Герхард Риттер: Неміс тарихшысының өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Герхард Георг Бернхард Риттер (6 сәуір 1888, Бад-Суден-Алендорф қаласында туған – 1 шілде 1967, Фрайбург қаласында қайтыс болған) – 1925 жылдан 1956 жылға дейін Фрайбург университетінде тарих профессоры болып қызмет еткен неміс тарихшысы. Ол профессор Герман Онкеннің шәкірті болды. Лютеран дінін ұстанған ол 1925 жылы Мартин Лютердің өмірбаянымен және Пруссияның қастерлі бейнесін жасауымен танымал болды. Ваймар Республикасы кезінде Германия халық партиясының мүшесі болған ол өмір бойы монархист болды және құлаған Германия империясының саяси жүйесіне деген ықыласын сақтап қалды. Демократия мен тоталитаризмнің екеуін де сынаған ол авторитарлық билікті және Еуропадағы неміс үстемдігін қолдады. Оның тарихқа деген көзқарасы неміс мүдделерімен шектелді, шетелдік халықтарға көңілсіздікпен қарады және католицизмді жек көретін. Соңында, нацистік режиммен болған қақтығысы салдарынан 1944 жылы тұтқындалды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Риттер неміс ұлтшылдығын нацистік идеологиядан бөліп, оны қайта жандандыруға тырысты, сондай-ақ неміс агрессиясының құрбандарымен келісудің орнына неміс ұлттық мүдделерін ілгерілетуді ұсынды. Карьерасының соңында ол неміс тарихшысы Фриц Фишердің теорияларына қарсы шықты. 1959 жылы Риттер Америка тарихи қауымдастығының құрметті мүшесі атанды.

Ерте өмір

Риттер Бад-Судэн-Алендорф қаласында (қазір Гессен федералды штатында, Орталық Германияда) дүниеге келген. Оның әкесі лютеран пасторы болған. Жас Риттер Гютерслох гимназиясында оқыған.

Университет оқулары

Оқуын Мюнхен, Гейдельберг және Лейпциг университеттерінде жалғастырды. Риттер 1912 жылы мұғалім болып қызмет ете бастады. Гейдельбергте оқып жүргенде, ол Риттерге үлкен ықпал еткен ұлттық либералды тарихшы Герман Онкеннің ғылыми көмекшісі болды. Профессор Онкен нацистерге қарсылық білдірді және 1935 жылы отставкаға кетуге мәжбүр болды. Риттердің алғашқы кітабы 1913 жылы жарық көрді: Die preußischen Konservativen und Bismarcks deutsche Politik (Пруссиялық консерваторлар және Бисмарктің неміс саясаты). Ол 1911 жылы Онкеннің жетекшілігімен аяқтаған докторлық диссертациясы. Риттер 1858-1876 жылдар аралығында Отто фон Бисмарк пен консервативті Пруссиялық Юнкерлер арасындағы дауды зерттеді. Юнкерлер Бисмарктің саясаты олардың дәстүрлі артықшылықтарына қауіп төндіреді деп санады. Ол 1918 жылғы неміс жеңілісін үлкен апат деп санады. Риттердің Лютер өмірбаяны 1918 жылғы жеңілістің әсерінен жазылды, сондықтан Риттер өзінің бірегей неміс рухы деп санайтын нәрсені Батыстың бүлінген материалистік рухани көзқарасына қарсы қорғауға көп күш салды. Риттердің өмір бойы жазған еңбектеріне лютерандық үлкен ықпал етті. Әсіресе, Риттер христиандық моральдық құндылықтар мемлекет үшін емес, жеке адам үшін ғана маңызды деген Лютердің пікірімен келісті. 1931 жылы Риттер Пруссия мемлекет қайраткері Карл фон Штайнның өмірбаянын жазды. Риттердің екі томдық еңбегі Штайнды Бисмарктің толық қарама-қарсысы ретінде суреттеді. 1933 жылдың 30 қаңтары күні түстен кейін, тағдырлы қадам ретінде, Германия президенті Пол фон Гинденбург нацистік партияның басшысын жаңа неміс канцлері ретінде бекітті, ол біраз уақытқа азшылық үкіметіне жетекшілік ететін болды.

