Кіріспе

Камерундық футболшы және менеджер (1976 жылы туған)

Ригоберт Сонг Баханаг (1 шілде 1976 жылы туған) – Камерунның бұрынғы кәсіби футболшысы, қазіргі уақытта Камерун ұлттық құрамасының бас жаттықтырушысы. Қорғаныс шеберлігімен танымал Сонг көбінесе орталық қорғаушы ретінде ойнаса, оң жақ қорғаушы болып та табылатын. Халықаралық аренада ол рекордтық сегіз Африка Ұлттары Кубогы турнирінде қатысып, бесеуінде (1996 жылы Оңтүстік Африка, 1998 жылы Буркина-Фасо және 2010 жылы Ангола турнирлерінен басқа) құрама капитаны болды – бұл рекорд. Сонымен қатар, ол турнирдегі ең көп ойын өткізген футболшы (35 матч) рекордын иеленеді. 2000 және 2002 жылдары Африка Ұлттары Кубогын жеңіп алды. 2009 жылы жаңа бас жаттықтырушы Пол Ле Гуэн Сонгты капитандықтан шеттетуге шешім қабылдады және Сэмюэл Эту'оға капитандық тағайындады, бұл жағдай алаңдаушылық тудырды, себебі Сонг Камерун құрамасы сапында он жылдан астам уақыттық орындықта отырмаған еді. 137 ойынмен Сонг Камерун ұлттық құрамасының тарихындағы ең көп ойын өткізген футболшы рекордын сақтайды және 1994, 1998, 2002 және 2010 жылдары төрт Әлем чемпионатына қатысты. Сонг кәсіби карьерасын «Метц» клубында бастап, 1996 жылы клубтың Франция Лига Кубогын жеңіп алуына көмектесті. 1998 жылғы Әлем чемпионатына қатысқаннан кейін, ол Италияның «Серия А» лигасына жаңадан көтерілген «Салернитана» клубына қосылды. 1999 жылдың қаңтарында Италияны тастап, «Ливерпуль», «Вест Хэм Юнайтед» және «1. ФК Кёльн» клубтарында өнер көрсетті, бірақ негізгі құрамға іліге алмағаннан кейін Францияға «Ленс» клубына қайта оралды. 2004 жылға дейін сол клубта ойнады, содан кейін Түркияға көшіп, «Галатасарай» клубында төрт жыл ойнап, екі «Сүпер Лига» титулын және Түркия кубогын жеңіп алды. 2008 жылы «Трабзонспор» клубымен келісімшартқа отырып, тағы бір Түркия кубогын жеңіп, 2010 жылға дейін клубта қалды. Зинедин Зиданнан басқа, Сонг екі Әлем чемпионатына қатысып, екі рет алаңнан қуылған жалғыз футболшы – 1994 жылы Бразилияға қарсы және 1998 жылы Чилиге қарсы. Сонымен қатар, ол Әлем чемпионаттарының тарихында алаңнан қуылған ең жас футболшы (17 жас) рекордын иеленеді. Түрік жанкүйерлері оны «Бас Шие» деп лақап берді, ол Камерундық қорғаушы жартылай қорғаушы Алекс Сонгтың туысы.

Ерте өмір

Ригоберт Сонг Баханаг 1 шілде 1976 жылы Нкенгликок, Ньонг-э-Келеде дүниеге келген.

Алғашқы жылдары (1993-1998)

Сонг кәсіби карьерасын «Метц» клубында бастады. Ол бірнеше күшті ойындар көрсетіп, 1994 жылғы әлем чемпионатына «Бейіртпелі арыстандар» құрамасына шақырылды.

Ливерпуль (1999-2000 жылдар)

