Кіріспе
Ротациялық диск жапқышы – жапқыштың бір түрі. Ол ерекше түрде кинокамераларда қолданылады. Ротациялық жапқыштар – жартылай шеңбер пішіндес дискілер, олар фильмге түсетін жарықты линза арқылы кезекпен өткізіп, немесе тоқтатады.
Егжей-тегжейлер
Ротарилік жалюзилер – бұл жартылай шеңберлі дискілер, олар линзадан түсетін жарықты фильмге кезекпен бағыттап, немесе тоқтатады. Жарық тоқтатылғанда, фильмнің әрі қарай жылжуы қамтамасыз етіледі және жаңа, таза кадр орнына қойылады. Айналатын дискі жаңа кадрды жарыққа ашады. Жарыққа сезімтал фильмнің ерекшелігіне сәйкес, суреттің "бұлыңғырлануын" болдырмау үшін жарықты тоқтатуға арналған жалюзи қажет. Цифрлық сенсорларға ротарилік жалюзи қажет емес, бірақ кейбір жоғары сапалы цифрлық кинокамераларда олар бар. Кейбір ротарилік жалюзилер айналарды (немесе айна тәрізді беттерді) пайдаланады, сондықтан жалюзи "жабық" күйде болғанда линзадан түсетін жарық көру жүйесіне бағытталады, бұл операторға фильм көретіндей дәл сол бейнеге қарауға, кадрға түсіруге және фокусқа келтіруге мүмкіндік береді. Алдыңғы қатардағы камераларда жалюзидің ашық бөлігін реттеуге болады. Бұл жалюзи орнатымын "жалюзи бұрышы" деп атайды. Жалюзи бұрышын реттеу арқылы әр кадр аралығында фильмнің жарыққа қанша уақытқа тоқтатылатыны бақыланады. Жалюзи бұрышы әр кадрдың жарыққа тоқтатылу уақытына пропорционалды: Кинооператорлар жалюзи бұрышын әр кадрдағы қозғалыс бұлыңғырлығын бақылау үшін реттейді. Тар жалюзи бұрышы қозғалыс бұлыңғырлығын шектейді. Кең жалюзи бұрышы оған мүмкіндік береді. 180° жалюзи бұрышы қалыпты саналады. Мысалы, 24 кадр/секунд жылдамдықта "кадр аралығы" мәні 0,04167 секундқа тең (= 1 / 24). 1/50 секунд "экспозиция уақытын" пайдалану 173° жалюзи бұрышын береді, бұл 180° (қалыпты қозғалыс бұлыңғырлығы әсері) өте жақын мән. Тар жалюзилер әрекет және соғыс фильмдерінде танымал болған, тоқтап-тоқтап анимация эффектін тудырады. Әсіресе, тар жалюзилер ауада ұшып бара жатқан бөлшектерді, мысалы, жарылған минометтен шашыраған тозаңды түсіру үшін қолданылады. Көптеген кинокамераларда жалюзи бұрышы линзаны алып тастау және арнайы құралмен жалюзиді реттеу арқылы өзгертіледі. Бұл камера жұмыс істеп тұрғанда жасалмайды. Arriflex 435ES сияқты кейбір камералар түсіру кезінде жалюзи бұрышын өзгерте алады. Бұл кейде электрондық жалюзи деп аталады. Электрондық жалюзи диафрагманы өзгертусіз және тереңдікке әсер етпей, жылдамдық өзгертуден туындаған экспозиция өзгерісін өтеуге болады. Жалюзиді реттеудің басқа да түрлері бар, мысалы фазадан тыс және дірілдемелі жалюзи. Әдетте, фильм жарыққа ұшыраған кезде қаптамада тұрақты ұсталады. Жалюзидің арнайы реттеулері камера механизмі фильмді келесі кадрға жылжытқан кезде фильмнің жарыққа тоқтатылуына мүмкіндік береді. "Сержант Райанды құтқару" фильмінде оператор Януш Камински осындай жалюзи реттеуін қолданып, фильміне Екінші дүниежүзілік соғыстың жаңалықтар хроникасының көрінісін берді. Бұрын бұл эффектіге камерадағы фильмдің жылжу механизмінің уақыт белбеуін қасақана дұрыс реттеу арқылы қол жеткізілген. Алайда, қазір бірнеше өндірушілер жалюзи мен фильмнің жылжу механизмінің фазалық қатынасын электронды түрде басқаруға арналған қосымша құралдарды ұсынады. Мұндай құрылғылардың бірі – жоғарыда аталған ARRI 435 сериясы үшін қол жетімді Уақытты өзгерту қорабы.