Бастапқы қолдау

Бастапқыда Риттер нацистерге, әсіресе режимнің шіркеулерді қуғындауына қатысты үлкен күмәндері болғанына қарамастан, нацистік режимді қолдады. Риттер нацистік рейхті "Еуропаның бейбіт орталығы" деп атады, ол "большевизмге қарсы бекініс" болады деп мәлімдеді, сондай-ақ Германияның Австриямен Аншлюсын (бірігуін) жоғары бағалады. 1933 жылға дейін Ұлы Германия идеясын қолдаған Риттер бастапқыда нацистік шабуылды, көптеген адамдар сияқты, неміс халқының арманының орындалуы деп қорғады. Ол Аншлюсті "жаңа үкіметтің ең батыл және ең табысты сыртқы саяси қадамы" деп мақтады.

Ұлттық консервативті

Риттер — беделді неміс ұлтшылы болды және тарихшыларға ұлттық консерватизм деп белгілі саяси қозғалыстың мүшесі болды. Риттердің құқықтық мемлекетке (Rechtsstaat – заң үстемдігімен қамтамасыз етілген мемлекет) деген терең сенімі нацистердің заңдарды бұзуына одан әрі алаңдаушылық тудырды.

Ұлы Фредерик өмірбаяны

Риттердің 1936 жылы жазылған Ұлы Фридрихтің қысқаша талқылық өмірбаянын американдық әскери тарихшы Питер Парет ең керемет әскери өмірбаяндардың бірі деп сипаттаған. Тарихшы Рассел Вейгли оны "Ұлы Фридрих және оның заманындағы еуропалық соғыс туралы ең жақсы кіріспе" деп атады. Джеймс Шихан бұл кітапты ағылшын тіліндегі осы атақты патша туралы ең жақсы кітап деп санайды. Риттердің өмірбаяны Фридрих пен Гитлер арасындағы үзіліссіздік туралы талаптар айтқан нацистік идеологияға қарсы күрес ретінде жазылған. Дорпален былай деп жазды: "Бұл кітап Гитлердің ақылсыздығы мен бейсақтығына, идеологиялық фанатизміне және билікке деген шексіз құштарлығына өте батыл айыптама болды". Дегенмен, Дорпален Риттердің тарихнамасын пруссиялық милитаризмді, неміс тарихын және Ұлы Фридрих, Бисмарк сияқты тұлғаларды ақтауға бейім деп сынады.

Риттердің Фридрихтің шектеулі соғыс мақсаттарына назар аударуы және бастапқыда көздегенінен кеміне қанағат етуге дайындығы сол кезде Адольф Гитлерге жасалған ишаралы сын ретінде қарастырылды. Фридрихтің өмірбаянына түрткі болған нәрсе – Риттердің 1933 жылғы 22 наурыздағы Потсдам күніне жеке реакциясы болды, сол күні Гитлер пруссиялық дәстүрлерді Риттер тарихи тұрғыдан дұрыс емес деп есептеген жолмен иеленді. 1936 жылғы наурыз айында Рейн аймағының қайта әскерилендірілуіне куә болғаннан кейін, Риттер анасына жолдаған хатында, балалары үшін "неміс әскерін жақыннан көрмегендер үшін, бұл өте ұлы тәжірибе. Шын мәнінде, зор және керемет тәжірибе. Құдай бұның халықаралық апатқа әкелмеуін тілеймін!" деп жазды.

Режимге қарсы әрекеттер

Риттер — шын ниетті лютеран болған және 1930 жылдары нацистік идеологияға қарсы тұрған, сондай-ақ нацистер таңған "арий христиандығына" қарсылық көрсеткен, наразы лютерандардың тобының мүшесі болды. "Хрусталь түні" қырқынынан кейін Риттер анасына жазған хатында: "Соңғы екі аптада елдің барлық аймағында басымыздан өткен оқиғалар – ұзақ уақыттан бері болған ең арсыз және қорқынышты жағдай". 1938 жылы Риттер Йена қаласында Фридрих Ницшеге қарсы бағытталған бірнеше лекция оқыды. Риттер бұл лекцияларды нацистік режимге қарсы ыңғайлы наразылық танытудың бір жолы деп санады.

1938 жылы Майнекемен тарихилық пікір таласы

1938 жылы Риттер Фридрих Майнекемен "тарихшылдық" туралы маңызды пікірталасқа қатысты. Майнеке тарихтың барлық құбылысының "құнды жеке ерекшелігін" мақтау идеясын қолдады, ол жалпыға ортақ стандарттармен емес, тек өзінің құндылықтарымен өлшенді. Холокостты дереу тоқтату қажет екенін айтқанмен, Риттер сол меморандумда болашақ нацистік режимде еврейлердің қазіргі заманғы азаматтық құқықтарын шектеуді ұсынды.

