Кіріспе

1080p бейне режимі (1920 × 1080 прогрессивті көрсетілетін пикселдер; Full HD немесе FHD, сондай-ақ BT.709 деп те аталады) – HDTV жоғары ажыратымдылықтағы бейне режимдерінің жиынтығы. Ол экран бойынша көлденең бағытта 1920 пиксел және тік бағытта 1080 пикселмен сипатталады; әрпі "p" прогрессивті сканерлеуді білдіреді, яғни араластырылмаған (interlaced емес). Бұл термин көбінесе 16:9 кең экрандық пропорцияны білдіреді, демек 2,1 мегапиксельдік ажыратымдылықты қамтиды. Көбінесе 1080p, 720p ажыратымдылықтағы экрандардан өзгешелігін көрсету үшін Full HD немесе FHD ретінде таныстырылады. 1080p кейде 2K ажыратымдылығы деп аталады (көлденең ажыратымдылығы шамамен 2000 пикселді білдіреді), бірақ басқа дереккөздер 1080p пен (нағыз) 2K ажыратымдылығы арасындағы айырмашылықты көрсетеді. 1080p бейне сигналдары АҚШ-тағы ATSC стандарттарымен және Еуропадағы DVB стандарттарымен қолдалады. 1080p стандартының қолданылуына телеарналар, Blu-ray дискілері, смартфондар, YouTube бейнелері және Netflix телешоулары мен фильмдері сияқты интернет контенті, тұтынушылық деңгейдегі телевизорлар мен проекторлар, компьютер мониторлары және бейне ойын консольдары жатады. Кішкентай бейнекамералар, смартфондар және цифрлық камералар 1080p ажыратымдылығында тұрақты және қозғалыс бейнелерін түсіре алады.

Телерадио хабарларын тарату стандарттары

1080p жарнамалайтын кез келген экран құрылғысы, әдетте 1080p сигналдарын түпкілікті ажыратымдылық форматында қабылдау мүмкіндігін білдіреді, яғни нақты 1920 пиксел ені және 1080 пиксел биіктігі болады, ал дисплейде артық сканерлеу, жеткіліксіз сканерлеу немесе сигналды төменгі ажыратымдылыққа қайта интерпретациялау болмайды. DigitalEurope ұйымының HD Ready 1080p логотипі бағдарламасы, сертификатталған теледидарлардың 1080p 24 fps, 1080p 25 fps, 1080p 50 fps және 1080p 60 fps форматтарын қолдайтынын талап етеді, басқа талаптармен қатар, мұнда fps – секундына кадрлар санын білдіреді. Тікелей эфирде тарату үшін, 1080p ажыратымдылығында, секундына 50 немесе 60 кадрмен жұмыс істейтін жоғары ажыратымды прогрессивті сканерлеу форматы қазіргі уақытта қозғалыс суретін түсірудің болашақ стандарты ретінде қарастырылуда. Дегенмен, фильмдерді түсіру үшін секундына 24 кадр қолданылады. EBU 1080p50 форматын болашақ өндіріс форматы ретінде жақтайды, себебі ол ажыратымдылықты жақсартады және деинтерляцияны қажет етпейді, қолданыстағы инфрақұрылымда стандартты 1080i50 және 720p50 сигналдарын 1080p50 форматымен бірге таратуға мүмкіндік береді және DCI тарату форматтарымен үйлесімді. 1080p50/p60 өндіріс форматына камералар, сақтау және өңдеу жүйелері, сондай-ақ байланыс арналары (мысалы, Dual link HD SDI және 3G SDI) сияқты студиялық жабдықтардың толық жаңа жиынтығы қажет, себебі ол 1920 × 1080 араласқан 50 немесе 60 өрістің деректер беру жылдамдығын екі есеге арттырады. SMPTE 372M, SMPTE 424M және EBU Tech 3299 стандарттарының көптеген қазіргі редакциялары 1080p50 (шамамен 2,08 Гбит/с) және 1080p60 сигналдарын тарату үшін YCbCr түс кеңістігін және 4:2:2 хромалық субдискретизацияны қажет етеді. 2009 жылғы зерттеулер көрсеткендей, H.264/AVC кодегімен сығылған цифрлық эфирлік хабар тарату үшін, араласқан бейнелердің толық прогрессивті бейнеге қарағанда тарату енінің үнемдеуі, тіпті кадр жылдамдығын екі есеге арттырғанда да, минималды болады; яғни, 1080p50 сигналы (секундына 50 прогрессивті кадр) шын мәнінде 1080i50 сигналымен (секундына 25 аралас кадр немесе 50 жартылай өріс) бірдей бит жылдамдығын қамтамасыз етеді.

