Кіріспе
Мембраналық гломерулонефрит (МГН) – бұл бүйректің баяу прогрестейтін ауруы, көбінесе 30-50 жас аралығындағы адамдарға, әдетте еуропалық, Таяу Шығыс және Солтүстік Африка тегіндес адамдарға әсер етеді. Ересектерде нефротикалық синдромның екінші жиі кездесетін себебі, ал фокустық сегменттік гломерулосклероз (ФСГС) соңғы кезде ең көп кездесетін себепке айналды.
Белгілері мен симптомдары
Көптеген адамдарда альбуминурия, ісіну және қан сарысуындағы альбумин деңгейінің төмендеуі (бүйрек жеткіліксіздігімен немесе онсыз) үштігімен нефротикалық синдром көрінеді. Көбінесе жоғары қан қысымы мен жоғары холестерин де байқалады. Ал кейбіреулерде ешқандай белгілер болмайды және тексеру кезінде анықталуы мүмкін, зәр талдауында зәрмен бірге көп мөлшерде белок шығатыны көрінеді. Мембраналық нефропатияның нақты диагнозы бүйрек биопсиясын қажет етеді, алайда anti-PLA2R антиденелерінің өте жоғары спецификалық оң нәтижесін ескере отырып, нефротикалық синдромы бар және бүйрек функциясы сақталған пациенттерде кейде одан бас тартуға болады.
Себептер
Дәстүрлі анықтамалар мембраналық нефропатияны "біріншілік/идиопатиялық" немесе "екіншілік" деп бөліп қарастырады. Дегенмен, болашақта мамандар анықталған нақты автоантигенге сүйене отырып, жаңа жіктеу жүйесіне көшуі мүмкін. Бірақ, қазіргі уақытта (PLA2R автоантиденелерінен басқа) клиникалық зертханалық тесттердің жетіспеуіне байланысты, мұндай өзгеріске бірнеше жыл уақыт қажет болуы ықтимал.
Екіншілік
Біз екінші себептердің дәстүрлі тізімін қосамыз, бірақ жоғарыда айтылғандай, номенклатура автоантителоға қатысты нақты тәсілге қарай өзгереді. Мембраналық нефропатия келесілермен байланысты: аутоиммундық аурулар (мысалы, жүйелік қызыл жегі). инфекциялар (мысалы, сифилис, безгек, гепатит B, гепатит C, HIV). дәрілер (мысалы, каптоприл, қабынуға қарсы емес препараттар, пеницилламин, пробенцид, буцилламин, ТНФ-қа қарсы терапия, тиопронин). бейорганикалық тұздар (мысалы, алтын, сынап). ісіктер, көбінесе өкпе және тоқ ішек ісіктері; меланома; гематологиялық қатерлі ісіктер, мысалы, созылмалы лимфоциттік лейкемия сирек кездеседі.
autoimmune conditions (e. g., systemic lupus erythematosus). infections (e. g., syphilis, malaria, hepatitis B, hepatitis C, HIV). drugs (e. g., captopril, NSAIDs, penicillamine, probenecid, Bucillamine, Anti TNF therapy, Tiopronin). inorganic salts (e. g. gold, mercury). tumors, frequently solid tumors of the lung and colon; melanomas; hematological malignancies such as chronic lymphocytic leukemia are less common.
Патогенез
МГН гломерулда иммундық кешендердің қалыптасуынан туындайды. Иммундық кешендер гломерулярлық базалық мембранадағы антигендерге антиденелердің байланысуы арқылы пайда болады. Антигендер базалық мембрананың құрамына кіретін бөліктері болуы мүмкін, немесе жүйелік қан айналымы арқылы басқа жерден келген болуы мүмкін. Иммундық кешен гломерулярлық эпителий жасушаларында мембраналық шабуыл кешенін (МАС) құрайтын C5b-C9 комплементтерін белсендіріп, жауапты реакцияны тудырады. Бұл өз кезегінде мезангиалдық және эпителий жасушаларының протеазалар мен тотықтырғыштарды бөліп шығаруына себеп болады, бұл капилляр қабырғаларын зақымдап, оларды "өте өткізгіш" етеді. Сонымен қатар, эпителий жасушалары нефрин синтезін және таралуын төмендететін белгісіз медиаторды бөліп шығарады. Мембраналық гломерулонефрит кезінде, әсіресе вирустық гепатитпен байланысты жағдайларда, қан сарысуындағы С3 деңгейі төмендейді. Басқа нефротикалық синдромдардың себептеріне ұқсас (мысалы, фокалды сегменттік гломерулосклероз немесе минималды өзгерістер ауруы), мембраналық нефропатия зардап шеккен адамдарда өкпе эмболиясы сияқты қан құйрылуларының пайда болу қаупін арттырады. Мембраналық нефропатия басқа нефротикалық синдромдардың себептеріне қарағанда бұл қауіпті көбірек арттырады, бірақ мұның себебі әлі анықталған жоқ.