Макиавелли мен утопия туралы кітап

1940 жылы Риттер «Machtstaat und Utopie» (Ұлттық билік және утопия) атты еңбегін жариялады. Бұл кітапта Риттер демократия – тек әскери тұрғысынан қауіпсіз мемлекеттердің ғана қол жеткізе алатын сәндік нәрсе екенін айтты. Риттер Макиавеллиді «қуат парадоксын» түсінген, идеалдық ойшыл ретінде жоғары бағалады, мемлекеттік билік тиімді болу үшін әрқашан күш қолдануға немесе зорлық-зомбылықпен қорқытуға мұқтаж. Осыған сәйкес, қоғамды біріктіретін қарулы полиция күші және сыртқы қауіп-қатерлерге қарсы әскери күш болмаса, қоғамның қалыпты жұмыс істеуі мүмкін емес. Риттер күш туралы англосаксондық дәстүрлі көзқарасты, оның тиімсіз заңгерлікке ден қоюын, континенттік ойлаудан кемсіз деп санады, себебі континенттік ойлау зорлық-зомбылықтың белгілі бір формасының қажеттілігін түсінуге негізделген. Тарихшы Грегори Уикс «Machtstaat und Utopie» еңбегінде цензурадан өту үшін қаншалықты материал қосылғанын және оның Риттердің жеке сенімдерін қаншалықты бейнелегенін анықтау қиын екенін айтты. Уикс Риттер нацист болмаса да, Германияны әлемнің ірі державасы ретінде көруді қалаған, немiс ұлтшылы болғанын мәлімдеді. Тарихшы Клаус Швабе Риттердің «дос-жау» терминін мақұлдамауының, он жыл бұрын осы терминді танымал еткен және нацистік режимді қолдаған Карл Шмиттіге жасалған тым жасырын емес сын екенін атап өтті. Осылайша, Риттердің сыны аталған нацистік «билік күштеріне» тікелей емес, жанама сілтеме жасады. Бұл еңбектің бастапқы мақсаты генерал Людендорфтың «жалпы соғыс» философиясын нацистік Германияға қарсы наразылықтың бір түрі ретінде сынау болды. Риттер нацистердің қолынан құтылмаған аздаған заговоршылардың бірі болды. Оның досы және саяси әріптесі Карл Герделер нацистік режимнен кейін жаңа канцлер болып тағайындалуға тиіс болған. Егер төңкеріс сәтті аяқталғанда, заговоршылар Германияның Кеңес Одағы басып алған Шығыс Еуропадағы аумақтарын сақтап қалу үшін Батыс Одағымен келіссөздер жүргізуді жоспарлаған. Герделер 1945 жылы нацистер тарапынан өлім жазасына кесілді. Риттер, сондай-ақ нацистерге қарсы консервативті неміс оппозициясына жатқандықтан, 1944 жылдың соңында соғыстың аяғына дейін түрмеге қамалды.

In 1940, Ritter published Machtstaat und Utopie (National Power and Utopia). In this book, Ritter argued that democracy was a luxury that only militarily secure states could afford. Ritter praised Machiavelli as the ideal thinker who understood the "paradox of power", state power to be effective always involvin the use of or the threat of violence. Accordingly, society could not function without an armed police power to hold it together and a military against foreign threats. Ritter presented traditional Anglo Saxon thinking about power, which depend on an ineffective legalism, as inferior to continental thinking, which is based on an understanding of the ultimate necessity of some form of violence. The historian Gregory Weeks commented that it is hard to tell how much of Machstaat und Utopie was material that was inserted to allow the book to be passed by the censors and how much was the expression of Ritter's own beliefs. Weeks argued that if Ritter was no Nazi, he was certainly a German nationalist who wished to see Germany as the world's great power. The historian Klaus Schwabe observed that Ritter's disapproval of the term "friend foe" was a not so veiled criticism of Carl Schmitt, who had popularised the term a decade before and supported the Nazi regime. Thus, Ritter's criticism indirectly pointed at such Nazi "forces of power". The original intent behind this work was to offer a critique of the "total war" philosophy of General Ludendorff as a form of indirect protest against Nazi Germany. and was one of the few conspirators not liquidated by the Nazis. His friend and political associate, Carl Goerdeler, was slated to become the new chancellor under a post Nazi regime. If the coup had succeeded, the plotters planned to bargain with the Western Allies for Germany to keep territories in Eastern Europe, which were being invaded by the Soviet Union. Goerdeler was executed by the Nazis in 1945. Ritter, who also belonged to the conservative German opposition to the Nazis, was imprisoned in late 1944 for the rest of the war.