АТҚҚ

АҚШ-та HDTV үшін бастапқы ATSC стандарттары 1080p бейнесін қолдады, бірақ секундына 23.976, 24, 25, 29.97 және 30 кадр жылдамдығында ғана (көбінесе 1080p24, 1080p25 және 1080p30 деп аталады). 2008 жылдың шілдесінде ATSC стандарттарына H.264/MPEG 4 AVC сығылымы және секундына 50, 59.94 және 60 кадр жиілігінде 1080p (1080p50 және 1080p60) қосу үшін өзгерістер енгізілді. Мұндай кадр жиілігі H.264/AVC жоғары профилінің 4.2 деңгейін қажет етеді, ал стандартты HDTV кадр жиілігіне 4.0 деңгейі ғана жеткілікті. Бұл жаңару 1080p60 бағдарламаларын кеңінен қолжетімді етуі күтілмейді, себебі қолданыстағы көптеген цифрлық қабылдағыштар ескі, тиімсіз MPEG 2 кодегін ғана декодтай алады, сондай-ақ субканалдар үшін берілетін жолақтың мөлшері шектеулі.

DVB

Еуропада 1080p25 сигналдары DVB стандарттар жиынтығымен қолдауға ие болды. 1080p50 форматы болашақтағы өндіріс форматы және, әрі қарай, болашақтағы хабар тарату форматы деп есептеледі. 2009 жылдың қыркүйегінде ETSI және EBU, DVB жиынтығын қолдаушы ұйымдар, MPEG 4 AVC жоғары профилінің 4.2 деңгейімен және Scalable Video Coding кеңейтулерімен немесе VC 1 Advanced Profile қысылымымен кодталған 1080p сигналына қолдау қосты; DVB сондай-ақ ATSC кадр жылдамдықтарындағы 23.976, 24, 29.97, 30, 59.94 және 60 кодталған 1080p-ны қолдайды. EBU талап етеді, MPEG 4 AVC декодерлері SVC немесе 1080p50 (және одан да жоғары ажыратымдылық) пакеттері кезінде істен шығудан сақтануы керек. Бұл UHD фазасы A мүмкіндіктерін қамтиды, мысалы, жоғары динамикалық диапазонды бейне (PQ және HLG арқылы), 10 және 12 биттік түс және BT.2020 түстік кеңістігі, сондай-ақ опциялық HFR 100, 120/1.001 және 120 Гц; жоғары сапалы 1080p бейне ағыны базалық HDTV немесе UHDTV сигналымен бірге Scalable HEVC арқылы кодталуы мүмкін. Advanced 1080p бейнесін қамтитын ITU-T BT.2100 стандарты кейіннен 2016 жылдың шілдесінде жарияланды.

Қаулылар

Іс жүзінде 1080p әдетте 1920 × 1080 пиксельдік растр және 16:9 сурет қатынасымен сипатталады. Төменде 1080 сызық биіктігіне ие және кейде 1080p деп аталатын басқа да ажыратымдылықтар тізімі келтірілген. Стандартты Ажыратымдылық Сурет қатынасы Full HD 1920 × 1080 16:9 Full HD+ 2160 × 1080 18:9 DCI 2K 2048 × 1080 1.90:1 (256:135, ≈17:9) Ultrawide 2560 × 1080 ≈ 21:9 Тік 1080 × 1920 9:16 YouTube 1080p 608 x 1080 9:16

