Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Англо-зулу соғысының шайқасы
Battle of the Anglo Zulu War
Хлобане шайқасы (1879 жылғы 28 наурызда) Оңтүстік Африкадағы Квазулу-Наталдағы қазіргі Врихейд қаласының жанында, Англо-зулу соғысы кезінде болды.
The Battle of Hlobane (28 March 1879) took place at Hlobane, near the modern town of Vryheid in KwaZulu Natal, South Africa during the Anglo Zulu War.
Өмірбаян
Британдық командир Фредерик Тезигер (Лорд Челмсфорд) үш колоннамен Зулуланды басып алып, Зулу астанасы Улундиге (Ондини) жиналуды жоспарлаған. №1 колонна (полковник Чарльз Пирсон басқаруында) жағалауда Тугела өзенінің Төменгі Өткелінен (Lower Drift) шабуылды бастауға тиіс болды. №3 колонна (Лорд Челмсфорд басқаруында) орталықтан Рорк дрифтін кесіп өтіп, астанаға қарай жылжу керек еді. №4 колонна (полковник Эвелин Вуд басқаруында) ең аз қашықтықты жүріп өтуге тиіс болды, Вудтың №1 колоннаға қосылуына мүмкіндік беру үшін баяу жылдамдықпен қозғалуы қажет еді. №4 колонна 13-ші және 90-шы жеңіл жаяу әскерлерінен құралған сегіз жаяу әскер ротасынан, шамамен 1500 сарбаз, 11-ші батареяның төрт 7 фунттық таулық зеңбірегі, 7-ші бригада (11/7) RA, 200-ге жуық Frontier Light Horse (FLH) атқыштары, Пит Уис және Вудтың ерікті жауынгерлері, 300 африкалық жаяу әскер, сондай-ақ өгіздермен жүк тасымалы және жабдықтарымен бірге, барлығы 2000 жаяу әскер мен 200 атқыштан тұрды.
The British commander Frederic Thesiger (Lord Chelmsford) intended to invade Zululand with three columns and converge on the Zulu capital of Ulundi (Ondini). No. 1 Column (under Colonel Charles Pearson) on the coast was to begin its advance at the Lower Drift of the Tugela River. No. 3 Column (under Lord Chelmsford) in the centre was to cross Rorke's Drift and advance to the capital. No. 4 Column (under Colonel Evelyn Wood) had to advance the shortest distance, about Wood was to move slowly to enable No. 1 Column to catch up. No. 4 Column consisted of eight infantry companies from the 13th and 90th light infantries, with about 1,500 men, four 7 pounder mountain guns of the 11th Battery, 7th Brigade (11/7) RA, roughly 200 cavalry of the Frontier Light Horse (FLH), the civilian followers of Piet Uys and Wood's irregulars, 300 African infantry along with ox wagon transport and impedimenta, about 2,000 infantry and 200 cavalry all told.
Кіріспе
Жоқ, 4-ші колоннаның міндеті солтүстік-батыс Зулуландтың жазық далаларынан көтерілген жазық тауларда қоныстанған зулулардың назарын аудару еді. Бұл зулулардың астана, Улундиден алыс орналасқандығы, оларға Cetshwayo-дан белгілі бір дәрежеде тәуелсіздік берді, бұл басшыларға өздерінің жауынгерлерін негізгі зулу армиясына қосымша берудің орнына, жергілікті қорғанысқа сақтауға мүмкіндік жасады. Челмсфордтың қалауынша, осы зулулардың назарын аудару қажет болды, осылайша олар 3-ші колоннаның Исандлуанаға және одан әрі Улундиге қарай жылжу операцияларына кедергі келтірмес еді. 1879 жылдың 17 қаңтарында Вуд өз колоннасын солтүстік-шығысқа қарай жылжытты және 20 қаңтарда Тинта Краалының оңтүстігінде (қорғаныс шарасы ретінде тізілген көліктер шеңбері) орналасты. Бұл Зунгуин, Хлобане және Итентика таулары еді, олар бір-бірімен қосылып, солтүстік-шығыс бағытта созылып жатты. Лагерь нығайтылып жатқанда, тауларды барлауға шыққан барлаушылар Зунгуиннен шамамен 1000 зулудың шабуылына ұшырады. Келесі күні таңертең Зунгуинге шабуыл жасалды, зулулар Хлобанеге қашты, онда Вуд сол күні түстен кейін 4000-ге жуық зулулардың жаттығуларын байқады. 24 қаңтарда Хлобанеге шабуыл басталды, бірақ Вуд Исандлуана шайқасында британдықтардың жеңілгені туралы хабарды естігеннен кейін, ол тоқтатылды. Тинта Краалына қайтып келгеннен кейін, Вуд өз колоннасын солтүстік-батысқа қарай, Зунгуиннің батысына қарай Камбула төбесіне жылжытуға шешім қабылдады. 31 қаңтарда олардың келгені Челмсфордтан Вудқа барлық бұйрықтар күшін жойғаны туралы хабарламамен қарсы алынды, ол енді күш-қуат күтпестен, бүкіл зулу армиясына қарсы тұруға дайын болуы керек еді.
