Кіріспе
Парфян империясының патшалары патшасы, б.з.д. 37-2 жылдары. Фраат IV (сонымен қатар Фрахад IV; Frahāt) – Парфян империясының патшалары патшасы, б.з.д. 37-2 жылдары. Ол Ород II-нің ұлы және мұрагері болды, ал ағасы Пакор I қайтыс болғаннан кейін таққа отырды. Фраат IV көп кешікпей барлық ағаларын өлтірді, сондай-ақ, мүмкін, әкесін де. Оның әрекеттері әрмендерді және кейбір ақсүйектерді, оның ішінде көрнекті Моназесті де наразы қылды, ол римдік триумвирі Марк Антонийге қашып кетті, бірақ көп ұзамай қайтып келіп, Фраат IV-пен келісті. Фраат IV-ке б.з.д. 36 жылы Марк Антоний шабуыл жасады, ол Армения арқылы Медиа Атропатенаға жорық жасап, жеңіліске ұшырады және әскерінің көп бөлігін жоғалтты. Антоний Армения патшасы Артавасдес II-нің сатқындық жасағанына сеніп, б.з.д. 34 жылы оның мемлекетін басып алды, оны тұтқынға алды және Медиа Атропатена патшасы Артавасдес I-мен келісім жасады. Бірақ Октавианмен соғыс басталғанда Антоний басып алған жерлерін ұстай алмады; Фраат IV Медиа Атропатенені қайтарып алды және Артавасдес II-нің ұлы Артаксиасты Армения патшасы етіп тағайындады. Сонымен бірге, Фраат IV-тің тағын Тиридат II басып алды, бірақ ол скиф көшпелілерінің көмегімен өзін тез арада билікке қайта орнатып алды. Тиридат Фраат IV-тің ұлдарының бірін алып, римдіктерге қашып кетті. Б.з.д. 20 жылы жүргізілген келіссөздерде Фраат IV ұстап алынған ұлын босатуға келісті. Қарсылығында римдіктер б.з.д. 53 жылы Карра шайқасында алынған легиондық туларды және барлық тірі әскери тұтқындарды алды. Парфтар бұл алмасуды ханзадені қайтарып алу үшін төленген шағын құн деп есептеді. Октавиан (кейін Август аталған) ханзадемен бірге Фраат IV-ке Муза есімді итальяндық құл қызды сыйға берді, ол тез патшайым болып, Фраат IV-тің сүйіктісіне айналды және Фраат (Фраат V) туды. Өзінің ұлына тақты қамтамасыз ету үшін Муза Фраат IV-ті өзінің төрт аға ұлын (Вононес, Фраат, Сераспандес және Родаспес) Римге жіберуге көндірді, мұның себебі мұрагерлік үшін туындауы мүмкін қақтығыстарды болдырмау. Б.з.д. 2 жылы Муза Фраат IV-ті улап өлтірді және өзін Фраат V-пен бірге империяның бірлескен билеушілері етіп жариялады.
Phraates IV (also spelled Frahad IV; Frahāt) was King of Kings of the Parthian Empire from 37 to 2 BC. He was the son and successor of Orodes II , and was given the throne after the death of his brother Pacorus I. Phraates IV soon murdered all his brothers, and also possibly his father. His actions alienated the Armenians and also some of his nobles, including the distinguished Monaeses, who fled to the Roman triumvir Mark Antony, but shortly returned and reconciled with Phraates IV. Phraates IV was attacked in 36 BC by Mark Antony, who marched through Armenia into Media Atropatene, and was defeated and lost the greater part of his army. Antony, believing himself betrayed by Artavasdes II, king of Armenia, invaded his kingdom in 34 BC, took him prisoner, and concluded a treaty with Artavasdes I, king of Media Atropatene. But when the war with Octavian broke out, Antony could not maintain his conquests; Phraates IV recovered Media Atropatene and made Artaxias, the son of Artavasdes II, king of Armenia. Around the same time, Phraates IV's throne was usurped by Tiridates II, but he quickly managed to reestablish his rule with the aid of Scythian nomads. Tiridates fled to the Romans, taking one of Phraates IV's sons with him. In negotiations conducted in 20 BC, Phraates IV arranged for the release of his kidnapped son. In return, the Romans received the lost legionary standards taken at Carrhae in 53 BC, as well as any surviving prisoners of war. The Parthians viewed this exchange as a small price to pay to regain the prince. Along with the prince, Octavian (now known as Augustus) gave Phraates IV an Italian slave girl named Musa, who quickly became queen and a favourite of Phraates IV, giving birth to Phraataces (Phraates V). Seeking to secure the throne for her son, Musa convinced Phraates IV to send his four first born sons (Vonones, Phraates, Seraspandes and Rhodaspes) to Rome in order to prevent conflict over his succession. In 2 BC, Musa had Phraates IV poisoned and made herself along with Phraates V the co rulers of the empire.
