Кіріспе
Израильдік нейропатолог Моше Вольман (10 қараша 1914 – 5 қыркүйек 2009) – израильдік нейропатолог. Ол гистохимияның пионері саналады. 1954 жылы ол Вольман ауруын сипаттады.
Moshe Wolman (November 10, 1914 – September 5, 2009) was an Israeli neuropathologist. He is considered one of the pioneers of histochemistry. In 1954, he described Wolman's disease.
Өмірбаян
Моше Вольман 1914 жылы Польшаның Варшава қаласында дүниеге келген. 1925 жылы Палестина Мандатына көшіп келген. Ол Тель-Авивте өсіп, беделді Герцлия гимназиясын (академиялық орта мектеп) бітірген. Италияда медицинаны оқыды (Флоренция, 1932-1935 және Рим, 1935-1938). 1939 жылы Бриджит "Биги" Кёббельге үйленді, олардың төрт баласы болды: кинорежиссер Дэн Вулман, философ Рут Манор (1944-2005), психиатр Наоми Орен және композитор Амнон Вулман.
Медициналық мансап
1938 жылдан 1940 жылға дейін ол Еврей университетінің қатерлі ісіктерді зерттеу институтында жұмыс істеді және Хадасса ауруханасының ішкі медицина бөлімінде интернатурадан өтті. 1940 жылдары ол британ армиясына ерікті болып келіп, 101 әскери миссиясына (Орде Уингейттің танымал «Гидеон күштері») қосылды. 1941 жылы ол император Хайле Селассиені оккупацияланған Эфиопияға қайтару операциясына қатысты және 1941-1944 жылдары Аддис-Абебадағы Менелик ауруханасының медициналық палатасын және клиникалық зертханасын басқарды. 1944 жылы ол Мысырдың Каир қаласында орналасқан Таяу Шығыс күштерінің Орталық патология зертханасына тағайындалды. 1945 жылы ол Египеттің Тель-Эль-Кабир қаласындағы 27-ші жалпы аурухананың патология зертханасының меңгерушісі болды. 1946 жылы әскерден босатылғаннан кейін, Вольман Иерусалимдегі Хадасса ауруханасының патология бөліміне қосылды және гистохимиялық зерттеулерге қатысты. Ол Еврей университетінің жаңадан ашылған Медициналық мектебінде оқытумен айналысты. Осы кезеңде ол Шиффтің (PAS) кезеңдік қышқыл бояу әдісінің химиялық маңызын зерттеді және бұл әдіс сол кездегідей көмірсулар үшін ғана емес, липидтерді де бояуға қолданылатынын көрсетті. 1951 жылы оның зерттеулері вирустық және вирустық емес инклюзия денелерінің гистохимиясын қамтыды және ол химиялық бекіткіштер мен бекіту әдістерін зерттеуді жалғастырды. Ол протеогликандар мен полисахаридтердің әртүрлі pK мәндеріне ие соңғы топтарының әртүрлі боялуын көрсетті, бұл Bi Col әдісін әзірлеуге әкелді (Вольман, 1956). Шындығында, негізгі заттың химиялық табиғатын түсінудегі жетістіктер бір буын бойы назардан тыс қалды. Вольман сонымен қатар жүйке жүйесі үшін қолданылатын импрегнация әдістерінің химиялық факторларын зерттеді. Ол перифериялық жүйке қабықтарының демиелинизациясы бойынша зерттеулерге де қатысты және қара осмийдің жарық микроскопиясындағы боялуы мен электрондық микроскопиядағы электрондық тығыздығының қанықпаған липидтерді бояудан бұрын көмірсуларда пайда болатынын көрсетті. Ол миелинде көмірсутектерді қамтитын бір құрамды (кейін басқалар оның басқа протеогликандар екенін көрсетті) және миелиннің ыдырауындағы оның маңыздылығын анықтады. Оның зерттеулері липидтердің тотығуына, липидтік пероксидтердің пайда болуына, олардың полимерленуіне және липидтік пигменттердің патогенезі мен табиғатына бағытталған. 