Кіріспе

Evinrude Outboard Motors компаниясы – Солтүстік Америкада қайықтарға арналған екі тактілі сыртқы моторлардың жетекші бренді болған компания. 1907 жылы Висконсин штатының Милуоки қаласында Оле Эвинруде құрған бұл компания, 1935 жылдан бастап акционерлік қоғам Outboard Marine Corporation (OMC) меншігінде болды, бірақ OMC 2000 жылы банкротқа өтіп кетті. Кейіннен ол канадалық көпұлтты Bombardier Recreational Products компаниясының еншілес кәсіпорны ретінде жұмыс істеді, алайда 2020 жылдың мамыр айында қызметі тоқтатылды.

Өнім

Evinrude компаниясы екі тактылі тікелей инжекцияланған қозғалтқыштарды шығарды, қуаты 3,4 литрлік V8 300 а.к. дейін. Олар 1990 жылдардың соңына дейін карбюраторларды пайдаланды, сол кезде EPA таза ауа регламенттері жаңа технологияларды талап етті. OMC тікелей инжекцияны енгізу үшін Германияның FICHT компаниясымен серіктестік құрды. Дизайнның беріктігі мен ұзақ қызмет ету мерзімін бағалау үшін кең ауқымды және мұқият сынақтар жүргізілді, бірақ алғашқы дизайн сынақ стандарттарына сай келмеді. Бірінші дизайнның бастапқы өндірісі EPA регламенттерінің келесі кезеңінен бұрын басталды. Бастапқыда компания моторларды жаңа стандарттарға сәйкестендіру үшін бұрынғы дизайнды жаңартуға тырысты. Бұл өзгерістер жеткілікті түрде жобаланбаған және дұрыс есептелмегендіктен, қозғалтқыштардың маңызды бұзылуларына, әсіресе қуат блогының (powerhead) істен шығуына әкелді. Бұл сол буын моторларын қайтарып алуға соқтырды. Бұл моторлардан болған залал, репутацияның төмендеуі және Жапония мен Mercury компанияларынан күшейген бәсекелестік компанияны 2000 жылы банкротқа ұшыратты. 2001 жылы Bombardier Evinrude және Johnson Outboards брендтерін сатып алды; FICHT технологиясы E TEC тікелей инжекциясына қайта жаңартылды. Бұл отын тиімділігін арттырып, шығарындыларды, май тұтынуды, шу деңгейін және техникалық қызмет көрсету қажеттілігін азайтты. Бұл, ішінара, қажетті компоненттерге ғана май жабатын дәл майлау жүйесінің арқасында мүмкін болды, бұл ескі екі тактылі қозғалтқыштардан өзгеше. Evinrude E TEC – АҚШ Қоршаған ортаны қорғау агенттігінің 2004 жылғы «Таза ауаның үздік сыйлығын» алған алғашқы сыртқы қозғалтқыш технологиясы болды, бұл төмен шығарынды деңгейін мойындайды. EPA мәліметінше, оны Еуропалық Одақ та пайдалануға қабылдады. «2004 жылғы ұқсас төрт тактылі қозғалтқыштармен салыстырғанда, Evinrude E TEC-пен көміртек монооксидінің шығарылымы әдетте 30-дан 50 пайызға төмен; ал бос жүрісте 50-ден 100 есеге төмен. Сонымен қатар, Evinrude E TEC ұқсас «өте төмен шығарындылы» төрт тактылі сыртқы қозғалтқышқа қарағанда салмақ бойынша жалпы бөлшектік заттарды 30-дан 40 пайызға аз шығарады. Бұған қоса, Evinrude E TEC үшін азот оксидтері мен көмірсутектердің шығарылымы төрт тактылі сыртқы қозғалтқышқа қарағанда ұқсас немесе одан да төмен. Бұл қозғалтқышта май алмастыру, белдіктер және клапан немесе газ ағынын реттеу қажеттілігі жоқ. Бұл Evinrude E TEC қозғалтқыштарын ұқсас төрт тактылі қозғалтқыштарға қарағанда пайдалануды оңайырақ етеді. Сонымен қатар, көптеген жетістіктер Evinrude E TEC-тің ерекше дыбысын құру үшін біріктірілген, оның ішінде эксклюзивті бос ауа айналма схемасы бар». Барлық қазіргі заманғы Evinrude қозғалтқыштары Милуокидің оңтүстігіндегі Висконсин штатының Стуртевант қаласында жасалды және құрастырылды.

