Кіріспе

Теня көлі – Калифорния штатындағы Йосемити ұлттық паркіндегі тау көлі. Теня көлі Йосемити аңғары мен Туолумн шалғырында орналасқан. Көлдің беті 8150 фут (2484 м) биіктікте жатыр. Көл алабы мұздықтардың әсерінен пайда болған, оның фонында ежелгі американдықтар әдемілігімен таныс болған ақшыл гранит тастар қалды. Бүгінде Теня көліне 120 мемлекеттік тас жолы арқылы оңай жете аласыз және ол су спортымен айналысуға танымал көл болып табылады.

Тарих

Теня көліне атау осы аңғарда тұрған жергілікті халықтың басшысы Теняның құрметіне берілген. Теня көлдің бұрыннан аты бар екенін айтқан: "Пай ве акк", яғни "Жарқыраған тастар көлі". Бұл ежелгі атау енді көлдің шығысындағы граниттен жасалған Пивиак күмбезіне берілген. 1864 жылғы Йосемити сыйлығының аясында бұл аймақ сақтау және халыққа пайдалану үшін федералды түрде қорғалатын алғашқы саябақ жері болды. 1916 жылы Ұлттық саябақтар қызметі құрылғаннан кейін Йосемити ұлттық паркі мәртебесін алды. 1868 жылы Джон Мьюр "Сиеррадағы алғашқы жаз" кітабында Теня көлінің әсемдігі мен мәңгілігі туралы жазды.

Геология

Теня көлі Туолумн мұздық қабатынан шығып, Йосемити аңғарына дейін аққан Теня мұздығының әсерінен пайда болған. Осы мұздық Half Dome-ды да жасаған. Теня мұздығы аз мөлшерде шөкімдермен жүктелгендіктен, Теня көлінің жанында көп көлемде мореналық материал қалдырмады.

Гидрология

Көл өзендер мен бұлақтар желісімен сумен қамтамасыз етіледі, оның ішінде солтүстік-батыстағы Мерфи өзені және Тенея өзені бар. Тенея өзені – Кафедралды көлдерден шығатын су және Теня көлінің басты құйылатын және шығатын арнасы болып табылады. Тенея өзені сондай-ақ Теня каньоны арқылы Йосемити аңғарына ағып өтеді.

Қол жеткізу және пайдалану

Теная көліне көлікпен Тиога асуы жолы арқылы кіруге болады, ал парктен тыс жерде бұл жол Калифорнияның 120-шы мемлекеттік тас жолы деп аталады. Шығыс жақтан келген келушілер Йосемити ұлттық паркінің шығыс шекарасындағы Тиога асуы арқылы өтуі керек. Тиога асуы жолы Рино қаласының оңтүстігінде және Лос-Анджелес қаласының солтүстігінде орналасқан 395-ші АҚШ тас жолындағы Ли Вининг қаласынан басталады. Ауыр қар жауғандықтан қыс айларында Тиога асуы жолын Ұлттық парктер қызметі жабады. Парк қысқы маусымда кіреберіс бекетін жапқанда, шығысқа қарай жалғасатын бөлікті Caltrans жабады. Көлге батыс жағынан Crane Flat арқылы көлікпен баруға болады, мұнда Тиога асуы жолы Биг Оук Флат тас жолымен қиылысады, ол Биг Оук Флат кіреберісін (және CA120) парк пен Йосемити аңғарына (және CA41 және CA140) жалғастырады. АҚШ Ұлттық парктер қызметінің мәліметінше, келушілердің пайдалануымен байланысты мәселелер ондаған жылдар бойы жалғасып келеді. Парктер қызметі осы мәселелерді шешу үшін "Теная көлі аймақтық жоспары" деген ресми зерттеу және іс-қимыл жоспарын тапсырды. 1992 жылы көлдің оңтүстік-батыс жағалауындағы кемпинг жабылды. Жайау серуендеу танымал әрекет. Теная көлінен басталатын жолдар Кафедралды көлдерге, Булақтар тауына, Жартылай күмбезге және Йосемити аңғарына жетелейді. Йосемити ұлттық паркінде жыл бойы балық аулауға рұқсат етіледі. 16 жастан асқан келушілерге Калифорнияның жарамды балық аулау лицензиясы қажет. Көлде алабұғаның түрлі түрін ұстауға болады. Келушілер көлде каякпен, каноэмен немесе желкенмен жүзе алады. Арнайы ұшыру алаңдары мен тұрақтар жоқ, сондай-ақ моторлы қайықтарға рұқсат берілмейді. Жүзуге рұқсат етіледі.

Қорғаушылық

2011 жылы «Йосемити консерваториясы» Теняя көлінің табиғи ортасын қалпына келтіруге 850 000 доллар қаражат бөлді. Аталған бағдарлама аясында жаяу серуендеу жолдары сезімтал батпақты жерлерден алысқа қарай өзгертіледі.