Эфирлер

Америка Құрама Штаттарында 1080p сапасындағы эфирлік хабар тарату кейбір қалалардағы таңдалған станцияларда ATSC 3.0 мультиплекс станциялары арқылы қолжетімді, себебі ATSC 3.0 бүкіл АҚШ бойынша енгізіліп жатыр. 1080p форматында хабар тарататын станциялардың көп бөлігі CBS және NBC станциялары мен олардың филиалдары. Қалған станциялар 1080p форматында хабар таратпайды және көбінесе 720p60 (ATSC 3.0 форматында бір уақытта хабар таратқанда да) немесе 1080i60 (ATSC 3.0 форматынан тыс) форматында MPEG 2 кодегімен хабар таратады. ATSC 3.0 мультиплекс станцияларында станциялардың 1080p форматында хабар таратуына кедергі келтіретін техникалық шектеулер бар. ATSC 3.0 форматына көшу телеарналар үшін міндетті емес, бірақ ірі тележүйелердің бірі жақын арада ұлттық деңгейде 1080p форматында хабар таратуды қарастыратыны белгісіз, алайда олар одан кейін кем дегенде бес жыл бойы ATSC сигналдарын таратуға міндетті. Дегенмен, спутниктік қызметтер (мысалы, DirecTV, XstreamHD және Dish Network) спутник арқылы немесе кеңжолақты желі арқылы алдын ала жүктелген немесе сұраныс бойынша қолжетімді фильмдер үшін MPEG 4 AVC/H.264 кодегімен 1080p/24 30 форматын пайдаланады. Қазіргі уақытта USA, HDNET сияқты төлемдік арналар мен HBO сияқты премиум киноарналар өз қызметтерін осы форматта дистрибьюторларға (MVPD) тікелей эфирде бермейді, себебі көптеген MVPD, әсіресе DBS және кабельдік операторлар, абоненттеріне тікелей эфирде осы форматта хабар тарату үшін жеткілікті өткізу қабілетіне ие емес. Прогрессивті сканерленген 24 кадр/секундық көзден (мысалы, фильмнен) алынған материал үшін MPEG 2 видеоны соңғы шығыс форматына қарамастан 1080p24 ретінде кодтауға мүмкіндік береді. Бұл прогрессивті кодталған кадрларға метадеректер (PICTURE баслығының өрістері) қосылады, олар декодерге оларды өзара байланыстыру үшін 3:2 түсіруді қалай орындау керектігін көрсетеді. Мұндай станциялардан MPEG 2 декодилеу процесінің ресми нәтижесі 1080i60 болғанымен, нақты контент 1080p24 ретінде кодталған және оны (теріс телесин процесін қолдану арқылы) осылай көруге болады, себебі хабар таратушы 3:2 түсіруді орындаған кезде де ешқандай ақпарат жоғалмайды. 2016 жылдың маусым айында Германияның телеарналары HEVC кодегімен DVB T2 протоколы арқылы сегіз арнада 1080p50 жоғары ажыратымдылықтағы видеоны таратуды бастады. 2017 жылдың наурызына дейін барлығы 40 арна қолжетімді болады.

Blu-ray дискісі

Blu-ray дисктері 1080p HD мазмұнын сақтай алады, ал Blu-ray дисктерінде жарық көрген көптеген фильмдер ойнатқыш HDMI кабельі арқылы 1080p HDTV-ге қосылғанда толық 1080p HD бейнесін шығарады. Blu-ray Disc бейне спецификациясы 1080p23.976, 1080p24, 1080i50 және 1080i59.94 форматтарын кодтауға мүмкіндік береді. Әдетте, мұндай бейнелер секундына 30-40 мегабит жылдамдықпен жұмыс істейді, бұл стандартты ажыратымдылықтағы (standard definition) хабар тарату үшін қолданылатын секундына 3,5 мегабиттен әлдеқайда жоғары көрсеткіш.

Смартфондар

1080p Full HD дисплейі бар смартфондар 2012 жылдан бері нарықта қолжетімді. 2014 жылдың соңына қарай, бұл орта және жоғары деңгейдегі смартфондар үшін стандартқа айналды, ал 2014 жылғы көптеген флагмандық құрылғылар тіпті жоғарырақ ажыратымдылықты – Quad HD (1440p) немесе Ultra HD (2160p) ажыратымдылықтарын қолданды.

Интернет мазмұны

Бірнеше веб-сайттар, оның ішінде YouTube, бейнелерді 1080p форматында жүктеуге мүмкіндік береді. YouTube 1080p контентті секундына шамамен 4 мегабит жылдамдықпен таратады, ал Blu-ray дискісінде секундына 30-40 мегабит жылдамдықпен беріледі. Hulu және HBO Max сияқты цифрлық тарату қызметтері де 1080p контент ұсынады, мысалы, Blu-ray дискісінде немесе телеарналардан алынған фильмдер. Бұл пір-тұра пірге (peer-to-peer) сайттар және ашық немесе жекеленген торрент желілері сияқты тарату қызметтерін де қамтиды. Netflix 2013 жылдан бері АҚШ және басқа елдердегі таңдалған интернет-провайдерлер арқылы жоғары сапалы 1080p контентті ұсынып келеді.

