Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Систан және Белухестан провинциясындағы қала, Иран
City in Sistan and Baluchestan province, Iran
Чабахар (چابهار) – Иранның Систан және Белухестан провинциясының Чабахар ауданындағы орталық ауданның қаласы. Бұл қала аудан мен аудан орталығының әкімшілік орталығы болып табылады. Оман шығанағының жағалауында орналасқан еркін порт (еркін сауда аймағы) және Иранның ең оңтүстік қаласы. Пәкістанның Белужистан провинциясындағы Гвадар порты Чабахардың шығысына қарай орналасқан. Қала Иранның Систан және Белужистан провинциясының Макран жағалауында орналасқан және Иран үкіметі тарапынан ресми түрде "еркін сауда және өнеркәсіптік аймақ" деп белгіленген. Еркін сауда аймағы мәртебесіне байланысты қаланың халықаралық саудадағы маңызы артты. Қала тұрғындарының басым көпшілігі – этникалық балучтар, олар парсы тілімен қатар өздерінің ана тілі – балуч тілінде де сөйлейді. 2006 жылғы халық санауы бойынша қала халқы 13 837 шаруашылықта 71 070 адамды құрады. 2011 жылғы келесі халық санауы 19 313 шаруашылықта 85 633 адамды тіркеді. 2016 жылғы соңғы халық санауы халық санының 25 896 шаруашылықта 106 739 адамға дейін өскенін көрсетті.
Chābahār (چابهار and ) is a city in the Central District of Chabahar County, Sistan and Baluchestan province, Iran, serving as capital of both the county and the district. It is a free port (free trade zone) situated on the coast of the Gulf of Oman, and is Iran's southernmost city. The sister port city of Gwadar in Balochistan, Pakistan, is located about to the east of Chabahar. The city is situated on the Makran Coast of the Iranian province of Sistan and Baluchestan, and is officially designated as a "Free Trade and Industrial Zone" by the Iranian government. Due to its free trade zone status, the city has increased in significance in international trade. The overwhelming majority of the city's inhabitants are ethnic Baloch, who speak their native Balochi language in addition to Persian. At the 2006 census, the city's population was 71,070 in 13,837 households. The following census in 2011 counted 85,633 people in 19,313 households. The latest census in 2016 showed a further increase in population to 106,739 people in 25,896 households.
Этимология
Чабахар атауы балучи тіліндегі «чахар бахар» (парсы: چهاربهار) сөзінің қысқартылған түрі. «Чахар» сөзі «төрт» дегенді, ал «бахар» сөзі «көктем» дегенді білдіреді. Осылайша, Чабахар – жылдың төрт мезгілі де көктем сияқты болатын жер.
The name Chabahar is a shortened form of the Balochi phrase chahar bahar (Persian: چهاربهار), where chahar means "four" and bahar means "spring". Hence, Chabahar means a place where all four seasons of the year resemble spring time.
Тарих
Чабахардың жанында 2500 жылға дейінгі тарихы бар Тис атты балықшылар ауылы мен бұрынғы порт орналасқан. Ұлы Александрдың жорықтары кезінде ол Тиз деп аталған, кейіннен Тис деп қайта аталды. Сонымен қатар, 584 жылы Афдал әл-Дин Әбу Хамид Кермани өзінің "Ақд әл-Ала ләл Муғафи әл-Ахла" атты кітабында Тиз портының сауда-саттығы туралы жазған. "Тарих әл-Хинд" атты Үндістан туралы энциклопедиялық еңбектің авторы, ғалым және тарихшы Альберунидің сөзіне сүйенсек, Үндістанның теңіз жағалауы Тизден, яғни қазіргі Чабахардан басталады. Бұрын Тис белсенді сауда порты болған, бірақ моңғолдар шабуыл жасап, қиратқан. Ауылда оның қираған қалдықтары әлі де сақталған. Португалиялықтар Макран (Оман) теңізіне шабуыл жасаған алғашқы отаршыл ел болды. Афонсу де Альбукерки басқаратын португалиялық әскерлер Чабахар мен Тисті басып алып, 1031 жылға (1621 ж.к.) дейін олардың билігінде ұстады. 17-ғасырда (1616 ж.