No. 4 Column was to occupy the attention of those Zulus dwelling on the flat topped mountains rising out of the plains of north west Zululand. The distance of these Zulus from the capital, Ulundi, gave them a degree of independence from Cetshwayo, enabling the chiefs to withhold their warriors for local defence, rather than contributing to the main Zulu Army. Chelmsford required these Zulus to be distracted so that they would not interfere with the operations of No. 3 Column during its advance to Isandlwana and onto Ulundi. On 17 January 1879, Wood advanced his column north eastwards and a laager (a defensive wagon circle) was established at Tinta's Kraal, south of a chain of flat topped mountains on 20 January. These were Zunguin, Hlobane and Ityentika, connected by a nek and running for in a north easterly direction. While the camp was being fortified, scouts investigating the mountains were attacked from Zunguin by about 1,000 Zulu. At dawn the next day an attack was mounted on Zunguin and the Zulus fled to Hlobane, where Wood observed about 4,000 Zulu drilling that afternoon. An attack on Hlobane had begun on 24 January but after Wood learnt of the British defeat at the Battle of Isandlwana, this was called off. After falling back to Tinta's Kraal, Wood decided to move his column north westwards to Kambula hill, about due west of Zunguin. Their arrival on 31 January was met with a message from Chelmsford informing Wood that all orders were cancelled, he was now on his own with no expectation of reinforcements and he must be prepared to face the whole Zulu Army.
Қамбұла
1879 жылдың ақпан айы тыныш өтті, тек қана No. 5 колоннаның Трансваалдың шығыс шекарасындағы зулуларды мазалаған шабуылдар жасау үшін күн сайын жіберілетін атты патрульдер болды. Камбулада алтыбұрышты лагерь құрылып, шарабалар бір-біріне бекітілді; төбешіктің оңтүстік бетінің жиегінде малға арналған бөлек краал салынды. Екеуі де шаңқандармен және жер үйірлермен қоршалған, ал краалдың солтүстігіндегі биік жерде тастан салынған редут тұрғызылды. Краал мен редут арасындағы жол қоршаумен жабылды, ал солтүстік жақтан шабуылды тойтару үшін төрт 7 фунттық зеңбірек орнатылды. Редуттағы тағы екі зеңбірек солтүстік-шығысты қорғады. Вуд қажетті күшеюді Трансваал рейнджерлері, атты әскерлер, неміс қоныс аударушыларының тобы және 80-ші жаяу полкінің бес ротасы түрінде алды. Вуд аймақтағы зулуларды, әсіресе британдықтарға достық қарым-қатынаста болған және зулу патшасымен келіспейтін Cetshwayo-ның жартылай інісі uHamu kaNzibe-ді Cetshwayo-ға адалдығынан айыруға үміттенді. 13 наурызда uHamu 700-ге жуық ізбасарларымен бірге лагерьге келіп, қалған халқын жасырудан шығару үшін күзет сұрады. Олар Қара Үмфолози өзенінің бастауындағы үңгірлерде, Олундиден шығысқа қарай және Олундиден бір күндік жол қашықтықта жасырыныпты. Осы аймақта көптеген адамды қауіпсіз жерге эскорттау қауіпті болғанмен, Вуд пайдасы зияннан артық деп есептеді. 360 британдық атты әскер және 200-ге жуық uHamu жауынгерлері 900 босқынмен бірге Камбулаға оралды. Содан кейін Вуд Челмсфордтан зулу күштерін бөлу үшін алаңдату жасау туралы өтініш алды, ол Эшоу шайқасына араласуға тырысып жатқанда. Шпиондардан Импидің Улундиден шығып, Холбанедегі зулулармен бірігіп, Камбулаға шабуылдауға дайындалып жатқанын білген Вуд Хлобанеге шабуыл жасауға шешім қабылдады.