Италиядағы «Серия А» клубы «Салернитанамен» алған тәжірибесінен кейін, Сонг 1999 жылдың қаңтар айында 2,7 миллион фунтқа «Ливерпульге» ауысты. Итальяндықтардың оған қарсылығына қарамастан, ол «Энфилдте» өтетін сынақ кезінде жақсы әсер қалдырды. Ол келгенге дейін Сонг өз елінің құрама командасы сапында екі әлем чемпионатына қатысқан болатын. «Қызылдар» сапындағы алғашқы камерундық футболшы Сонг «Хайфилд Роудта» «Ковентри Ситиге» қарсы лигадағы тұңғыш ойынын өткізді. Ол тез арада «Ливерпуль» жанкүйерлерінің ықыласына бөленді, олар оның күшін, белсенді ойын стилін және талмай еңбек етуін бағалады. Оның табиғи позициясы орталық қорғаушы болғанмен, «Энфилдте» ойнаған кезінде Сонг оң қапта ойнады және «Ливерпуль» жанкүйерлерінің сүйіктісіне айналды, олар оны құрметпен «Бізде тек бір Сонг бар!» деп әндейтін. 1999–2000 маусымында оның ойыны әртүрлі болды, ол ұлттық құраманың ойындарына қатысқандықтан маусымның үш айына қатыса алмады, ал «Алаңсыз арыстандар» құрамасын 2000 жылғы Африка Ұлттары кубогында жеңіске жеткізіп, финалда Нигерияға қарсы шешуші пенальти соқты. 2000–2001 маусымында Сонг негізгі құрамға іліге алмады және бар болғаны төрт ойын өткізді. Олардың бірі – 2000–2001 жылғы УЕФА кубогының бірінші турындағы «Рапид Букурештиге» қарсы өткен сыртқы ойын. «Ливерпуль» ақырында турнирді жеңіп алды, осылайша Сонг УЕФА кубогының жеңімпазы атанды. «Ливерпуль» сапындағы соңғы ойыны 2000 жылдың 23 қыркүйегінде «Энфилдте» «Сандерлендпен» 1:1 есебімен тең аяқталды. Ол «Қызылдар» сапында барлығы 38 ойын өткізді. 2000 жылдың 28 қарашасында «Энфилдті» тастап, «Вест Хэм Юнайтедке» ауысты, бұл келісімнің нәтижесінде «Ливерпуль» жас фин шабуылшысы Даниэль Шёлундты да өз сапына қосты.

Вест Хэм, 1. ФК Кёльн мен Ленс (2000-2004)

Сонг «Вест Хэм» клубымен 2,5 миллион фунтқа келісім шарт жасасты. Клуб 24 жастағы қорғаушыны «Лидс Юнайтедке» өткен Рио Фердинандтың орнына мүмкін алмастырушы деп қарады. Ол «Вест Хэм» сапындағы тұңғыш ойынын 2000 жылдың 29 қарашасында Лига кубогында өткізді. «Болейн Граундта» өткен төртінші тур ойынында «Вест Хэм» «Шеффилд Уэнсдейге» 1:2 есебімен жеңілді. BBC оның дебютін «сәтсіз» деп сипаттады. Бастапқыда Сонг Фердинандпен салыстырылуын қаламай, мұның өзінің тума талантты кемсітуге бағытталғандық деп ойлады. Екі маусым бойында ол барлық турнирлерде «Вест Хэм» үшін 27 матч өткізіп, есеп соқпады. Оның соңғы ойыны 2001 жылдың 29 қыркүйегінде өтті – Премьер лигада «Эвертонға» 0:5 есебімен ұтылды. 2001 жылдың қараша айында ол 2001/02 маусымының қалған бөлігіне «1. FC Köln» клубына арендаға берілді. 2002 жылдың 26 маусымында «Вест Хэмді» тастап, «Ленс» клубына қосылды.

Галатасарай (2004-2008)

Сосын 2004 жылы «Галатасарай» клубымен келісімшарт жасады. Ол бірден жанкүйерлердің сүйіктісіне айналып, қорғаныстың ортасында Стьепан Томаспен берік серіктестік құрды. 2006–07 маусымында лига ойыны барысында Галатасарайдың бас жаттықтырушысы Эрик Герецпен болған даудан кейін ол командадағы орны үшін күресті. Сонг оқиға үшін ашық түрде де, жеке түрде де кешірім сұрағанымен, Герец өткенді ұмытуға ниет білдірмеді, нәтижесінде ойыншы жағдайдан түсіп қалды. 2007–08 маусымында жаңа бапкер Карл Хайнц Фельдкамп келген соң, Сонг қайтадан команданың маңызды ойыншысы болды және клубтың жаңа капитаны атанды. Бірақ Камерун құрамасымен Африка Ұлттар Кубогынан оралғаннан кейін жарақат салдарынан тойтарыс ала алмады. Оның орнына Сервет Четинмен бірге «Галатасарайдың» 16-шы лига титулын жеңіп алу жолында қорғаныстың ортасында Эмре Гүнгөр ойнады. Жақсы ұсыныс алғандықтан, Сонг 2007–08 маусымының соңында «Трабзонспор» клубымен келісімшарт жасау үшін «Галатасарайдан» кетті.