к. немесе 1026 ж.а.х.) ағылшындар, содан кейін португалдықтар осы аймаққа енді. Қазіргі Чабахар 1970 жылға дейін созылған тарихқа ие, осы жылы қала муниципалитет болып жарияланды және Мұхаммед Реза Пахлавидің бұйрығымен ірі порт жобалары іске қосылды. Иранды Үнді мұхитындағы үстем державаға айналдыру саясатының бір бөлігі ретінде заманауи теңіз және әуе базасы құрылды. Осы және басқа да даму жобаларына, Чабахар мен оның төңірегінде, шетелдік компаниялардың, әсіресе АҚШ-тың белсенді қатысуы болды. 1979 жылғы революциядан кейін шетелдік компаниялар жобалардан шығып кетті, ал оларды Иранның "Жахад-е Сазандеги" (құрылыс джихады) министрлігіне қарасты мемлекеттік компаниялары өздеріне алды. Иран-Ирак соғысы Чабахардың логистикалық және стратегиялық маңыздылығын арттырды. Соғыс Ормуз бұғазындағы қауіпсіздікке нұқсан келтірді, кемелер Парсы шығанағына кіре алмады. Осыған байланысты Чабахар соғыс кезінде маңызды портқа айналды. 1980-жылдары Иран үкіметі "Шығыс өсін дамыту жоспары" атты жаңа бағдарламаны жасады, оның мақсаты Чабахардың географиялық орнын шығыс провинцияларда экономикалық өсімді ынталандыру үшін аймақтық даму құралы ретінде пайдалану болды. 1992 жылы аталған жоспардың нәтижесінде Чабахар еркін экономикалық аймағы құрылды, бұл дамуға мүмкіндік берді және елдің басқа аймақтарынан Чабахарға көшіп келуді ынталандырды.
There is a fishing village and former port named Tis in Chabahar's neighborhood, which dates from 2500 BC, known in Alexander the Great's conquests as Tiz, eventually renamed Tis. In addition, in his book Aqd al Ala lel Moghefe al Ahla, Afdhal al Din abu Hamid Kermani wrote in 584 A. H. (1188 C. E.) about the port of Tiz and its commerce and trade. According to the scholar and historian, Alberuni, author of an encyclopedic work on India called "Tarikh Al Hind", the sea coast of India commences with Tiz or modern Chabahar. Tis was formerly an active commercial port, and was destroyed by the Mongols. There are still some ruins in the village. The Portuguese were the first colonial country to attack the Makran (Oman) Sea. The Portuguese forces under Afonso de Albuquerque gained control of Chabahar and Tis, staying there until 1031 A. H. (1621 C. E.). The British, and later the Portuguese in the 17th century (1616 C. E. or 1026 A. H.), entered this region. Modern Chabahar dates back to around 1970 C. E., when it was declared a municipality and large port projects were started by order of Mohammad Reza Pahlavi. A modern naval and air base was established as part of the Shah's policy of making Iran into a dominant power in the Indian Ocean. At that time these and other development projects in and around Chabahar involved the extensive participation of foreign companies, especially from the United States. After the 1979 C. E. revolution the foreign companies left the projects and Iranian public companies linked to the Ministry of Jahad e Sazandegi (or jihad for construction) took them over. The Iran–Iraq War caused Chabahar to gain in logistical and strategic importance. War brought insecurity to the Strait of Hormuz and ships were unable to enter the Persian Gulf. Accordingly, Chabahar became a major port during the war. In the 1980s the Iranian government developed a new scheme named the Eastern Axis Development Scheme, which aimed to use Chabahar's geographical position as a regional development tool to stimulate economic growth in the eastern provinces. The establishment of the Chabahar Free Trade Industrial Zone in 1992 resulting from the EAD Scheme brought development and encouraged immigration from other parts of the country to Chabahar.
