Кіріспе

Ресей суретшісі Владимир Григорьевич Тречиков (Владимир Григорьевич Третчиков, 26 желтоқсан 1913 [Ескі стиль бойынша 13 желтоқсан 1913], Петропавловск, Ресей империясы, қазіргі Петропавл, Қазақстан – 26 тамыз 2006, Кейптаун, Оңтүстік Африка) – суретші. Оның «Қытай қызы» картинасы, көбінесе «Жасыл ханым» деп аталады, ХХ ғасырдың ең көп сатылған көркем суреттерінің бірі. Тречиков өзіндік білімімен сурет салған, реалистік бейнелер, портреттер, натюрморттар және жануарларды суреттеген суретші. Оның туындыларының көбі Қытай, Сингапур және Индонезиядағы ерте өмірінен, ал кейінірек Оңтүстік Африкадағы өмірінен шабыттанды. Оның туындылары халық арасында зор танымал болғанымен, өнер сыншылары оны китчтің белгісі деп санайды (әрине, оны «Китч патшасы» деп атады). Ол май, акварель, түйін, көмір және қарындашпен жұмыс істеді, бірақ ең танымал оның репродукциялық басылымдарға айналған туындылары. Оның өмірбаянын жазған Борис Горелик «Таңғажайып Тречиков» еңбегінде бір жыл бұрын оған Қытай Шығыс темір жолы басқармасы үшін портреттер салу тапсырылғанын жазды. Осы тапсырыстан түскен ақшамен ол Шанхай орыстарының қатарына қосылды. Шанхайда Тречиков американдық жарнама және баспа компаниясы Mercury Press-тің көркемдік директоры және иллюстраторы болып жұмыс істеді. Сонымен қатар, ол орыс және ағылшын тілдеріндегі жергілікті журналдарға карикатуралар жариялады. Ол Натали Тельпугоффпен танысып, үйленді, ол да Ресейден көшіп келген эмигрант еді. Жұбайлар Сингапурға көшіп барды, онда Тречиков жарнама агенттігінде жұмыс істеді, сурет сабақтары берді және «Стрейтс Таймс» газетіне суреттермен үлес қосты. Көк жасыл терісі бар «Қытай қызы» ХХ ғасырдың ең көп сатылған суреттерінің бірі. Ол соғыс жылдарындағы өзінің тәжірибелерін баяндайтын естеліктер жинағын жазды. Бұл кітапты Хокинг мұқият зерттеді, ол 21-ден астам елдегі адамдармен байланыс жасады. 2008 жылдың мамыр айында «Бали жемісі» Кейптаундағы Stephan Welz & Co компаниясында 480 000 долларға сатылды. Бүгінгі күнге дейін ең қымбат Тречиков картинасы – 2013 жылдың наурыз айында Лондонның Bonhams аукционында шамамен 1 миллион фунт стерлингке сатылған «Қытай қызы». Бұрынғы рекорд «Қызыл жакет» картинасына тиесілі еді, ол 2012 жылдың қазан айында Bonhams аукционында 337 250 фунт стерлингке сатылды.

Өлім және мұра

2002 жылы Третчиков инсульт алды, соның салдарынан сурет салуға қабілетсіз болды. Ол 2006 жылдың 26 тамызында, 1946 жылдан бері туған үйі болған Кейптаунда қайтыс болды. Оның артында әйелі Натали, қызы Мими (1938 жылы туған), төрт немересі және бес шөбересі қалды. Натали Третчиков 2007 жылдың 18 шілдесінде дүние салды. Оңтүстік Африка Ұлттық галереясы ешқашан Третчиковтың түпнұсқа суретін сатып алмады, себебі олар оны «шын мәнінде оңтүстікафрикалық суретші деп санамады». Эсме Берманның «Оңтүстік Африка өнері мен суретшілері» атты кітабында ол «халыққа жақын суретшілер» тақырыбы аясында екі жолдан да аз сөзбен ғана талқыланады. Третчиков бір кезде өзі мен Винсент ван Гогтың арасындағы жалғыз айырмашылық – Ван Гог аштықтан өлген, ал ол байыған дегенді айтқан. Иллюзионист Ури Геллер, сыншылардың оның өнері ұлы емес екенін айтқанмен, Третчиковқа деген құрметін білдіреді. Ол былай деп жазды: «Бүгін Тейт галереясына кірпіш қойсаң, ол өнер болады. «Жасыл әйел» суреті китч екенін кім шешті? Оны сатып алған жүздеген мың адамдар емес!» Третчиковтің тағы бір жанкүйері – әйгілі сәнгер Уэйн Хемингуэй, ол оны Энди Уорхолмен салыстырды. «Мантелдің үстінен жоғары» атты кітабында, халық өнерін қорғай отырып, ол былай деп жазды: «Ол Энди Уорхолдың армандаған нәрсесін істеді, бірақ салқындығының кесірінен ол ешқашан оған жете алмады». Оның қазасынан кейін Третчиков қоры құрылды. Қор Оңтүстік Африка бойынша жасөспірімдерге арналған шеберлік сағаттарын өткізеді. Қор Третчиковтың өмірлік ұранына негізделген: «Өз құмарлығыңды білдір, сүйетін ісіңді істе, не болса да әрекет ет». 2011 жылы Кейптаундағы Оңтүстік Африка Ұлттық галереясында Третчиковтың алғашқы ретроспективтік көрмесі өтті. Эндрю Лампрехттің ұйымдастыруымен өткен бұл көрме галерея тарихындағы ең сәтті көрмелердің біріне айналды.

Деректі фильм

1998 жылы Оңтүстік Африкада түсірілген "Қызыл жакет" атты деректі фильм Тречиковқа арналған.