, after which humans just left Mars alone. In the mind of the Protector Brennan – committed to defending humans and having no consideration whatever for others – that was sufficient reason to exterminate the entire species.
Пак
Пак деп аталатын бір түр Сүт Жолының ядросына жақын планетада өмір сүреді. Бұл түрдің дамуының үш негізгі кезеңі бар: бала, көбейтуші, қорғаушы. Пак туылып, жетіліп, көбейтушіге айналады, содан кейін бала туа алады. Көбейтушілер аса зиялы емес. 40 жасқа келгенде Өмір ағашының тамыры барлық көбейтушілерге әдемі иіспен сезіле бастайды, олар оны жеп, өсімдікте мекендейтін вирус арқылы қорғаушы сатысына өзгереді. Қорғаушының буындары кеңейіп, бұлшық еттеріне үлкен икемділік сыйлайды, терісі қалыңдап, берік қабыққа айналады, ал тырнақтары қысқаруға қабілетті тырнақтарға айналады. Кіндікке жақын екінші жүрек пайда болады, ауыз мүсінге айналады, және барлық жыныстық белгілер жоғалады. Ең маңыздысы – ми кеңейеді, бұл қорғаушыға ұлы интеллект сыйлайды. Қорғаушының жалғыз мақсаты – өзінің руын сақтау, сондықтан Пактердің туған жері соғыстан ешқашан азат болмайды, себебі барлық қорғаушылар өз ұрпақтарының амандығын қамтамасыз ету үшін басқалардың есебінен күш салады. Егер қорғаушының балалары қалмаса, ол тамақ жеуге құштарлық сезінбей, өледі, егер ол бүкіл Пак тайпасын қабылдап, олардың игілігі үшін жұмыс істеуге көзқарасын өзгерте алмаса.
A species called Pak lives on a planet near the Milky Way core. The species has three main stages of development: Child, Breeder, Protector. A Pak is born, and matures into a Breeder, at which point he or she may bear children. Breeders are not particularly intelligent. Around 40 years of age, the root of the Tree of Life plant begins to smell delicious to all Breeders, and they eat it and metamorphose into the Protector stage via a virus that lives in the plant. A Protector's joints expand to give its muscles a greater moment arc, its skin wrinkles into a tough armor, and fingernails turn into retractile claws. A second heart develops near the groin, the mouth fuses into a beak, and all sexual characteristics disappear. The most important change is that the brain expands, giving a Protector a tremendous intellect. A Protector has no motivation other than the preservation of its bloodline, and to that end the Pak homeworld is never free from war, since all Protectors are constantly trying to ensure their progeny's survival at the expense of everyone else. If a Protector has no children left, it no longer feels the urge to eat and dies unless it can alter its outlook to adopt the entire Pak race and work towards their benefit.
Адамзат пайда болуы
Екі жарым миллион жыл бұрын Қорғаушылар тобы астероидті ойып, оны кемеге айналдырып, галактикалық кеңістікке сапарға шықты. Олар Жерге қоныстанды, бірақ Өмір ағашының тамыры өспейтінін, демек, ешбір Өсіруші Қорғаушыға айнала алмайтынын, ал Қорғаушылар тамырсыз қырық қабат боларына көз жеткізді. Сондықтан Қорғаушылар бар күштерін Пак планетасына көмек шақыру үшін жеткілікті қуатты лазер құруға жұмсады. Көп ұзағаннан кейін, бізге Homo habilis деп белгілі Өсірушілер қазіргі формаға, оның ішінде адамдарға дейін эволюциялады.
Two and a half million years ago, a group of Protectors hollowed out an asteroid, turned it into a ship, and set sail for the galactic arms. They eventually settled on Earth, but discovered that the Tree of Life root would not grow, meaning that no Breeders would turn into Protectors, and the Protectors would die without the root. The Protectors spent their time building a laser strong enough to send a message for help back to the Pak homeworld. Eventually, the Breeders, known to us as Homo habilis, evolved into present day forms, including humans.
Фесс-шоп
Фстхпок Пак планетасындағы соғыста барлық құнарлы ұрпақтарын жоғалтып, өміріне мән табу қажеттігіне келді, әйтпесе қаза табар еді. Ол көп уақытын туған планетасының кітапханасында өткізіп, галактикалық қолдардағы жарамды планетті табу үшін жасалған Пак экспедициясының тарихын тапты. Ол Жер топырағында жеткілікті таллий оксиді болмайтынын анықтады және 33 000 жыл бұрын құтқару миссиясын ұйымдастырып, 2125 жылы Күн жүйесіне жетті.
Phssthpok had lost all of his fertile descendants in a war on the Pak homeworld, and needed to find meaning for his life, or he would die. After spending much time in the homeworld's library, he found the story of the Pak expedition to find a habitable planet in the galactic arms. He worked out that the soil of Earth lacked adequate thallium oxide, and mounted a rescue mission aboard a ramship 33,000 years ago, arriving in the Solar System in 2125 AD.
