Кіріспе

Орыс ағаш кескіндемесінің қолөнер стилі және ұлттық өрнек

Хохлома (орысша: хохлома; орысша айтылуы: [xəxɫɐˈma]) немесе Хохлома кескіндемесі (хохломская роспись, hohlomskaya rospis) – дәстүрлі түрде ағаштан жасалған тұрмыстық заттарға салынатын орыс өнерінің стилі. Ол иілген сызықты ерекшеліктерімен, жарқын гүлдер, жидектер, шөптер және жапырақтар бейнеленген мотивтерімен танымал. Орыс халық ертегілеріндегі кең таралған және сүйікті кейіпкер – От құсы көбінесе басты тақырып ретінде бейнеленеді. Бұл стиль 17 ғасырдың екінші жартысында алғаш рет пайда болған, Волга аймағындағы Нижний Новгород облысының Ковернин ауданындағы Хохлома (56.973°N 43.902°E) ауылының атымен аталады. Бұл аймақ кішкентай тұрмыстық заттардан бастап, дәстүрлі шаруа үйлерінің қақпалары мен қоршауларындағы ою-өрнектерге дейін ағаш өңдеумен белгілі. Ағаш материалдарының көп болуы ғасырлар бойында көрнекті ағаш кесу дәстүрлерінің қалыптасуына мүмкіндік берді. Хохломамен қатар, Волга аймағында басқа да ағаш кескіндеме стильдері мен дәстүрлері, сондай-ақ қайың ағашынан жасалған өрнектер де бар.

Дизайн элементтері мен шығармашылық процесс

Хохломаға тән түстердің бірі – қызыл, қара және алтын. Дегенмен, алтын түсі көбінесе нағыз алтыннан жасалмайды. Бұл процесте ағаш кептіру майымен қапталады, содан кейін ұнтақталған алюминий (тарихта басқа да металдар қолданылған) жағылады, жылуға төзімді май бояуларымен боялады және лакталды. Бұйымдар сосын пешке қойылады. Лак қыздырылғанда, бұйымға сары/алтын түс береді, соның арқасында алтынға ұқсас көрініс пайда болады. Бұл қолөнердің пайда болуы ескі сенімдестерге байланысты, олар билік өкілдерінің қуғынынан қашып, жергілікті ормандарға тығылған. Алайда, одан бұрын да жергілікті халық жұмсақ ағаштан үй жиһаздарын жасау тәжірибесіне ие болған. Осы сенімдестердің арасында икона суретшілері де болды, олар жергілікті шеберлерге нағыз алтын қолданбай ағашқа алтын түспен бояудың ерекше әдісін үйреткен. 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында фабрикалар мен заманауи өнімдердің көбеюіне байланысты халық өнерінің өндірісі мен қажеттілігі күрт төмендеді. Хохлома өндірісіне ең көп әсер еткен екі фактор – ағаш құнының өсуі және фабрикалармен бәсекелестік.