Морфология
МГН-нің ерекше белгісі – гломерулярлық базалық мембрана (ГБМ) бойындағы субэпителиалды иммуноглобулин жинақталуы. Жарық микроскопиясымен базалық мембрананың таралып қалыңдағаны көрінеді. Джонстың бояуымен ГБМ «тікенді» немесе «тесікті» сияқты көрінеді. Электрондық микроскопияда гломерулярлық базалық мембранаға жанасқан субэпителиалды шөгінділер қалыңдауға себеп болып көрінеді. Сонымен қатар, подциттер өз аяқшаларын жоғалтады. Ауру прогрестік дамығанда, жинақталған заттар ақырында тазартылып, базалық мембранада қуыстар қалдырады. Бұл қуыстар кейіннен базалық мембранаға ұқсас материалмен толтырылады, ал ауру одан әрі жалғасқан жағдайда, гломерулалар склерозға ұшырап, соңында гиалиндеуге бейім болады. Иммунофлуоресценциялық микроскопия базалық мембрана бойындағы иммуноглобулиндердің және комплементтің ерекше түйіршікті жинақталуын көрсетеді. Әдетте, бүкіл гломерула зақымдалады, бірақ кейбір жағдайларда гломеруланың бір бөлігі зақымдануы мүмкін.
Емдеу
Екінші мембраналық нефропатияны емдеу бастапқы аурудың емделу жолымен жүргізіледі. Идиопатиялық мембраналық нефропатияны емдеу үшін қолданылатын емге иммунодепрессанттар және АПФ ингибиторлары немесе ангиотензин II рецепторларын блокадалайтын препараттар сияқты антипротеинуриялық емес шаралар кіреді. Өзінен-өзі жақсару жиі болатындықтан, халықаралық ұсынымдар иммунодепрессантты емді қарастыру алдында бақылау кезеңін ұсынады. АПФ ингибиторларымен немесе ангиотензин II рецепторларын блокадалайтын препараттармен антипротеинуриялық терапияны бастағанда, өзінен-өзі жақсару мүмкіндігі әлдеқайда артады. Бірінші қадамдағы иммунодепрессантты емдеуге көбінесе циклофосфамид пен кортикостероидтің кезектесіп қолданылуы жатады, бұл Понтичелли режимі деп белгілі.
Болжам
Емделмеген пациенттердің шамамен үштен бірінде ауру өздігінен басылады, тағы үштен біріне диализ қажет болады, ал қалған үштен бірінде протеинурия сақталады, бірақ бүйрек жетіспеушілігі прогрессіздейді.
Терминология
Жақын байланысты терминдер мембраналық нефропатия (МН) және мембраналық гломерулопатия екеуі де ұқсас белгілер жиынтығын білдіреді, бірақ қабыну бар деген болжам жасалмайды. Мембраналық нефрит (онда қабыну көрінеді, бірақ гломерула нақты айтылмаған) сирек кездеседі, бірақ кейде осы тіркес кездесуі мүмкін. Бұл жағдайлар көбінесе бірге қарастырылады. Керісінше, мембранопролиферативті гломерулонефрит ұқсас атауға ие болғанымен, мүлдем бөлек жағдай болып саналады және себептері өте ерекше. Мембранопролиферативті гломерулонефрит базалық мембрана мен мезангиумды, ал мембраналық гломерулонефрит базалық мембрананы ғана қамтиды, мезангиумды қамтымайды. (Мембранопролиферативті гломерулонефриттің мезангиокапиллярлы гломерулонефрит деген басқаша атауы да бар, оның мезангиалды сипатын көрсету үшін.)