Нацистердің зұлымдықтарының бастауы

1945 жылдан кейін Риттердің ең басты екі тақырыбы – Германия тарихындағы Бисмарк дәстүрінің ұлттық социализммен ешқандай байланысы болмағанын және нацистік қозғалыстың себебі аристократиялық консерватизм емес, халықтың демократиясы болғанын дәлелдеуге бағытталды. Риттердің пікірінше, ұлттық социализмтің тамыры Жан-Жак Руссоның «жалпы жігер» (volonté générale) тұжырымдамасына және якобиндерге дейін жетеді. Риттер былай деді: «Ұлттық социализм – бұл түпнұсқа неміс туындысы емес, еуропалық құбылыстың неміс формасы: бір партиялық немесе фюрерлік мемлекет», ол «біртекті жаппай халықпен қатар дамыған заманауи индустриялық қоғамның» салдары болды. Соған сәйкес, Риттер «неміс тарихындағы кез келген оқиға емес, Ұлы француз революциясы Еуропаның саяси дәстүрлерінің берік негізін шайқады. Ол сонымен қатар жаңа ұғымдар мен ұрандарды жасады, олардың көмегімен қазіргі заманғы халық мемлекеті және фюрер өзінің болуын ақтады». Риттердің сөзіне қарағанда, 19 ғасырда Германияда және Еуропаның басқа елдерінде саясатқа халықтың араласуына байланысты алаңдаушылық тудырған белгілер болды, бірақ бірінші дүниежүзілік соғыс шешуші бұрылыс болды. Риттердің айтуынша, Бірінші дүниежүзілік соғыс Батыс әлемінің моральдық құндылықтарының жалпы құлдырауына әкеп соқты, және осы моральдық төмендеу христиандыққа қарсы шығуға, материализмнің өркендеуіне, саяси жемқорлыққа, цивилизацияның варварлыққа және популисттік саясатқа ұшырауына себеп болды, бұл өз кезегінде ұлттық социализмге алып келді.

Неміс ұлтшылдығын құтқару

1945 жылдан кейін Риттер өзінің басты міндетін неміс ұлтшылдығын қайта жандандыру деп санады, оны әділетсіз қарапайымдау деп есептеген нәрсеге қарсы тұруға тырысты. Ол одақтастардың оккупациялық билігінің Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында неміс мұрағаттарын тартып алып, неміс тарихшыларының қатысуынсыз неміс сыртқы саясатының құжаттарының сынды басылымын жасай бастағанын сынады. Риттер Германия тарихи қоғамының соғыстан кейінгі алғашқы төрағасы ретіндегі лауазымын пайдаланып, құжаттарды қайтаруды талап етті және олардың жоқтығы ең көп зиянды өзінің зерттеу жобаларына тигізді деп ойлады. Германияның қарсылық қозғалысын қарастырғанда, Риттер Гитлерді жеңу үшін шетелдік күштермен жұмыс істегендер мен Карл Фридрих Герделер сияқты нацистерді құлатуға тырысқан, бірақ Германия үшін жұмыс істегендердің арасында айқын шекара салды. Риттер үшін Герделер патриот болды, ал "Көк капель" желісінің мүшелері – сатқындар. Риттер "Көк капельге" қатысушылардың "неміс қарсыласының" бөлігі емес, "шет елдегі жаудың қызметінде болғанын" және осылайша өлім жазасына толыққандай лайық екенін жазды. Соғыс кезінде, жер астындағы жұмысының нәтижесінде Риттер неміс оппозициясының көптеген католик және кальвинист мүшелерімен танысты, бұл оның кальвинистер мен католиктерге деген бұрынғы көзқарасынан бас тартуына әкелді. Риттер лютерандар, католиктер және кальвинистердің арасындағы айырмашылықтарға қарамастан, үш шіркеудің мүшелерінің де нацистерге қарсы бірігуге ортақ нәрселері бар деген қорытындыға келді.