Атауы
Фраат (Φραάτης) – парфянша Фрахат (𐭐𐭓𐭇𐭕) сөзінің грекше түрі, ал ол ескі иран тіліндегі *Frahāta (“қол жеткізген, иеленген”) сөзінен шыққан. Қазіргі парсы тіліндегі нұсқасы – Фархад (فرهاد).
Билікті біріктіру
Б.з.д. 38 жылы парфиялық тәж мұрагері I Пакор Гиндар тауы шайқасында римдік әскерлермен жеңіліп, қаза тапты. Оның қазасы мұрагерлік дағдарысқа алып келді, онда Ород II өзінің сүйікті ұлының өліміне терең қайғырып, тәжді басқа ұлы Фраат IV-ке өткізді. Ород II көп ұзамай қайтыс болды. Оның өлімінің себебі белгісіз. Кассиус Дионың сөзіне қарағанда, ол Пакордың қазасынан туған қайғыдан немесе қарттықтан көз жұмған. Ал Плутарх Ородты Фраат IV өлтіргенін айтады. Өзінің жағдайына қауіп төнді деп қорқып, Фраат IV барлық жартылай бауырларын – Ород пен оның Коммагендік әйелі Лаодиканың ұлдарын өлтірді, себебі олардың аналық тегі өзінікінен жоғары еді. Лаодика да өлтірілген болуы мүмкін. Фраат IV ағаларының қолдаушыларын және өзінің қарсыластарын да жер аударып жіберді; олардың бірі, Парфиялық дворян Монасей, Ород II кезінде ерекше көзге түскен әскери жетекші, Сирияға қашып, римдік триумвир Марк Антонийге бас сауғалады. Монасей оны Парфияға шабуыл жасауға көндірді және империяны қиындықсыз басып алуға уәде берді. Антоний Монасейге Лариса, Иераполис және Аретуза қалаларын берді және оған Парфия тағын уәде етті. Осы уақытта Антоний Иерусалимде римдік билікті қалпына келтіріп, парфиялық марионетка патша Антигон II Матфатиасты өлтірді, оның орнына Ұлы Ирод келді. Парфия мен Армения арасындағы қарым-қатынас та бұзылды, себебі Пакор I (Армения патшалық үйіне үйленген) және Фраат IV ағаларымен және ақсүйектердің бір бөлігімен жасаған әрекеттері армениялықтарды ренжітті. Парфиялықтар Монасейдің бас сауғалауын өте маңызды деп санады, нәтижесінде Фраат IV Монасейді елге қайта шақырды және онымен келісті. Антонийдің жеңілісі, б.з.д. 53 жылы Каррдағы Красспен болған жеңіліс римдіктердің есінде ұзақ сақталды және оларды кейінірек Парфияға шабуыл жасауға итермеледі. Осыдан кейін Антоний Артавасдес II-ні некелік одақ туралы уәдемен тұзаққа түсірді. Ол б.з.д. 34 жылы тұтқындалып, Антонийдің Александриядағы (Мысыр) римдік жеңіс шеруіне қатысты және ақырында Птолемейлік патшалықтан шыққан Клеопатра VII-нің қолынан қаза тапты. Антоний Фраат IV-пен қарым-қатынасы жақында нашарлаған Атропатененің Артавас I-імен одақ құруға тырысты. Бұл Антоний мен оның әскерлері б.з.д. 33 жылы Армениядан шығып кеткен кезде тоқтатылды; олар парфиялық шабуылдан қашып, Антонийдің қарсыласы Октавиан батысқа қарай оларға шабуыл жасады. Кассиус Дионың сөзіне қарағанда, Фраат IV б.з.д. 31 жылы Коммагендік патша Антиох I-ді өлтірді. Антонийдің Мысырдағы өзіне-өзі қойған соңынан, оның әйелі Клеопатраның б.з.д. 30 жылығынан кейін, парфиялық одақтас Артаксия II Армения тағына қайта отырды.