Трабзонспор (2008-2010 жылдар)

Сонг клубқа тегін трансфермен келді. 2008–09 маусымын сәтті бастағаннан кейін ол Трабзонда жанкүйерлердің сүйіктісіне айналды, лигада 28 ойын өткізіп, ешқандай сары немесе қызыл карточка алмады, сонымен қатар еш гол соқпады. Бірақ, Ерсун Янал бас жаттықтырушы лауазымынан кеткеннен кейін, Сонг негізгі құрамдағы орнын жоғалтты. Дегенмен, келесі маусымда, 1 желтоқсан 2009 жылы Шенол Гюнеш клубтың жаңа бас жаттықтырысы болғаннан кейін, ол "Трабзонспордың" жаңа капитаны атанды. "Трабзонспор" оның кәсіби карьерасындағы соңғы клубы болды.

Халықаралық мансап

Он жылдан астам уақыт бойы Камерунның маңызды ойыншысы саналған Сонг 1994, 1998, 2002 және 2010 жылғы әлем чемпионаттарында ойнады. 1993 жылы 22 қыркүйекте Мексикаға қарсы матчта халықаралық дебютін жасады. Әлі 17 жасқа толмаған Сонг 1994 жылғы әлем чемпионатына шақырылып, Швеция және Бразилияға қарсы екі топтық матчта өнер көрсетті. Бразилияға қарсы матчта қызыл карточка алып, әлем чемпионаттары тарихында алаңнан қуылған ең жас ойыншы атанды. Ардагер шабуылшы Роджер Милла бастаған "Жақымсыз арыстан" командасы топтық кезеңнен шығарылды. Милланың (42 жас 35 күн) және болашақ капитан Сонгтың (17 жас 358 күн) арасындағы жас айырмасы әлем чемпионаттары тарихында екі команда мүшесі арасындағы ең үлкен көрсеткіш болып табылады және қазірге дейін сақталып тұр. Кейін Сонг 1998 жылғы әлем чемпионатына қатысты. Сонг, Патрик Мбома және 17 жасар шабуылшы Самуэль Этуо бастаған Камерун Австриямен тең түсіп (1–1), Италиядан жеңіліп (3–0) және Чилимен тағы да тең түсіп, топтық кезеңнен шығарылды. "Ла Роха" командасына қарсы соңғы ойында қызыл карточка алған Сонг тағы бір рекордты жаңартты: ол екі әртүрлі әлем чемпионаттарында алаңнан қуылған алғашқы ойыншы болды. Зинедин Зидан да осы жетістікке ие болды, ол 2006 жылғы турнирдің финалында екінші қызыл карточкасын алды. Сонг 2000 және 2002 жылғы Африка Ұлттары кубогын жеңіп алған Камерун құрамасының құрамында болды. Африка футбол чемпионатының 23-ші бақшасында жеңіске жеткен "Жақымсыз арыстан" 2002 жылғы әлем чемпионатына қатысты, бірақ Ирландия Республикасымен тең түсіп (1–1), Сауд Арабиясын жеңіп (1–0) және Германиядан жеңіліп (2–0) топтық кезеңнен қайтадан шығарылды. Сонгтың келесі турнирі 2003 жылғы Конфедерациялар кубогы болды. "Жақымсыз арыстан" Бразилияны (0–1) және Түркияны (1–0) жеңіп, АҚШ-пен тең түсіп жартылай финалға өтті. Содан кейін қорғаушы Колумбияға қарсы нокаут кезеңінде өнер көрсетті. Ойынның 72-ші минутында Сонгтың жақын досы Марк Вивьен Фо орталық шеңберде құлап түсті, жанында ешкім болмады. Фуа сол күні гипертрофиялық кардиомиопатиядан көз жұмды, бұл физикалық жаттығулар кезінде кенеттен өлімге әкелуі мүмкін генетикалық ауру. Камерун ақырында ойынды 1–0 есебімен жеңіп алды, бірақ қосымша уақыттан кейін Францияға финалда жеңілді. Камерун 2006 жылғы әлем чемпионатына қатыса алмаса да, команда 2006 жылғы Африка Ұлттары кубогына қатысты. Турнирде Сонг Камерун тарихындағы ең көп ойын өткізген ойыншы атанды. Топтық кезеңде Ангола (3–1), Того (2–0) және Конго Демократиялық Республикасы (2–0) командаларын жеңгеннен кейін "Жақымсыз арыстан" командасы 1/4 финалда Кот-д'Ивуардан жеңілді, 24 метрлік пенальти сериясінде 12–11 есебімен ұтылып қалды. Сонг 2008 жылғы Африка Ұлттары кубогына қатысқан Камерун құрамасының құрамында болды. С тобының ашылу матчында Мысырға 4–2 есебімен жеңілгеннен кейін, тәжірибелі қорғаушы өз командасын Замбияға (5–1) және Суданға (3–0) қарсы жеңіске жеткізді. Перғауынға қарсы алғашқы ойында Сонгтың туысы Алекс Камерун құрамасы сапында халықаралық дебютін жасады, ол жартылай уақытта Ригобертпен бірге алаңға шықты. Кейін капитан "Жақымсыз арыстанды" нокаут кезеңіне жеткізді, онда олар Тунисті (2–3) және Гананы (0–1) жеңіп, финалда Мысырға 1–0 есебімен ұтылды. Жалғыз голды Мохамед Абутрика соқты, ал Сонг қарсыластары қуанғанда жейдесімен бетін жапқандықтан қателік жасады. 