Тарих

Оле Эвинруде 1877 жылдың 19 сәуірінде Норвегияның Гьёвик қаласында дүниеге келді. Бес жыл өткен соң оның отбасы АҚШ-қа көшіп, Висконсин штатының Кембридж қаласының жанына қоныстанды. Эвинруде ерте жасынан механикаға қызығып, 16 жасында машина жасаушының шәкірті болды, кейін шебер модельші болды. Ғасырдың басында көптеген адамдар сияқты Оле Эвинруде де жаңадан дамыған ішкі жану қозғалтқышының мүмкіндіктеріне қызығушылық танытып, кішкентай қозғалтқыштарды құрастыратын фирма ашты. Оле Эвинрудедің өнертабысы – сыртқы жақтағы кронштейндерге немесе қайықтың корпусына бекітілетін ажыратылатын ішкі жану қозғалтқышы туралы идея 1900 жылдардың басында қалыптасты. Ол 1907 жылы өзінің алғашқы сыртқы қозғалтқышын жасады. Бүгінгі күні сыртқы қозғалтқыштар негізінен бірдей технологияны қолданады: тік коленвал, көлденең инерциялық дөңгелектер және бейім тісті шестернялар, бірақ қазіргі заманғы қозғалтқыштар қайықтарды 1907 жылғы үлгіге қарағанда әлдеқайда жылдам қозғалтады (сағатына 150 шақырымға дейін, ал бұрын – 5 шақырым). Эвинруде жаңа фирманың механикалық және инженерлік аспектілеріне назар аударғанда, фирманың есеп-шоты мен бизнес мәселелерін көмекшісі Бесси Кэриге тапсырды. Эвинрудедің сыртқы қозғалтқышты табу туралы әңгіме Кэри мен Эвинруде Милуокидің батысындағы көлдер аймағында, жағалаудан екі жарым шақырым қашықтықтағы Окаучи көлінде өткізген пикникке байланысты. Кэри мұзжұмсақ жегісі келді, ал Эвинруд оны алу үшін жағаға қайтып барды. Әрине, ол қайтып келген кезде мұзжұмсақ еріп кеткен еді, бірақ Эвинруде осы оқиғадан шабыттанып, қайықтың құралы ретінде ескектерді алмастыратын қозғалтқыш жасауға бел буды. Кэри мен Эвинруде 1906 жылы үйленді. 1907 жылы Эвинруде Милуокиде «Эвинруд Моторс» компаниясын құрды. Фирма бірден өзінің алғашқы бір цилиндрлі қозғалтқышын жасауға кірісті, ол 1909 жылы таныстырылғаннан кейін дереу сәттілікке ие болды. Бессидің денсаулығы нашарлағандықтан, Эвинрудтар 1913 жылы компаниясын сатты, ал Оле бес жыл бойын сыртқы қозғалтқыш бизнесіне қайта кірмеуге келісті. Алайда оның ой-қиялы тоқтамай, «зейнеткерлікте» екі цилиндрлі, жақсартылған сыртқы қозғалтқыш ойлап тапты. 1921 жылы ол Бессимен бірге «ELTO Outboard Motor Company» компаниясын құрды (ELTO – Evinrude's Light Twin Outboard деген сөздердің қысқартылған түрі). Бұл жаңа сыртқы қозғалтқыш та өте табысты болды, ал 1929 жылы «ELTO» компаниясы бастапқы «Evinrude» компаниясымен (кейін «Outboard Marine Corporation» деп қайта аталды) және «Lockwood Motor Company» компаниясымен бірікті, ал Эвинруде осы жаңа компанияның президенті болды. 1928 жылы денсаулығы нашарлап зейнеткерлікке шыққан Бесси 1933 жылы Милуокиде қайтыс болды. Оле Эвинруде келесі жылы, 12 шілдеде Милуокиде қайтыс болды, ал компанияны олардың ұлы Ральф басқарды. 1936 жылы «Evinrude» компаниясы «Johnson Motor Company» компаниясымен бірігіп, «Outboard Marine Corporation» құрды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде компания әскери теңіз кемелерінің әртүрлі түрлеріне арналған қозғалтқыштар өндірді. 1930 және 1940 жылдары 460 қозғалтқышы кішкентай жарыс машиналарында қолданылды. Бұл төрт цилиндрлі, сумен салқындатылатын, көлденең орналасқан қозғалтқыштар арнайы жарыс отынымен жұмыс істеді: 82% метанол, 10% толуол немесе бензол және 8% кастор майы (аптекалардан консервілерде сатылатын), сонымен қатар қозғалтқыштың соққысын болдырмау үшін тетраэтилқорғасын (аптекалардан да қол жетімді). «BRP» компаниясының «Evinrude» компаниясын жабу туралы баспасөз хабарламасына сәйкес, «COVID-19 пандемиясының салдарынан сыртқы қозғалтқыштар бизнесіміз ауыр зардап шекті, сондықтан біз сыртқы қозғалтқыштар өндірісін дереу тоқтатуға мәжбүр болдық. Бұл бизнес-сегмент бұрыннан қиындықтарға тап болды және қазіргі жағдай біздің қолымызды байлады», – деді «BRP» компаниясының президенті және бас директоры Хосе Бойсжоли. «Біз жаңа және инновациялық технологияларға күш-жігерімізді жұмылдырамыз және кеме компанияларымызды дамытуға баса назар аударамыз, онда біз тұтынушылардың судағы тәжірибесін өзгертуге зор әлеует көреміз», – деп қосты ол.