Неміс милитаризмі

Риттер неміс саяси, әскери және мәдени тарихында мамандық алған. Риттер әрқашан Бисмарктің Махтполитикасы (күш саясаты) деп санаған нәрсе мен нацистердің милитаризмі және ерекше нәсілдік теориялары тудырған шексіз экспансионизм арасындағы қатаң айырмашылықты көрсетті. 1953 жылы Германия тарихшыларының конгресіне ұсынған «Германиядағы милитаризм мәселесі» атты баяндамасында Риттер Фридрих Ұлы сияқты дәстүрлі пруссиялық басшылардың Machtpolitiker (күш саясаткерлері) болғанын, милитаристер емес екенін айтты, себебі Риттердің пікірінше, Фридрих «соғыс мақсаты үшін барлық өмірді қатыгездікпен құрбан етуге» қарсы болды және оның орнына «жалпы әл-ауқатты арттыру және мүдделер қақтығысын барынша азайту үшін заң мен бейбітшіліктің тұрақты тәртібін» құруға ұмтылды. Риттер милитаризмнің алғаш рет француз революциясы кезінде пайда болғанын мәлімдеді, сол кезде революциялық француз мемлекеті, кейін Наполеон I режимі, «жауды толығымен жою» мақсатымен қоғамды толық жұмылдыруды бастады. Риттер бұл көзқарастарды 1954 және 1968 жылдар аралығында жарық көрген төрт томдық «Мемлекеттік өнер және соғыс шеберлігі» (ағылшын тіліне «Қылыш және скипетр» деп аударылған) зерттемесінде кеңейтті, онда Риттер 1890 мен 1918 жылдар аралығында Германияда милитаризмнің қалыптасуын зерттеді. «Мемлекеттік өнер және соғыс шеберлігі» кітабының 2-томында Риттер Германияда милитаризмнің алғаш рет 1890 жылы Бисмарк қызметтен босатылғаннан кейін пайда болғанын атап өтті. Сәйкесінше, ХХ ғасырдың басындағы жылдарды қарастырғанда, «психологиялық дүрбелең сезіміне» тап болдық. Сонымен қатар, Риттер нацистік Германияны түсіндіруде «Гитлер факторына» ерекше мән берді. 1962 жылы Риттер «бір ғана ақылсыз адамның еркі» екінші дүниежүзілік соғысты қажетсізден тудырғанын «көтере алмайтынын» жазды. 1953 жылы Риттер 1905 жылы генерал Альфред Граф фон Шлиффен жазған неміс әскери жоспарлауына қатысты «Ұлы меморандумның» көшірмесін тапты. Келесі жылы Риттер «Ұлы меморандумды» және Шлиффен жоспары туралы өз ойларын «Шлиффен жоспары: Мифтің сынағы» (Der Schlieffen Plan: Kritik Eines Mythos) деген атпен жариялады.

Ritter specialized in German political, military and cultural history. Ritter always drew a sharp distinction between what he regarded as the Machtpolitik (power politics) of Bismarck in which military policy was subjected to carefully limited political goals and the endless expansionism that was motivated by militarism and bizarre racial theories of the Nazis. In a paper presented to the German Historical Convention in 1953, "The Problem of Militarism in Germany", Ritter argued traditional Prussian leaders such as Frederick the Great were Machtpolitiker (power politicians), not militarists, since in Ritter's view, Frederick was opposed to "the ruthless sacrifice of all life to the purposes of war" and instead was interested in creating "a lasting order of laws and peace, to further general welfare, and to moderate the conflict of interests". Ritter maintained that militarism first appeared during the French Revolution, when the revolutionary French state, later to be followed by Napoleon I's regime, began the total mobilization of society to seek "the total destruction of the enemy". Ritter was to expand on these views in a four volume study Staatskunst und Kriegshandwerk (translated into English as The Sword and the Scepter), published between 1954 and 1968, in which Ritter examined the development of militarism in Germany between 1890 and 1918. In Volume 2 of Staatskunst und Kriegshandwerk, Ritter commented that it was only after Bismarck's sacking in 1890 that militarism first appeared in Germany. Accordingly, a review of the first years of the 20th century was "not without a sense of psychological shock". Moreover, Ritter placed great emphasis on the "Hitler factor" as an explanation for Nazi Germany. In 1962, Ritter wrote that he found it "almost unbearable" that the "will of a single madman" had unnecessarily caused World War II.</blockquote>

In 1953, Ritter found a copy of the "Great Memorandum" relating to German military planning written by General Alfred Graf von Schlieffen in 1905. The following year, Ritter published the "Great Memorandum" and his observations about the Schlieffen Plan as Der Schlieffen Plan: Kritik Eines Mythos (The Schlieffen Plan: Critique of a Myth).

Үзіліс немесе жалғастық?