February 1879 passed quietly, save for mounted patrols sent out daily to raid the kraals of Zulus harassing No. 5 Column across the eastern Transvaal border. At Kambula, a hexagonal laager was formed with wagons locked together; a separate kraal for the cattle was constructed on the edge of the southern face of the ridge. Trenches and earth parapets surrounded both and a stone built redoubt was built on a rise just north of the kraal. A palisade blocked the between the kraal and redoubt and four 7 pounders were positioned between the redoubt and the laager to cover the northern approaches. Two more guns in the redoubt covered the north east. Wood received much needed reinforcements in the form of Transvaal Rangers, mounted troops, a troop of German settlers and five companies of the 80th Regiment of Foot. Wood had hoped to detach the Zulus in the area from their allegiance to Cetshwayo, particularly uHamu kaNzibe, Cetshwayo's half brother, who had always been friendly towards the British and at odds with the Zulu king. On 13 March, uHamu entered the camp with about 700 followers, requesting escorts to bring the rest of his people out of hiding. They were in caves near the headwaters of the Black Umfolozi, to the east and only from Ulundi. It was risky to escort large numbers to safety over this area but Wood considered the advantages made it worthwhile. An escort of 360 British mounted troops and about 200 of uHamu's warriors returned to Kambula with another 900 refugees. Shortly afterwards, Wood received a request from Chelmsford to create a distraction to draw off some of the Zulu strength, while he tried to intervene in the Battle of Eshowe. Knowing from spies that an Impi was preparing to leave Ulundi, unite with the Zulus at Holbane and attack Kambula, Wood decided to attack Hlobane.
Шайқас
Хлобане екі платодан тұрады, олардың төменгі және кішігірім платосы шамамен 259,08 метр биіктікке көтеріледі. Бұл төменгі жазықтың шығыс шетінде жер тағы 60,96 метр бойы тік, тас-талқанмен шашылған жолмен жоғары көтеріліп, жоғары жазыққа қарай «Ібіліс асуы» деп аталатын алып баспалдақтарды құрайды. Бұл платоның жоғарғы бөлігінде шамамен 2000 ірі қара мен шамамен 1000 зулу болды. Вудтың жоспары – подполковник Редверс Буллер бастаған атты әскерлердің шығыс жолмен жоғары платоға көтерілуі, оларды ракеталық артиллерия және достық зулулар малды көтеру үшін қолдауы. Сол сияқты, майор Р.