Персефон
Роман бойынша Персефона Күн жүйесінің оныншы планетасы (X планетасы) болып табылады. Бұл планета 1970 жылдары Нептун орбитасының бұзылыстарын түсіндіру үшін ұсынылған болатын, бірақ Нивен оған ретроградты қозғалыс, эклиптикаға 61 градусқа еңкейген орбита және Сатурннан сәл кем масса сияқты қосымша қасиеттермен сипаттайды.
According to the novel, Persephone is the tenth planet (a Planet X) of the Solar System. While actually proposed in the 1970s to account for perturbations for the orbit of Neptune, Niven gives it additional qualities such as retrograde motion, an orbit tilted 61 degrees to the ecliptic, and a mass slightly less than that of Saturn.
Нейтроний
Бреннан диаметрі 8 фут болатын нейтроний шар жасады, ол тығыз жиналған нейтрондардан тұратын материал. Бұл шардың беткейлік гравитациясы сегіз миллион g-ға жететін және ол Кобольд әлеміндегі стазистік өрісте ұсталып тұрды.
Brennan created an 8 ft diameter sphere of neutronium, a material consisting of densely packed neutrons. The sphere had a surface gravity of eight million g and was maintained within a stasis field at his world of Kobold.
Қобалжыған
Кобольд – Джек Бреннанның Қызыл жүйе жүйесінің шетінде, өзінің дамыған интеллектын және адамдық қиялын пайдаланып, шикі материалдан жасаған адам жасаған әлем. Кобольд Бреннанның 200 жылдан астам уақыт бойы мекені болды. Ол Бреннан мен Рой Трусдейлдің Кобольдтан кетуімен бірге қирады. Кобольдтың аты неміс халық ертегілеріндегі кобольдтардың атына байланысты, оларды адамдар кейде әдемі әзілкештер, ал кейде қорғау үшін дұға ететін рухтар деп есептейтін. Бұл рөл Джек Бреннанның екі жақты мінезіне сай келеді: алдаушы (Жердегі адамдарды оның жоғары интеллектымен шатастыру арқылы) және адамзаттың өзін-өзі тағайындаған қорғаушысы.
Kobold is the man made world that Jack Brennan created out at the edge of the Solar System from raw material using his advanced intelligence as a Protector and his human sense of whimsy, complete with an artificial ecosystem. Kobold was Brennan's home for over 200 years. It was destroyed at the departure of Brennan and Roy Truesdale from Kobold. Kobold would appear to be named after the Kobolds of German folklore, spirits that people believed to be mischievous tricksters at times, and at other times prayed to for protection. This role fits Jack Brennan's dual nature as a trickster (using his superior intellect to baffle humans on Earth) and as a self appointed Protector of Humanity.
Оқиғалар шегі
2,5 млн жыл бұрын – Пак колонияларының Жерге қоныстануы. 33000 ж.б.д. – Пхстхпок Пак планетасынан кетеді. 32800 ж.б.д. – Пак планетасынан бірінші көші-қон толқыны кетеді. 32500 ж.б.д. – Пак планетасынан екінші көші-қон толқыны кетеді. 32500 ж.б.д. – Пак барлаушылары Пак планетасынан кетеді. 2125 ж. – Пхстхпок Сол жүйесіне жетеді. Бреннан қорғаушыға айналады. 2340 ж. – Трюсдейлдің ұрлануы. 2341 ж. – Пак флотының табылуы. Ұшқан Голландия кемесінің келуі. Кобольдтың жойылғандығы. 2346 ж. – Пхстхпок жұлдызының табылуы. 2350 ж. – Үйге оралу.
2.5 m. y. a. — Settlement of Earth by Pak colonists. 33,000 BC — Phssthpok departs Pak homeworld. 32,800 BC — First emigration wave departs Pak homeworld. 32,500 BC — Second emigration wave departs Pak homeworld. 32,500 BC — Pak scouts depart Pak homeworld. 2125 AD — Phssthpok arrives at Sol. Brennan turns protector. 2340 AD — Kidnap of Truesdale. 2341 AD — Discovery of Pak fleet. Departure of Flying Dutchman. Destruction of Kobold. 2346 AD — Discovery of Phssthpok's Star. 2350 AD — Arrival at Home.
Қабылдау
Сидни Коулман романды F&SF журналында жақсы бағалады; оны «роман болып есептелетін екі ұзын повесть» деп атағанмен, «кітаптың екі бөлігі де Нивеннің алғашқы туындыларынан бері оның әңгімелерін жетекке алып келген шеберлікпен толы» деп көрсетті.
Sidney Coleman reviewed the novel favorably in F&SF; although describing it as really "two long novelettes passing as a novel," he noted that "both halves of the book are permeated with the ingenuity that has been the driving energy of Niven's stories since his earliest work."