Тұтынушы телевизорлар мен проекторлар

2012 жылдан бастап сатылатын көптеген тұтынушылық теледидарлар 1080p енгізуді, әсіресе HDMI арқылы қамтамасыз етеді және толық жоғары ажыратымдылықты қолдайды. 1080p ажыратымдылығы плазмалық, ЖК, DLP проекциялық (алдыңғы және артқы) және ЖК проекциялық теледидарлардың барлық түрлерінде қол жетімді. Фильмге негізделген 1080i60 сигналдарын көрсету үшін кейбір жаңа 1080p дисплейлерінде 3:2 кері телекино (reverse telecine) схемасы пайда бола бастады, ол фильмге негізделген 1080i60 бағдарламаларынан нағыз 1080p сапалы кескінді шығара алады. Сол сияқты, 1080i50 форматындағы 25 кадр/секундтық контент сапасы мен ажыратымдылығын жоғалтпай 1080p форматына деинтерляциялана алады. AV жабдықтарын өндірушілер "Full HD" терминін қабылдады, ол құрылғының барлық қолжетімді HD ажыратымдылықты, 1080p-ға дейін көрсетуге қабілетті екенін білдіреді. Дегенмен, бұл термин шатастырады, себебі ол 1920 X 1080 пикселдік ажыратымдылығы бар бастапқы файлдарда кодталған барлық кадр жылдамдықтарында цифрлық бейнені көрсетуге құрылғының қабілетін кепілдемейді. Атап айтқанда, "Full HD" құрылғы 1080p24 форматын қолдайтынына кепілдік берілмейді, бұл тұтынушыларды жаңылыстыруы мүмкін. DigitalEurope (бұрынғы EICTA) HD дайын 1080p логотипінің бағдарламасын ұстап тұрады, ол сертификатталған теледидарлардың 1080p24, 1080p50 және 1080p60 форматтарын қолдауын, сондай-ақ суреттің бұрмалануын және артық/жетіспейтін сканилеуді болдырмауын талап етеді.

Компьютерлік мониторлар

Көптеген кең экранды катодты сәулелі түтік (CRT) және сұйық кристалл дисплей (LCD) мониторлары 1080p мазмұнын түпкілікті түрде көрсетуге қабілетті. Мысалы, кең экранды WUXGA мониторлары 1920 × 1200 ажыратымдылықты қолдайды, бұл 1080p (1920 × 1080) форматын пикселге дейін дәл көшіруге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, көптеген 23, 24 және кең экранды LCD мониторлары 1920 × 1200 ажыратымдылықты өздерінің түпкілікті ажыратымдылығы ретінде пайдаланады; 30 дюймдік дисплейлер 1080p-дан асып, 2560 × 1600 (1600p) дейін көрсетуге болады. Көптеген 27 дюймдік мониторлардың түпкілікті ажыратымдылығы 2560 × 1440 болып табылады, сондықтан олар 1440p форматында жұмыс істейді.

Ноутбуктер

Sony компаниясы 2011 жылы алғашқы, бұрын Vaio деп аталған 1080p ноутбугін, VPCCB17FG моделін шығарды. Ал Asus 2017 жылы алғашқы 4K ноутбугі GL502-ні, бұл модель бұрын Republic of Gamers брендімен танымал болған. Сондықтан қазіргі таңда ноутбуктер үшін 1080p ең төменгі стандартқа айналды.

Видео ойын консольдары

Microsoft-тың 2001 жылы шығарылған алғашқы Xbox, видео ойын консольдерінің алтыншы буынының бір бөлігі ретінде, шектеулі жағдайларда 1080i шығысын қолдай алды, бірақ 1080p қолдауы 2005 жылы жебірінші буын үй видео ойын консольдерінің шығуымен басталды. Xbox 360 және PlayStation 3 консольдері 1080p ажыратымдылықпен шыға алатын болды, ал Wii бұл мүмкіндікті қолдамады. 2012 жылы Wii U консолінің шығуымен басталған сегізінші буынға жататын барлық үй видео ойын консольдері 1080p шығысын қолдайтын болды. Sony және Microsoft компаниялары өздерінің PlayStation 4 және Xbox One консольдеріне орта буын жаңартулары мен жаңа модельдерді енгізу арқылы 4K UHD ажыратымдылығын, яғни 1080p-ден жоғары сапаны қолдайтын мүмкіндік қосты. Бұған қоса, есептеу қуатының орта буындағы жақсаруы видео ойын консольдерінің 1080p немесе одан жоғары ажыратымдылықта ойын контентін көрсету қабілетін арттырды, бұл бұрынғыдай масштабтауға қатысты тәуелділікті азайтты. Nintendo Switch, құрылғыға қосылған кезде, 1080p ажыратымдылығын қолдайды.

Камералар

Көптеген камералар – кәсіпқой және тұтынушыларға арналған, соның ішінде әрекетке түсіретін, бейнекамералар, DSLR камералары және ноутбуктер, смартфондар мен планшеттер сияқты кіріктірілген камерасы бар басқа да құрылғылар – 1080p24, 1080p25, 1080p30 немесе 1080p60 форматында бейне жаза алады, көбінесе оны прогрессивті сегменттелген кадрлар форматында кодтайды.