Қысқаша құлдырау, Августпен дипломатиялық хат алмасу және өлім
31 жылы Актиум шайқасында Птолемей Египетінің Антоний мен Клеопатрадан жеңіліс тапқаннан кейін Октавиан саяси билігін нығайтып, 27 жылы Рим Сенаты оны Август деп атады, осылайша алғашқы Рим императоры болды. Осы шақтарда Парфияның Тиридат II Фраат IV-ті қысқа мерзімге құлатты, бірақ скиф көшпелілерінің көмегімен ол өзін тез арада қайта орнатып алды. Тиридат Фраат IV-тің ұлдарының бірін алып, римдіктерге қашып кетті. Б.з.д. 20 жылы өткен келіссөздерде Фраат IV ұлының босатылуын ұйымдастырды. Қарсылығында римдіктер б.з.д. 53 жылы Каррае шайқасында алынған легиондық туларды және тірі қалған соғыс тұтқындарын алды. Парфиялықтар бұл алмасуды ханзадені қайтару үшін төленген шағын құн деп есептеді. Август тулардың оралуын Парфияға қарсы саяси жеңіс ретінде жариялады; бұл үгіт-насихат жаңа монеталар соғуымен, туларды сақтау үшін жаңа ғибадатхана салумен және тіпті оның Август Прима Порта мүсініндегі кеуделік қапталмен сияқты бейнелеу өнерінде де көрсетілді. Ханзадамен бірге Август Фраат IV-ке Муза есімді итальяндық құл қызды сыйға берді, ол тез патшайым болып, Фраат IV-тің сүйіктісіне айналды және Фраат (Фраат V) дүниеге келді. Эмма Стругнелл (2008) Августтың Музаны жіберуінің Парфия патшасына ақпарат алу немесе римдіктердің пайдасына оның ықпалына ие болу әрекеті болуы мүмкін деп болжайды. Ол сондай-ақ: «Август Парфияны Рим провинциясына айналдыру мақсатымен, оған жаза беру үшін шабуыл жасауы мүмкін еді», - деп қосты. Авроманның пергаменттерінде Фраат IV сол кезде кем дегенде төрт патшайымы болған: Оленниара, Клеопатра, Басейрта және Бистеибанапс. Өзінің ұлына тақты қамтамасыз ету үшін Муза Фраат IV-ті б.з.д. 10/9 жылы өзінің үлкен ұлдарын (Вононес, Фраат, Сераспанд және Родасп) Римге жіберуге көндірді, мұның мақсаты оның мұрагерлігі үшін туындауы мүмкін жанжалды болдырғысы келмеу. Август бұл оқиғаны Парфияның Римге бағынғанын көрсететін үгіт-насихат ретінде пайдаланды және оны өзінің "Res Gestae Divi Augusti" еңбегінде үлкен жетістік ретінде тіркеді. 2 жылы Муза қартайған Фраат IV-ті улап, өзін және Фраат V-ті империяның бірлескен билеушілері етіп жариялады.
Ақша шығару
Фраат IV және оның әкесі кезінде монеталардың өндірісі ең жоғары деңгейге жетті, осындай көлемде монета шығарған жалғыз парфян билеушісі Митридат II болды. Фраат IV әкесінің кезінде қолданылған парфян монеталарының стилін көбінесе сақтап қалды. Оның монеталарының беткі жағында ол қысқа шаш, сақал және айқын мұртпен бейнеленген. Қазіргі заманғы тарихшы Веста Сархош Кертистің сөзіне сәйкес, бұл портрет Оңтүстік-Батыс Ирандағы Бахтияри тауларында табылған және қазір Тегерандағы Иран Ұлттық мұражайында сақталатын Шами мүсініне өте ұқсас. Оның басының артында патшалық даңқ, яғни хваренамен байланысты жыртқыш құс бейнеленген. Бұл құс, мүмкін, құдай Verethragnaның символы, диадема, гүл шоғы немесе сақина ұстап тұр. Монетаның арқа жағында жұмсақ башлық киген, таққа отырған садақшы бейнеленген. Кертис бұл тақтың Персепольдегі жартасқа ойылған Ахеменид патшаларының тақтарына өте ұқсас екенін айтады. Дегенмен, оның монеталарының тағы бір арқа жағында Ородтың грек құдайы Тихеден скипетр алған тұғыры бейнеленген. Парфян дәуірінде ирандықтар өздерінің құдайлық бейнелерін көрсету үшін эллинистік иконографияны қолданған, сондықтан бұл тұғыр салу көрінісі хваренамен байланысты болуы мүмкін, ал Тихе – Анахита немесе Ашидің бейнесі болуы мүмкін. Фраат IV-тің монеталарындағы жазу: «Патшалардың патшасы, Арсак, әділ, игілікті, даңқты, гректерді жақсы көретін».
Тақырыбы
I Вонанес, үлкен ұлы және Парфия патшасы 8-12 жылдар аралығында. Кейіннен 12-18 жылдары Армения патшасы болды. Оның алғашқы ұлдарының бірі Фраат 35 жылы Артабан II-ден Парфия тағын тартып алуға тырысты. Сераспанд, оның алғашқы ұлдарының бірі, Римге жіберілді, өмірінің соңына дейін сонда болды. Родаспес, оның алғашқы ұлдарының бірі, Римге жіберілді, қайтыс болғанға дейін сонда қалды. Карен – Иранның жеті ұлы әулетінің бірі Карен әулетінің құрылтайшысы. Аты белгісіз қызы, Даха князінің әйелі және Артабан II-нің анасы. Фратакс (Фраат V), Парфия патшасы б.з.д. 2 жылдан б.з. 4 жылға дейін.
Қазіргі заманғы шығармалар
Please provide the English text and the existing translation reference. I need both to complete the translation as requested. I will then provide only the final Kazakh translation.