Соңғы жылдары Риттер солшыл тарихшы Фриц Фишердің басты сыншысы ретінде көзге түсті. Фишер Германия империясы мен нацистік Германия арасындағы байланыстың мықты екенін және Бірінші дүниежүзілік соғыстың себепкері Германия екенін айтқан болатын. 1960 жылдардағы Батыс Германия тарихшылары арасындағы қызу "Фишер дауы" кезінде Риттер Фишердің ең белгілі қарсыласы болды. Риттер 1914 жылы соғысқа Германияның кінәлі екені туралы Фишердің тұжырымдамасын қатаң түрде жоққа шығарды. Staatskunst und Kriegshandwerk кітабының кейінгі томдары Фишердің аргументтерін жоққа шығаруға бағытталған еді. Риттердің пікірінше, 1914 жылдың шілдесінде Германия журналисі Виктор Науманн Аустрия-Венгрия Сыртқы істер министрлігі кабинетінің басшысы граф Александр Хойосқа Балқанда "алдын алу соғысын" жүргізу туралы ұсынған кеңеске Фишердің берген мәні артық болды. Риттер Науманның жеке тұлға ретінде сөйлегенін, ал Фишер Германия үкіметінің атынан айтқанын мәлімдеді. Риттер Германияның Австрия-Мажарстанды Сербияға шабуыл жасауға мәжбүрлемегенін айтты. Риттердің ойынша, Германияны 1914 жылдың шілдесіндегі еуропалық билік тепе-теңдігін дұрыс бағаламағаны үшін сынға алуға болады. Риттер Фишерді Австрия-Венгрияның соғыс министрі фельдмаршал Конрад фон Хоцендорфпен кездесу кезінде генерал-майор Гельмут фон Мольткеге Сербияға "жедел шабуыл" жасау қажеттігі туралы айтқан сөзін дұрыс емес көрсеткені үшін айыптады. Сондай-ақ, канцлер Бетман Холльвегтің Эльзас-Лотарингияның мемлекеттік хатшысы Зигфрид фон Родернге Эльзастағы неміс баспасөзінде франкофобиялық пікірлерді тоқтату туралы бұйрығына сілтеме жасай отырып, Риттер бұл Германияның 1914 жылы кең ауқымды соғысқа бармау ниетін көрсеткенін мәлімдеді. Ол сондай-ақ Бетман Холльвегтің бұйрығына қатысты Фишердің кері интерпретациясы фактілермен сәйкес келмейтінін айтты. Фишердің түсіндірмесіне қарсы, Риттер Бетман Холльвегтің Венаға жіберген ескертулері соғысты тоқтатуға бағытталғанын, ал бұл Германияның соғысқа қатысқандығынан тарихи назарды аударту үшін жасалған сылтау емес екенін мәлімдеді. Риттер Фишердің Бетман Холльвегтің британдық елші сэр Эдвард Гошенмен өткен кездесуін дұрыс түсінбегенін айтты, өйткені Риттердің пікірінше, егер Бетман Холльвег британдық бейтараптықты сақтауға мүмікін болса, онда Фишер оған жатқызған неміс соғыс мақсаттарын Гошенге білдірудің қажеті жоқ еді. Риттер Фишердің Мольтке, Бетман Холльвег және генерал Эрих фон Фалькенхайнның (пруссиялық соғыс министрі) 1914 жылдың 30 шілдесінде өткен кездесуін түсіндіруімен келіспеді. Фишердің айтуынша, шабуыл соғысын жүргізу туралы саналы шешім қабылданған, ал Риттердің мәлімдемесінде Ресейдің жұмылдырылуы туралы хабарлар неміс генералдарының қарсылық білдірген Бетман Холльвегті Шлиффен жоспарын іске қосуға көндіргені айтылды. Риттер Фишердің соғыс басталғанда Мольткеге деген "бір жақты" көзқарасын қатты сынға алды және Мольткенің Вильгельм II-нің Германияның Францияға шабуыл жасауын тоқтату туралы соңғы минуттағы ұсынысына қарсылығының себебі логистикалық мәселелер болғанын, дүниежүзілік соғыстың басталуын қалау емес екенін мәлімдеді. Соңында, Риттер Фишерді соғыстың барлық жауапкершілігін Германияға жүктеуге тырысқан граф Иштван Тиса және граф Оттокар Чернин сияқты австро-венгерлік басшылардың естеліктеріне сүйенгені үшін айыптады. 1964 жылы Риттер Батыс Германия Сыртқы істер министрлігін Фишердің АҚШ-қа сапарына бөлінген қаражатты тоқтатуға ықпал етті. Риттердің пікірінше, Фишерге өзінің "неміске қарсы" көзқарасын білдіруге мүмкіндік беру "ұлттық трагедия" болар еді, сондықтан Фишерге сапарына мемлекеттік қаражат алуға рұқсат берілмеуі керек. 1962 жылы Риттер немістердің Фишердің арқасында патриоттық сезімдерін жоғалтуы мүмкін деген ойдан терең "қайғы" сезінгенін айтты. Эванс өзінің өлімінен кейін Риттердің осы оқиғаның "жауын" ретінде бейнеленгенін, өйткені Фишердің көзқарастары, кем дегенде, олардың орташа түрлерінде тарихшылардың жас буыны арасында кеңінен қабылдауға ие болғанын атап өтті. Профессор Вольфганг Моммсен (1930-2004) - 19 және 20 ғасырлардағы Ұлыбритания мен Германияның неміс тарихшысы. Оның 1990 жылғы еңбегі Фишердің жұмысы талқылауды ашуға көмектескенін мойындады. Алайда Моммсен 1911-1915 жылдар аралығындағы Фишердің "Германияның билікке ұмтылуы" туралы негізгі түсінігін қате деп сипаттады, өйткені Фишер "өзін артықпен әкеп соқтырған". Оның әдістемесінің сипаты оның перспективасын жасырды, ал Фишердің қорытындылары тарихи контексті ескермеді. Моммсеннің пікірінше, Фишер Германияны ғана еуропалық әлеуметтік дарвинизм үшін кінәлады. Ниалл Фергюсон - Оксфорд университетінде және содан кейін Гарвард университетінде профессор болған британдық тарихшы. Оның 1998 жылғы Екінші дүниежүзілік соғыс туралы еңбегінде, "Соғыстың аяны" атты кітабында Фергюсон Фишердің еуропалық соғыстағы неміс мақсаттарына қатысты тұжырымдамаларын қарастырды:

In his last years, Ritter emerged as the leading critic of the left wing historian Fritz Fischer, who claimed that there had been powerful lines of continuity between the German Empire and Nazi Germany and that it was Germany that had caused World War I. During the ferocious "Fischer Controversy", which engulfed the West German historical profession in the 1960s, Ritter was the best known of Fischer's critics. Ritter fiercely rejected Fischer's arguments that Germany had been primarily responsible for the outbreak of war in 1914. The later volumes of Staatskunst und Kriegshandwerk were taken up with the goal of rebutting Fischer's arguments. Ritter claimed that the significance that Fischer attached to the highly bellicose advice about waging a "preventive war" in the Balkans offered in July 1914 to the Chief of Cabinet of the Austro Hungarian Foreign Ministry, Count Alexander Hoyos, by the German journalist Viktor Naumann was unwarranted. Ritter charged that Naumann was speaking as a private individual, but Fischer claimed that it was on behalf of the German government. Ritter charged that Germany had not pressured a reluctant Austria Hungary into attacking Serbia. In Ritter's opinion, Germany may be criticized for its mistaken evaluation of the state of European power politics in July 1914. Ritter accused Fischer of manufacturing the quote he attributed to German General Helmuth von Moltke the Younger, Chief of the General Staff, during a meeting with Austro Hungarian War Minister Field Marshal Conrad von Hötzendorf, about the necessity of a "speedy attack" on Serbia. Likewise, in reference to the order by Chancellor Bethmann Hollweg to Siegfried von Roedern, the State Secretary for Alsace Lorraine, to end Francophobic remarks in the German language press in Alsace, Ritter claimed that was proof of Germany's desire not to have a wider war in 1914. He accordingly claimed also that Fischer's contrary interpretation of Bethmann Hollweg's order was not supported by the facts. Contrary to Fischer's interpretation, Ritter maintained that Bethmann Hollweg's warnings to Vienna were sincerely meant to stop a war, rather than not window dressing intended to distract historical attention from Germany's responsibility for the war. Ritter claimed that Fischer's interpretation of Bethmann Hollweg's meeting with British Ambassador Sir Edward Goschen was mistaken since in Ritter's opinion, if Bethmann Hollweg was serious about securing British neutrality, it made no sense to express the German war aims to Goschen that Fischer attributed to him. Ritter strongly disagreed with Fischer's interpretation of the meeting of Moltke, Bethmann Hollweg and General Erich von Falkenhayn (the Prussian war minister) on 30 July 1914. Rather than a conscious decision to wage an aggressive war, as Fischer argued, Ritter's claim was that news of Russia's mobilisation led the German generals into persuading a reluctant Bethmann Hollweg to activate the Schlieffen Plan. Ritter was strongly critical of what he regarded as Fischer's "biased" view of Moltke's reaction to the outbreak of the war and argued that Moltke's opposition to the sudden last minute suggestion of Wilhelm II for the German attack on France to be cancelled was for logistical concerns, rather than a desire to provoke a world war. Finally, Ritter faults Fischer for his reliance on the memories of Austro Hungarian leaders such as Count István Tisza and Count Ottokar Czernin, who sought to shift all of the responsibility for the war onto Germany. In 1964, Ritter successfully lobbied the West German Foreign Ministry to cancel the travel funds that had been allocated for Fischer to visit the United States. In Ritter's opinion, giving Fischer a chance to express his "anti German" views would be a "national tragedy" and so Fischer should not be allowed to have the government funds for his trip. Writing in 1962, Ritter stated that he felt profound "sadness" over the prospect that Germans may not be as patriotic because of Fischer. Evans notes that after his death, Ritter was usually cast as the "villain of this affair, as Fischer's views, at least in their more moderate forms, gained widespread acceptance among a younger generation of historians". Professor Wolfgang Mommsen (1930 2004) was a German historian of Britain and Germany on the 19th and the 20th centuries. His 1990 work credited Fischer's work in part for opening up the discussion. However, Mommsen characterised Fischer's "central notion of Germany's will to power" from 1911 to 1915 as being seriously flawed, as Fischer "has allowed himself to be carried away". The nature of his methodology worked to obscure his perspective, and Fischer's conclusions displayed a neglect of the historical context. According to Mommsen, Fischer blamed Germany alone for a Social Darwinism that was then European. Niall Ferguson is a British historian who served as a professor at Oxford University and then at Harvard University. In his 1998 work on World War II, The Pity of War, Ferguson reviewed Fischer's claims about German objectives in a European war:

"Дегенмен, Фишердің ойлауындағы негізгі кемшілік бар, оны тым көп тарихшылар жіберіп алды. Бұл Германияның соғыс басталғаннан кейін айтқан мақсаттары соғысқа дейінгі мақсаттарымен бірдей болды деген болжам." Содан кейін Фергюсон 1914 жылдың қыркүйегіндегі неміс мақсаттарының бағдарламасының "соғыс басталғанға дейін болған мақсаттардың алғашқы ашық мәлімдемесі ретінде бейнеленгенін" айтты. "Бірақ Фишер мен оның шәкірттері бұл мақсаттардың соғысқа дейін болғанын дәлелдей алмады. Фишер тек соғысқа дейінгі бірнеше пан-германдар мен бизнесмендердің арман-керегін ғана келтіре алады, олардың ешқайсысы ресми мәртебеге ие емес, сондай-ақ кайзердің кейбір жауырынынан айтылған сөздерді келтіреді". Фергюсон сонымен қатар Германиядағы оңшыл шенеуніктердің агрессивті сыртқы саясатты отандық саяси үстемдікке қол жеткізу үшін пайдаланғаны туралы Фишердің пікірін де сынады. Мұндай сыртқы саясатты теріс пайдалану, Фергюсон атап өткендей, "тек неміс оңшылдарының ғана ойлап тапқан нәрсесі емес", бұл Моммсеннің (жоғарыда қараңыз) Фишер тарихи контексті ескермегені туралы айыптамасын қайталады. Шындығында, Германиядағы консервативті шенеуніктер еуропалық соғыс жеңіске жетсе де, жеңілсе де солшылдардың билікке келуіне әкелуі мүмкін екенін жақсы білді және одан хабардар болды.

Америкада құрметке бөленген

1959 жылы Риттер Америка тарихи қауымдастығының құрметті мүшесі болып сайланды, оның тоталитаризммен күресі үшін қауымдастық осылай бағалаған болатын. Ол тарихты өнер ретінде қарастыратын дәстүрлі неміс идеалистік мектебінің соңғы тарихшыларының бірі болды және АХА-ның осы құрметті атаққа ие болған бесінші неміс тарихшысы еді. Ол зерттеген кезеңнің көрнекті тұлғаларына ден қойып, олармен шығармашылықпен байланысуға ұмтылды, ал негізгі назары саяси және әскери оқиғаларға аударған.