А. Расселлдің басқаруындағы күштер төменгі жазықты басып алатын еді. 27 наурызда таңертең күштер күркіреген дауыл мен молнияның жарығымен зулудың мергендіктерін тоқтатып, жолға шықты. Буллердің атты әскерлері келесі күні таңғы сағат 6-да шыңға жетіп, африкалық жаяу әскерлер малды батысқа қарай айдап әкетуге кірісті. Расселлдің әскерлері төменгі жазықты басып алған кезде Вуд Булердің жоғары жазықты алға жылжуынан бөлініп кеткен шекаралық атты әскерлер тобымен кездесті. Вуд оларға жоғары платодағы атысқа қарай алға жылжуды бұйырды, бірақ көптеген ағылшын қоныс аударушылары, көбінесе Трансвальдіден келгендер, бас тартты. Вуд өзінің кішкентай тобымен бірге Булердің жолын жалғап, шыңға дейін жетуге ниеттенді, соңынан шекаралық атты әскерлер ерді. Булердің әскерлері сияқты, үңгірлерден оқтар ұшып келді, Вудты шекаралық атты әскерлер тағы да қарсы алды, ол оларға алға қарайғы жолды тазалауға бұйрық берді. Вудтың бес күзшісі үңгірлерге шабуыл жасады; Вудтың штаб офицері капитан Р. Кэмпбелл және оның саяси өкілі Ллойд қаза тапты. Топ батысқа қарай төменгі жазықтықтағы Расселлге қосылуға бет бұрды. Сағат 10:30-да, Хлобане қаласының оңтүстік жағында жүргенде, Вуд оңтүстік-шығыста зулудың бес үлкен колоннасын байқады. Бұл күтілмеген басты импи болды, ол күніне бір рет жетеді деп есептелген, бірақ британдықтарға тез жақындап келе жатты, тек алыста. Импилер тарап жатқан еді, Вуд олар Булердің жоғары платодан шегінуін тоқтатып, Расселді тұтқынға алатынын көре алды. Егер Вуд екі топты да кері тартса, олар зулулардан бұрын Камбулаға тез шегінуі керек еді. Вуд Расселге жедел хабар жіберіп, оны некке көтерілуді бұйырды, бірақ биік жердің артықшылығымен Рассел импиді бір жарым сағат бұрын көрген және Вудтан бұрын Булерге ескерту жіберген. Буллер өзінің қиын жағдайын түсінді; кері қайту мүмкін емес, жалғыз нұсқа төменгі жазыққа бару және Расселдің күштерімен кездесу болды. Рассел өзінің әскерлерін төменгі жазықтан Интьентика Некке көшіріп, Булердің әскерлері төмен түсіп бара жатқанда қолдады. Вудтың бұйрығы келгенде, Рассел мен оның офицерлері Вуд оларды басқа некке, батысқа қарай, Зунгуинге орналастыруын қалайды деп түсінді. Бірнеше әскерді қалдырып, Расселдің күштері сол бағытта кетіп, Хлобанеде Буллер жалғыз қалды. Буллердің әскерлері төменгі жазыққа тек «Ібіліс асуы» арқылы ғана жете алатын еді. Қауіпті жолға шығу сарбаздары мен тынышсыз аттары арасында көптеген шатасуларға әкелді, нәтижесінде көптеген жарақаттар болды. Бұл қауіпті абакулусилер күшейтті, олар зулу армиясының жақындағанын көргеннен кейін, кері шегінген әскерлерге шабуыл жасауда сенімді және батыл болды; британдықтар жолдарынан өту үшін күресуге мәжбүр болды. Қауіпке қарамастан, британдықтар платодан жазыққа қарай шыға алды, онда Буллер оларға Камбулаға баруды бұйырды. Күштер бұзылып, ұйымдастырылмаған, көптеген аттар жоғалды, адамдар Камбулаға жету үшін екі адамнан бір атқа мінуге мәжбүр болды, бірақ олар ақырында келді. Зулу импилері британдықтар кеткеннен кейін көп ұзамай жазыққа жетіп, олардың соңынан ілесіп, барлық жағынан шайқасты.