2008 жылдың 31 мамырында Сонг Камерун құрамасының құрамында Кабо-Вердеге қарсы өткен ойында 9-шы минутта 2–0 есебімен жеңіске жетіп, алғашқы голды соқты. Жеңіспен "Жақымсыз арыстан" 2010 жылғы әлем чемпионатына және Африка Ұлттары кубогына іріктеу турниріндегі 1-топқа көшті. 2009 жылы Сонг жаңа бапкер Пол Ле Гуеннің шешімімен Камерун ұлттық құрамасының капитаны лауазымынан шеттетілді, бірақ ол ұлттық құраманың бейнесін анықтаған ойыншы болып қала берді. Ле Гуен ақырында Самюэль Этуоны жаңа капитаны етіп тағайындады. 2009 жылдың 12 тамызында Камерунның ең көп ойын өткізген ойыншысы он жылдан бері алғаш рет Австрияға қарсы өткен жолдастық кездесуде бастапқы құрамға кірмеді. Ұлттық құрамамен 16 жыл бойы ол рекордтық сегіз рет Африка Ұлттары кубогына қатысты, Оңтүстік Африкада 1996, Буркина-Фасода 1998 және Анголада 2010 жылдары капитан болмады. Сонг Африка Ұлттары кубогында қатарынан өткізілген ең көп ойын рекордын иеленді, ол 35 матчта бірінші құрамда өнер көрсетті. Ол Нигерияда 2000 және Малиде 2002 жылдары екі рет Ұлттар кубогын жеңіп алды, ал 2008 жылы Ганада финалда Мысырға ұтылды. 2010 жылы Камерун 2010 жылғы Африка Ұлттары кубогына қатысты, бірақ турнирді жеңе алмады. 2010 жылдың 13 қаңтарында "Арыстан" командасы топтық кезеңде Габоннан 1–0 есебімен жеңіліп қалды, бірақ төрт күннен кейін Замбияға қарсы матчты 3–2 есебімен жеңіп алды. Тәжірибелі ойыншы саналғанына қарамастан, Сонгтың турнирдегі кейбір қателіктері "өз-өздісіне зиянды" деп сипатталды: Габонға қарсы өткен алғашқы ойында қорғаныстағы қателік Даниэль Кузеннің голына мүмкіндік берді, ал Замбияға қарсы екінші ойында ол өзінің қақпасына бағытталған пас берді. Команда төрт ұпаймен жартылай финалға өтті, 21 қаңтарда Туниспен тең түсті, онда Сонг ойынға қосымша уақытта шықты. Екі күннен кейін Камерун Африка Ұлттары кубогынан шығарылды, Францияға қосымша уақытта 3–1 есебімен жеңіліп қалды. Осы матчта Орелиен Шеджу Сонгтан артықшылыққа ие болды, бұл бұрынғы капитанның Африка Ұлттары кубогындағы 36 қатарынан өткізген матчының аяқталуын білдірді, ол барлығы 3201 минутты құрады. Осы оқиғалардан кейін Сонг бірнеше ойында резервтік ойыншы рөліне түсірілді, өйткені Ле Гуен көбінесе Себастьян Бассонг және Бенуа Ассу-Экотто сияқты жас ойыншыларды алаңға түсірді. Капитандық лентаны Этуоға тапсырғанмен, Сонг 2010 жылғы әлем чемпионатына қатысу үшін құрамаға енгізілді, ол 1994 және 2010 жылғы әлем чемпионаттарының финалдарында ойнаған жалғыз ойыншы атанды. Ол сондай-ақ 136 ойынмен Оңтүстік Африка 2010-дағы ең тәжірибелі ойыншы болды. Сонг Камерунның Жапонияға қарсы өткен әлем чемпионат ашылу матчында алаңға түспеді. "Самурай көк" командасы 1–0 есебімен жеңіске жетті, голды Кейсуке Хонда соқты. Матчтан кейін Сонг және басқа тәжірибелі ойыншылар Камерунның жас ойыншылары қажетті деңгейде емес екенін мәлімдеді және Ле Гуеннен келесі топтық матчта құрамын қайта қарауды сұрады. Алайда, Сонг Данияға қарсы өткен ойында да алаңға түспеді, Камерун 2–1 есебімен жеңіліп қалды. Жеңіліспен олар 2010 жылғы әлем чемпионатында математикалық тұрғыдан алғанда ең бірінші шығарылған команда атанды. Бұрынғы капитан ақырында Нидерландқа қарсы өткен соңғы ойында алаңға шықты, ол әлем чемпионаттарындағы төртінші қатысуы болды. Ол екінші таймда 73-ші минутта Николас Н'Кулудың орнына шықты. "Жақымсыз арыстан" командасы 1–2 есебімен турнирден шықты, ал 1 тамызда Сонг 137 матчтан кейін халықаралық карьерасын аяқтады.