Экономикалық маңызы
Чабахар – Иранның Үнді мұхитына ең жақын және ең қолайлы қатынас нүктесі. Осы себепті, Чабахар елдің шығысын дамытудың басты орталығы болып табылады, бұл Үнді мұхитының солтүстік бөлігінде және Орталық Азияда орналасқан елдер арасындағы транзиттік бағыттарды кеңейту және жақсарту арқылы жүзеге асырылады. Транзиттік бағыттардың дамуы, қауіпсіздіктің артуы және транзит қызметтерінің жақсаруы жергілікті тұрғындарға пайда әкеледі деп күтілуде. Чабахардың экономикалық секторлары – балық шаруашылығы және коммерциялық сектор. Елдегі балық аулаудың басым бөлігі Чабахар еркін сауда-өнеркәсіптік аймағынан тыс жерлерде орналасқан балық шаруашылығы салаларында шоғырланған. Оңтүстік Азиядағы (Үндістан) және Таяу Шығыстағы (Дубай) бизнес орталықтарын Орталық Азия және Ауғанстан нарықтарымен байланыстыратын мүмкіндігі зор сауда орталығына айналуға бейімделген, еркін сауда аймағында дамитын коммерциялық сектор өсіп келеді. Үкімет Чабахар еркін сауда аймағын Иранның басты теміржол желісімен байланыстыруды жоспарлап отыр, бұл желі Орталық Азия және Ауғанстанға да қосылған. Қалаға Refah Chain Stores Co., Iran Hyper Star, Исфахан қалалық орталығы, Shahrvand Chain Stores Inc., Ofoq Kourosh дүкендері желісі қызмет көрсетеді.
Chabahar is Iran's closest and best access point to the Indian Ocean. For this reason, Chabahar is the focal point of Iranian development of the east of the country through expansion and enhancement of transit routes among countries situated in the northern part of the Indian Ocean and Central Asia. The hope is that with the development of transit routes, and better security and transit services, the benefits will reach the local residents. Chabahar's economic sectors are fish industries and commercial sector, fishery sectors with the largest amount of country's fish catch, mainly located out of the Chabahar Free Trade Industrial Zone. Growing commercial sector located at free trade area with high potentiality to turn to a place that would connect business growth centers in south Asia (India) and Middle East (Dubai) to central Asian and Afghanistan market. The government plans to link the Chabahar free trade area to Iran's main rail network, which is connected to Central Asia and Afghanistan as well. The city is served by Refah Chain Stores Co., Iran Hyper Star, Isfahan City Center, Shahrvand Chain Stores Inc., Ofoq Kourosh chain store.
Көлік
Чабахар әуе, теңіз және автомобиль жолдары арқылы көптүрлі көлікпен байланысты. Оның Конарк әуежайында елорда Тегеранға күніне екі рет, Захеданға аптасына үш рет және Машад, Шираз және Бандар-Аббас қалаларына аптасына екі рет рейстер бар. Сондай-ақ, Доха мен Дубайға апта сайын халықаралық рейс, ал Маскатқа екі апта сайынғы рейс бар. Чабахардың халықаралық су жолдарымен байланыстыратын екі терминалы бар. Ирандық мердігерлер екі терминалды да жыл сайын 6 миллион тонна жүкті тасымалдауға арналған порттық инфрақұрылыммен қамтамасыз ету үшін дамытып жатыр; бұл 2011 жылға дейін аяқталуы күтілуде. Чабахар ұлттық жол желілеріне қосылған. Чабахар–Бандар-Аббас, Чабахар–Ираншахр–Керман, Чабахар–Ираншахр–Захедан–Машад және Чабахар–Ираншахр–Захедан–Милак (Афғанстан шекарасында) – Чабахарды ұлттық және халықаралық жолдармен байланыстыратын төрт негізгі бағыт. 2016 жылдың шілдесінде Үндістан Үндістанның Ircon International компаниясы арқылы 1,6 миллиард АҚШ долларына арналған Чабахар–Захедан темір жолын салу үшін 150 миллион АҚШ долларына тең темір жол рельстерін Чабахарға жөнелтуді бастады. Ол үшін Үндістан қосымша 400 миллион АҚШ долларын ұсынды, ал Иран 2016 жылдың желтоқсанында 125 миллион АҚШ долларын бөлді, осылайша 2016 жылдың соңына дейін жалпы бөлінген қаражат 575 миллион АҚШ долларына (қажетті 1,6 миллиард АҚШ долларынан) жетті.