Hlobane consisted of two plateaux, the lower and smaller of which rose to a height of about 259.08 m at the eastern end of the long col (nek) connecting it to Zunguin to the south west. At the eastern end of this lower plateau the ground rose very steeply for another 60.96 m up a narrow, boulder strewn way, forming a series of giant steps, known as Devil's Pass, to the higher plateau. On the top of this plateau were about 2,000 cattle and approximately 1,000 [[AbaQulusi (Zulu) Zulu. Wood's plan was for mounted troops led by Lieutenant Colonel Redvers Buller to scale the eastern track to the higher plateau, supported by rocket artillery and friendly Zulu to lift the cattle. A similar force, under Major R. A. Russell, would occupy the lower plateau. At dawn on 27 March the forces departed, hampered by a thunderstorm and Zulu sniping by the light of lightning flashes. Buller's mounted troops reached the summit by 6:00 a. m. the following day and African infantry began herding cattle westwards. As Russell's troops occupied the lower plateau, Wood encountered a group of the Border Horse who had become detached from Buller's advance up the higher plateau. Wood ordered them to advance towards the firing on the upper plateau but the men, mostly English settlers from Transvaal, refused. Wood rode on with his small party, intending to follow Buller's track up to the summit and was eventually followed by the Border Horse. Coming under fire from caves, as had Buller's men, Wood was again defied by the Border Horse when he ordered them to clear the way forward. Five of Wood's escorts charged the caves; Wood's staff officer, Captain R. Campbell, and his political agent, Lloyd, were killed. The group moved westwards to join Russell on the lower plateau. At 10:30 a. m., while Wood was riding along the southern flank of Hlobane, he spotted five large columns of Zulu to the south east. This was the main Impi, which he had not expected to arrive for another day and was closing on the British fast, only away. The Impi were already dispersing and Wood could see that they would block Buller's retreat from the upper plateau and then trap Russell. Even if Wood withdrew both groups, they would have to make a rapid retreat to Kambula to get there before the Zulu. Wood hurriedly sent a message to Russell, ordering him to move up to the nek but with the advantage of high ground, Russell had already seen the Impi, an hour and a half before Wood and sent a warning to Buller. Buller realised his predicament; turning back was impossible, the only option was to make for the lower plateau and rendezvous with Russell's force. Russell had moved his troops off the lower plateau to Intyentika Nek to support Buller's troops as they descended. When Wood's orders arrived, Russell and his officers took it that Wood wished for them to take up positions on another nek, westwards, by Zunguin. Leaving a small number of troops, Russell's force departed in that direction, leaving Buller alone at Hlobane. Buller's troops could only reach the lower plateau through Devil's Pass. The dangerous traverse was the cause of much confusion among his troopers with their unsettled horses, which led to casualties. This danger was heightened by the abaQulusi, who after they saw the approaching Zulu army, became more confident and daring in their attacks on the withdrawing troops; the British had to fight their way through the pass. Despite the danger, the British were able to get off the plateau and onto the plains, where Buller ordered them to make for Kambula. The force was broken and disorganised, many horses had been lost the men were required to ride pillion to make it to Kambula but they eventually arrived. The Zulu Impi reached the plain shortly after the British had departed and followed them for , skirmishing on all sides.
Талдау
Хлобане шайқасы зулулардың жеңісімен аяқталды; Камбулаға қайта шегіну мүмкіншілігі болмаған шекаралық атты әскер толығымен қырылып, британдықтарға көмектескен зулу батальондары тарап кетті. Вуд зулу әскерінің (Импи) Камбуладағы қорғаныс бекіністеріне шабуыл жасайтынына сенімді болды және жеңіске жететінін күтті. Келесі күні Камбула шайқасында зулу әскері жеңіліске ұшырады.
The Battle of Hlobane was a Zulu victory; the Border Horse, trapped and unable to retreat to Kambula, was annihilated and the battalions of Zulu helping the British decamped. Wood was confident that the Zulu Impi would attack the defensive works at Kambula as he hoped and he expected victory. The following day, at the Battle of Kambula, the Zulu army was routed.
Шығындар
15 офицер мен 110 британдық сарбаз қаза болды, сегіз адам жараланды және 100 африкалық сарбаз қаза болды. Аттардың жоғалуы аман қалғандардың жылдамдығын күрт төмендетті.
Fifteen officers and 110 British soldiers were killed, eight were wounded and 100 African soldiers were killed. The loss in horses gravely weakened the mobility of the survivors.
Викторияның айқасы
Полковник Буллер өзінің айқын батылдығы мен басшылығы үшін Виктория кресімен марапатталды, сол сияқты лейтенант Генри Лайсонс пен қатардағы Эдмунд Фаулер сол күні таңертең үңгірлерге шабуыл жасағаны үшін де марапатталды. Майор Уильям Лит пен лейтенант Эдвард Браун "Шайтан өткелінің" төменгі жағынан жараланғандардың өмірін құтқару үшін қайтып келгендері үшін Виктория кресімен марапатталды.
Colonel Buller received the Victoria Cross for his conspicuous gallantry and leadership, as did Lieutenant Henry Lysons and Private Edmund Fowler for charging the caves that morning. Major William Leet and Lieutenant Edward Browne were awarded the VC for going back to save the lives of wounded men at the descent of Devil's Pass.