Басқарушылық мансап

2015 жылдың соңында Сонг Чад ұлттық құрамасының бапкері болуға жақын болды, бірақ келісімге қол жеткізілмеді. 2016 жылдың ақпан айында Сонг Камерунда негізделген ойыншылардан құралған Камерунның A командасының бапкері болып тағайындалды. Ми аневризмасынан ауруханаға түсіп, кейін сауыққаннан кейін, Сонг 2017 жылы 2018 жылғы Африка Ұлттары чемпионатының іріктеу кезеңінен бұрын бапкерлік қызметін қайта бастады. Ол команданы турнирге жеткізді, онда Камерун екі жеңіліс пен тең түсуден кейін топтың соңғы орынында қалды. 2018 жылдың сәуірінде Сонг Камерун ұлттық құрамасының бос лауазымына 77 үміткердің бірі болды. Ол сол жылдың соңында міндетін уақытша атқарды. 2018 жылдың 17 қазанында FECAFOOT Сонгтің 2019 жылғы Африка 23 жасқа дейінгі Кубогына қатысу үшін Камерунның 23 жасқа дейінгі құрамасын басқаратынын хабарлады. 2022 жылдың 28 ақпанында Сонгтің Тони Консейсаоның орнына Камерун ұлттық құрамасының бапкері болғаны жарияланды. Ол Камерунды 2022 жылғы ФИФА Әлем чемпионатына жолдады, финалдық кезеңде Алжирді жеңіп. 2022 жылғы ФИФА Әлем чемпионатында оның Камерун командасы топтық кезеңнен шыға алмады, бірақ 2002 жылдан бергі Камерунның алғашқы Әлем чемпионатын жеңіске жеткізген бірінші бапкер атанды, мықты Бразилияны 1–0 есебімен жеңіп сенсация жасады. 2024 жылдың 29 ақпанында Камерунның 2023 жылғы Африка Ұлттары кубогындағы нашар өнер көрсеткені үшін ол қызметтен босатылды.

Жеке өмір

Сонгтың әкесі, Пол Сонг, ол кішкентай кезінде қайтыс болды. Сондықтан ол әкесін жақсы білмеді, бірақ бәрібір барлық жетістіктерін оған арнайды, себебі оның жоқтығы оған зор ынталандыру күші болды. Сонг Эстер Сонгқа үйленген, және төрт баласы бар (екі ұл және екі қыз): Ронни Пол, Брайан, Йоханна Бернадетт және Хиллари Вероника Лилиан. Қазір олар Ливерпульде тұрады. Ригоберт сондай-ақ Камерунның ұлттық елшісі. Ол 1999 жылғы 21 қаңтарда натурализация арқылы француз азаматтығын алды. Оның туысы Алекс Сонг Франция, Англия, Испания және Ресей клубтарында қорғаушы жартылай қорғаушы ретінде ойнады. Алекс Ригобертпен қарым-қатынасы туралы: "Мен онымен үнемі сөйлесіп, кеңес сұраймын. Оның Англиядағы тәжірибесінің арқасында онымен жақсы әңгімелесе аламын және жағдайға қарай кез келген сұрақ қоя аламын."