Кіріспе

Балық түрлері

Перу анчоуетасы (Engraulis ringens) – Тынық мұхитының оңтүстік-шығысында кездесетін анчоулар тұқымдасына жататын балық түрі. Бұл әлемдегі ең маңызды коммерциялық балық түрлерінің бірі болып табылады, 2010 жылдан 2021 жылға дейін жылдық аулау көлемі 3,14 және 8,32 миллион тонна аралығында болды.

Сипаттама

Бұрын анчоусталар көбінесе фитопланктон, ұсақ зоопланктон және дернәсілдермен қоректенеді деп есептелген. Алайда, соңғы зерттеулер анчоусталар энергияның көп бөлігін ірі зоопланктоннан, оның ішінде макрозоопланктоннан алатынын көрсетті. Криль және ірі копеподтар – ең маңызды тағамдық құрауыштар. Перу анчоустасы 3 жылға дейін өмір сүреді, олар шамамен 1 жасқа келгенде және белгілі бір ұзындыққа жеткенде көбейеді, ал олар 6 айлық шақта және белгілі бір ұзындықта ауланады. 1972 жылы "Эль-Ниньо" құбылысы болғанда, жылы суық Гумбольдт ағынының үстінен өтіп, термоклиннің тереңдігін төмендетті. Осының салдарынан, қоректік заттарға бай су көтерілмей, фитопланктон өндірісі азайды, анчоусталар тағамдық базасынан айырылды. 1980 жылдардың басында болған тағы бір күшті "Эль-Ниньо" да өндірістің күрт төмендеуіне әкеп соқты, бірақ 1994 жылы өндіріс 12,5 миллион тоннаға дейін қайта өсті. 2000 жылдардағы жылдық аулау көлемі 6,2 мен 11,3 миллион тонна аралығында болды, бұл жабайы түрде ауланатын кез келген басқа балық түрінен әлдеқайда көп. Дегенмен, 2010 жылдардағы аулау көлемінің төмендеуі Аляска тоңба және шұңқырлы туға қарағанда оның артықшылығын азайтты.

Қолданылуы

2005 жылға дейін анчоус негізгі түрде балық ұны жасауға қолданылды. Перуде әлемдегі ең жоғары сапалы балық ұны өндіріледі. 2005 жылдан бері анчоус тікелей адамдарға тамақ ретінде, яғни жаңа балық, консервіленген балық немесе майға салынған тұздалған, пісірілген филе түрінде жиі қолданылуда. Перулік консервіленген анчоус перулік консервіленген сардина ретінде сатылады. Бұл жаңа қолданыс кейде "анчоустың екінші өрбуі" деп аталады, ал бірінші өрбу 1960-1970 жылдардағы анчоус аулау мен балық ұны өндірісінің басталуы болды. Екінші өрбуді Перудің Балық Технологиясы Институты (CIP), БҰҰ-ның көмегімен бастады. Перудің сол кездегі президенті Алан Гарсияның кең ауқымды насихаттық кампаниясы анчоустың барлық топтарға танылуына көмектесті. Бұрын ол тағам ретінде қарастырылмаған және халық арасында жақсы белгілі болмаған. Қазір оны супермаркеттерде және мейрамханаларда кездестіруге болады. Дегенмен, ұсталған анчоустың тек 1 пайызы тікелей адамдарға тамақ ретінде қолданылады, ал 99 пайызы балық ұны мен майға айналдырылады. АҚШ-та кең таралған консервіленген анчоус филелері өте тұзды болады және көбінесе терісі мен сүйектерінен тазартылады. Көбінесе олар "Мароккода жасалған" деп белгіленеді, бұл тұздалған, пісірілген анчоус филелері. Консервіленген анчоустар ішкі және халықаралық тұтынуды ынталандыру үшін кейде "перу сардинасы" деген атаумен сатылады, себебі сардиналар әдетте жоғары сұранысқа ие. Соңғы кезде Перуда анчоусты дайындаудың жаңа әдістері әзірленді, сондықтан халықаралық нарықта анчоус чихарроны, анчоус құрғақ еті, анчоус пастасы және анчоус стейктері сияқты жаңа өнімдер пайда болды.

Балық аулау құқықтары

Балық аулау құқықтарының ұғымы елден елге өзгеше. Кейбір елдерде балық аулау құқығы міндетті түрде белгіленеді немесе балық аулау лицензиясы қажет, ал басқаларында олар ресурстарды пайдалану рентасының негізгі түсінігіне негізделген. Осы тұрғыда, балық шаруашылығы үшін рентаны анықтау және есептеу мемлекеттің жаңаруға қабілетті табиғи ресурсты пайдалану үшін алуға тиіс төлемін мойындауға мүмкіндік береді: осы жағдайда анчоус. Анчоус балық аулауы ерекше қызығушылық тудырады, себебі ол әлемдегі ең ірі балық аулаулардың қатарына жатады, сонымен қатар 2008 жылы Перуде кеме басына ең жоғары аулау лимиті туралы заң (Ley de Límites Máximos de Captura por Embarcación, LMCE) қабылданды, ол ресурстарды пайдалану құқығын беруді қамтиды. Экономикалық теория бойынша, ресурстарды пайдалану рентасының енгізілуі бұрынғы ашық қолжетімділік жағдайымен салыстырғанда оның ең жоғары деңгейін білдіреді. Егер балық аулау ашық қолжетімді болса, онда балық аулау кемелерінің көп санының болуынан ресурстық рента болмайды, бұл ресурсты биологиялық тұрақтылық деңгейінен тысқары қазуға алып келеді. Ал егер балық шаруашылығы меншік құқығын беру режиміне жатса, онда пайда болған рента оң болады және биологиялық және экономикалық тиімді қазу деңгейін кепілдейді. Перудің балық аулау ережелері ұлтқа тиесілі ресурсты пайдалану үшін төлем ретінде балық аулау құқығына алым салуды қарастырады. Әрбір кеме иесіне түсірілген тонна балық ұны бағасының проценттік үлесіне негізделіп балық аулау құқығы үшін төлем алынады. Соңғы кезде түсірілген балық мөлшерінің маңыздылығы және оның ресурстық рентаны шынайы көрсететіні туралы пікірталас туды, себебі LMCE-нің енгізілуі анчоус ресурсының құнын арттырды.