The primary reason that cinematographers adjust the shutter angle is to control the amount of motion blur that is recorded on each successive frame of film. A tight shutter angle will constrict motion blur. A wide shutter angle will allow it. A 180° shutter angle is considered normal. So for instance, at 24 fps the "frame Interval" value is 0.04167 second ( = 1 / 24 ). Using an "exposure time" of 1/50 second gives a shutter angle value of 173°, very close to 180° (normal motion blur effect). Tight shutters create a stuttering stop motion animation look that has become popular in action and war films. In particular, tight shutters are used to capture particles flying through the air, such as dirt from an exploding mortar. On most film cameras the shutter angle is changed by removing the lens and adjusting the shutter with a special tool. This cannot be done while the camera is operating. Some cameras such as the Arriflex 435ES can modify their shutter angle during the shot. This is sometimes referred to as an electronic shutter. An electronic shutter can compensate for the exposure change caused by a speed ramp without changing the aperture and affecting depth of field. Other types of shutter adjustments, such as an out of phase shutter and a fluttering shutter, are also possible. Normally the film is held steady in the gate whenever it is exposed to light. Special shutter adjustments allow the film to be exposed while the camera mechanism is actually moving the film to the next frame. In the film Saving Private Ryan, cinematographer Janusz Kamiński used such a shutter adjustment to give his film the look of World War II newsreel photography. Previously, this effect could only be achieved by purposefully mis adjusting the timing belt of the film advance mechanism in the camera. However, several manufacturers now provide accessories to electronically control the phase relationship of the shutter and film advance mechanisms. One such device is the Timing Shift Box available for the above mentioned ARRI 435 series.
Электрондық эквиваленті
Көптеген бейнекамералар өздерінің жалюзилерін реттеу мүмкіндігін де ұсынады. Көп жағдайда камерада нақты механикалық жалюзи болмайды. Оның орнына, бұл реттеу әрбір келесі суретті жасау үшін электронды сенсордың жарықты қанша уақыт жинағанын бақылайды. Электрондық камераларға пленканы механикалық түрде жылжытудың қажеті болмағандықтан, жалюзи әрбір кадрдың дерлік толық мерзімі бойы ашық болуы мүмкін. Секундына 24 кадрмен, кадрды шамамен 1/24 секундқа ашуға болады, бұл синхронды дыбыс жылдамдығында фильмде мүмкін емес ұзақ қозғалыс бұрмалануын қамтамасыз етеді. Тіпті жалюзи бірнеше кадр бойы ашық болуы мүмкін, бұл 360° жалюзи бұрышымен мүмкін емес. Мысалы, Sony PD170 камерасында жалюзи 1/3 секундқа дейін төмендетілуі мүмкін; жарықты 10 кадр бойы жинақтау (камераның NTSC нұсқасында секундына шамамен 30 кадр, 60 өріс, PAL нұсқасында 25 кадр, 50 өріс). Электрондық жалюзи термині көбінесе жарық сенсорындағы экспозиция уақытын басқарудың электрондық процесін сипаттау үшін қолданылады. Осы термин фильм камераларында механикалық айналма жалюзиді атау үшін де қолданылады, ол түсіру кезінде жалюзи бұрышын электрондық түрде реттей алады.
The term electronic shutter is often used to describe the electronic process of controlling exposure time on a light sensor. The same term is also used in film cameras to refer to a mechanical rotary shutter which can adjust its shutter angle electronically while shooting.
Жылжымайтын камералардың ротациялық жалюзилері
Ротациялық жалюзилердің көп бөлігі кинокамераларда (сондай-ақ проекторларда) қолданылса да, осы типтегі жалюзиді қолданған бірнеше тұрақты камералар да болды, атап айтқанда Univex Mercury арақашықтықты өлшегіші және Olympus Pen F SLR. Бұл екі камера да жарты кадрлы 35 мм камералар (кадр мөлшері 18 x 24 мм) еді. Бұл камераларда ротациялық жапқыш өте қарапайым, дәл және сенімді болып шықты. Дегенмен, Univex камерасында жалюзи дискісін жабу үшін камераның үстінде ерекше пішіндес дөңгелек пайда болды.