1959 жылы Вольман Тель-Хашомер мемлекеттік ауруханасының патология бөлімінің меңгерушісі болып тағайындалды (кейіннен Хайм Шеба медициналық орталығы деп қайта аталды). Ол перифериялық жүйе демиелинизациясы және мембраналық құрылымдарды зерттеуді жалғастырды. Ферменттік гистохимиялық әдістерді қолдана отырып, ол және оның әріптестері иондық концентрациядағы өзгерістер жасуша мембраналарында фазалық өзгерістерді тудыратынын дәлелдеді. Тағы бір зерттеуде амилоид деп аталатын зат (немесе заттар) қарастырылды (Вольман, 1971). Гистологиялық әдістерге қатысты химияны түсіну 1950 жылдары Моше Вольманға кейіннен оның есімімен аталған лизосомалық қышқыл липазаның жетіспеушілігі немесе Вольман ауруы деп аталатын сақтау ауруының жасушаларда холестерин мен триглицеридтердің қоспасының жиналуынан туындайтынын анықтауға мүмкіндік берді. (Вольман, 1989). Вольман патологияда және молекулалық зерттеулерде поляризациялық микроскопияның теориясын және қолданылуын қалыптастырды. Ол поляризацияланған жарық микроскопиясының қуатты құрал екенін біріншілерден болып мойындады, бұл басқа жағдайда үлкен қиындықпен ғана алынатын құрылымдарды анықтауға мүмкіндік береді (Вольман, 1970). 1964 жылы Вольман Тель-Авив университетінің жаңадан ашылған Медициналық мектебінде толық профессор және патология кафедрасының меңгерушісі болып тағайындалды. 1967 жылы ол сонымен қатар жасушалық биология және гистология кафедрасының төрағасы болып тағайындалды. Вольман 200-ден астам жарияланым мен кітаптарға үлес қосты. Ол жылдар бойы көптеген оқулықтарға тараулар енгізді және Histochemie сияқты көптеген редакциялық кеңестерде қызмет етті. Ол білім беру және этикалық мәселелерге қызығушылық танытты. Ол этика және демагогия туралы кітап жазды және Израиль медициналық қауымдастығының этика комитетінің төрағасы болды. Ол медициналық қателіктер мәселесімен айналысты және өзінің қызы Рут Манормен бірге «Дәрігерлердің қателіктері мен медицинаның қателіктері: денсаулық сақтау нашарлауы керек пе?» (2004) атты кітап жариялады.
Сыйлықтар мен мұра
Вулман Гистохимиялық қоғамның (АҚШ), Эксперименталды биология және медицина қоғамының, Израиль патологтар қауымдастығының және Gesellschaft für Histochemie мүшесі болды. 1966 жылы ол Deutsche Akademie der Naturforscher Leopoldina мүшесі болып сайланды. 1984 жылы Израиль гистохимия және цитохимия қоғамын құрды және 1990 жылға дейін оның президенті қызметін атқарды. Вулман Корольдік микроскопиялық қоғамның (Волман, 1989) гистохимия саласындағы Пирс сыйлығының тұңғыш иегері атанды, сондай-ақ Халықаралық гистохимиялық қоғамдар федерациясының (Карпентер, 1990) Пионер сыйлығымен марапатталды. 2000 жылы Израиль гистохимия және цитохимия қоғамы жыл сайынғы Вулман лекциясын өткізуді бастады. 1985 жылы Тель-Авив университетіндегі профессорлық қызметтен зейнетке шықты, бірақ ресми түрде зейнеткерлікке шыққаннан кейін де белсенді болып қалып, сексен жасқа дейін білім мен даналықтың мол көзі болды. Оның Пирс сыйлығы бойынша оқыған лекциясының кіріспе сөздері ұлы ғалымның даналығын көрсетеді: «әрі де, ғылыми еңбегіміз күрделі және қиын мәселелер қарапайым және түсінікті болатын айқын сәттермен толық сыйланады» (Волман, 1989). 2002 жылы Коулман Израильдегі гистохимияның дамуындағы үлкен прогресті «Моше Вулманның ізашарлық зерттеулері мен даналығына» байланыстырды.
Бас редактор
Атероманың жазылуы және тыртықтануы. Эксперименталды медицина мен биологиядағы жетістіктер, Нью-Йорк, 1984, 168-том. Патологиядағы пигменттер, Академиялық баспа, Нью-Йорк, Нью-Йорк, 1969 жыл.