Chabahar is connected to multimodal transportation through air, sea and roads. Its Konarak Airport has twice daily flights to the capital Tehran, thrice weekly flights to Zahedan and twice weekly flights to Mashhad, Shiraz and Bandar Abbas. It has also a weekly international flight to Doha and Dubai and a biweekly flight to Mascat. Chabahar has two jetties that connect it to international waterways. Iranian contractors are developing both jetties to provide port facilities for handling of 6 million tons of goods a year; this is expected to be completed by 2011. Chabahar is connected to national road networks. Chabahar–Bandar Abbas, Chabahar–Iranshahr–Kerman, Chabahar–Iranshahr–Zahedan–Mashahd and Chabahar–Iranshahr–Zahedan–Milak (on the Afghanistan border) are four main routes connecting Chabahar to national and international roads. In July 2016, India began shipping US$150 million worth of rail tracks to Chabahar to build US$1.6 billion Chabahar–Zahedan railway by India's Ircon International, for which India pledged additional US$400 million and Iran has also allocated US$125 million in December 2016, thus taking the total allocation to US$575 million (out of US$1.6 billion needed) till the end of 2016.
Порт
Үндістан Иран мен Орталық Азия елдерінің мұнай және газ ресурстарына қолжетімділік беретін Чабахар портын дамытуға көмектесуде. Осы арқылы Үндістан, Пакистанның Белуджистан провинциясындағы Гвадар портын салған қытайлармен бәсекелесуді жоспарлап отыр. 2014 жылы Үндістан үкіметі Чабахар портын дамыту үшін алғашқы рет 85 миллион АҚШ долларын бөліп берді. 2016 жылға қарай, ядролық келісімнен кейін Иранға қарсы санкциялар алынып тасталғанда, Үндістанның инвестициялық жоспарлары 500 миллион АҚШ долларына дейін өсті. Ал Иран өз кезегінде алғашқы терең су портын иеленеді, бұл оған қазіргі порттары қабылдай алатын кіші кемелердің орнына ірі жүк кемелерімен халықаралық сауда жасауға мүмкіндік береді, соның нәтижесінде кеме тасымалында Біріккен Араб Әмірліктеріне тәуелділігі аяқталады.
India is helping develop the Chabahar Port, which will give it access to the oil and gas resources in Iran and the Central Asian states. By doing so, India hopes to compete with the Chinese, who are building Gwadar Port on the other side of the border in Pakistan's Balochistan Province. In 2014, Indian government sanctioned an initial amount US$85 million for the development of Chabahar port. By 2016, as sanctions against Iran were being lifted after the nuclear deal, Indian investment plans had risen to US$500 million. In turn, Iran will get its first deepwater port, to allow it to conduct global trade with big cargo ships rather than the small ships its ports can currently handle, thus putting an end to its reliance on the United Arab Emirates as a shipping intermediary.
Ауғанстанның Бамиян провинциясынан темір жол желісі
Үндістан Ауғанстанның Бамиян провинциясынан Чабахар портына дейін 900 шақырымдық темір жол салу жоспарын аяқтады. Steel Authority of India Limited компаниясы жетекшілігіндегі үнді болат консорциумы Кабулдан батысқа қарай 130 шақырым жерде орналасқан Бамиян провинциясындағы Хажигак көмір кенінде барлау жұмыстарына келісімшарт алды. Аймақта 1,8 миллиард тоннаға жуық темір кенінің қоры бар деп саналады, оның құрамындағы темірдің мөлшері 62% құрайды және 1960 жылдардағы Ауғанстанның кеңестік зерттеулеріне сәйкес құны 3 триллион долларға бағаланады.
India has finalized a plan to build a 900 km–long railway line from Bamiyan Province in Afghanistan to Chabahar port. An Indian steel consortium led by Steel Authority of India Limited has landed an exploration contract in the Hajigak coal fields located in the Bamiyan Province 130 km west of Kabul. This region is believed to have iron ore reserves of around 1.8 billion tonnes containing around 62% ferrous iron worth $3 trillion according to Afghan Soviet studies of the region in the 1960s.
Дін
Чабахар халқының көп бөлігі – суннит балуждар.
A majority of Chabahar's people are Sunni Baluch.
Туризм
Шабахар қаласында 500 миллион долларлық демалыс орны салынуы жоспарлануда.
A $500 million resort is planned to be built in Chabahar.