Кіріспе

Бүйректегі медициналық жағдай Азотемия (азот, "азот" + эмия, "қан жағдайы") – қанда азотты қосылыстардың (мысалы, мочевина, креатинин, түрлі дене қалдықтары және басқа азотқа бай заттар) қалыпты деңгейден жоғары болуымен сипатталатын медициналық жағдай. Бұл көбінесе бүйректердің қанды тиімді сүзіп тастамауынан немесе бұзылуынан туындайды. Қадағаланбаса, уремияға және жедел бүйрек зақымдануына (бүйрек жеткіліксіздігіне) алып келуі мүмкін.

Түрлері

Азотемияның себептеріне байланысты үш жіктелуі бар: преренальды азотемия, бүйрек азотемиясы және постренальды азотемия. Бүйрек функциясын бағалау үшін қандағы мочевина мен креатинин (Cr) өлшемдері қолданылады. Тарихи себептерге байланысты, АҚШ-та мочевинаны өлшейтін зертханалық тест "қандағы мочевина азоты" (BUN) деп аталады. BUN:Cr қатынасы азотемияның түрін анықтауда пайдалы өлшем болып табылады және төменде әрбір бөлімде талқыланады. Қалыпты BUN:Cr көрсеткіші 15-ке тең.

Преренальды азотэмия

Преренальды азотемия бүйректерге қан ағынының төмендеуінен (гипоперфузия) туындайды. Бірақ, бүйрек ауруының өзі жоқ. Бұл қан кету, шок, организмдегі сұйықтықтың жетіспеуі, жүрек жеткіліксіздігі, бүйрек үсті безінің жеткіліксіздігі және бүйрек артериясының тарылуы сияқты жағдайлардың салдарынан болуы мүмкін. Көлемнің немесе қысымның төмендеуі гипоталамуста антидиуретикалық гормон өндірісін ынталандырады, бұл гормон судың қайта сіңірілуі үшін медуллярлық жинау түтікшесіне әсер етеді. Белгісіз механизмдер арқылы симпатикалық нерв жүйесінің белсенділігі тұз бен судың, сондай-ақ мочевинаның (BUN), кальцийдің, зәр қышқылының және бикарбонаттың проксимальды түтікшелерде қайта сіңірілуін күшейтеді. Бұл 4 механизмнің нәтижесінде тұз бен судың сақталуы артып, натрийдің шығарылуы төмендейді (< 20 мэкв/л) және несеппен шығарылуы азаяды. Na-ның қайта сіңірілуінің жоғарылауы бүйректің проксимальды түтікшелерінен қанға су мен мочевинаның қайта сіңірілуіне әкеледі. Керісінше, креатинин проксимальды түтікшеде шығарылады. Бұл әдетте BUN:Cr қатынасының > 20-ға, Na-ның фракциялық экскрециясының < 1%-ға және несеп осмолярлығының жоғарылауына алып келеді.

Бүйректің бастапқы азотомиясы

Бүйрек азотэмиясы (бүйректің жедел жеткіліксіздігі) көбінесе уремияға алып келеді. Бұл бүйректің өзіндік ауруы, көбінесе бүйрек паренхимасының зақымдануы салдарынан туындайды. Себептері: бүйрек жеткіліксіздігі, гломерулонефрит, жедел түтікшелік некроз немесе басқа бүйрек аурулары.

Емдеу

Азотэмияның кейбір себептерін уақтылы емдеу бүйрек функциясын қалпына келтіруге мүмкіндік береді; емдеуді кешіктіру бүйрек функциясының қанағаттанбас қайта келмейтін жоғалуына әкелуі мүмкін. Емдеуге гемодиализ немесе перитонеалдық диализ, жүрек соғу көлемін және қан қысымын арттыруға арналған дәрілер, сондай-ақ азотэмияға себеп болған аурудың емделуі кіруі мүмкін.