Өндірісті тоқтату қазіргі заманғы «Evinrude E TEC» қозғалтқыштарының ең төмен шығарынды деңгейіне және салмаққа шаққандағы ең жоғары қуатына қарамастан, «кемешілер түсінбеген технологиялық таңдауға» байланысты болды, деп хабарлайды яхталық сауда журналы, және «Evinrude E TEC» қозғалтқышының төрт тактілі қозғалтқыштарға қарағанда экологиялық тазалығының жоғары деңгейі, дұрыс түсінілмегендіктен, төрт тактілі қозғалтқыштардың экологиялық таза екендігіне қате сенімділікке әкелді. «Evinrude E TEC» – АҚШ қоршаған ортаны қорғау агенттігінің төмен шығарынды деңгейі үшін берілген «Clean Air Excellence Award» сыйлығын алған алғашқы сыртқы қозғалтқыш технологиясы. Агенттіктің мәліметінше, сол кездегі ұқсас төрт тактілі қозғалтқышпен салыстырғанда, «Evinrude E TEC» көміртегі монооксидінің шығарындысы әдетте 30-50 пайызға төмен, ал бос жүріс кезінде 50-100 есе төмен. Сонымен қатар, «Evinrude E TEC» ұқсас «өте төмен шығарындылы» төрт тактілі сыртқы қозғалтқышқа қарағанда салмақ бойынша 30-40 пайызға аз тұнбалы заттарды бөліп шығарады. Бұған қоса, азот оксидтері мен көмірсутектік шығарындылар «Evinrude E TEC» үшін төрт тактілі сыртқы қозғалтқышқа қарағанда бірдей немесе одан да төмен. Эвинруде аты сыртқы қозғалтқыштардың көптеген үлгілерінде ғана емес, «Ole Evinrude Award» сыйлығының танылуы арқылы да сақталды. 1955 жылдан 1986 жылға дейін Нью-Йорк қайық көрмесімен жыл сайын табыс етілген бұл сыйлық, демалыс қайықтарын дамытуға үлес қосқан адамдарды марапаттады. Сонымен қатар, бұл атақ әлемдік деңгейде танымал болды, себебі «The Rescuers» атты анимациялық фильміндегі кейіпкердің аты компанияның атына ұқсас болды.