Кіріспе

Редгрейв пен Лопхэм Фенс – 127 гектарлық биологиялық ерекше ғылыми маңызы бар аумақ. Ол – ұлттық табиғи қорық, Рамсар халықаралық маңызы бар су батпақтары, Табиғатты сақтау туралы шолу сайты, I санаттағы және Уэвени мен Литтл Уз аңғарының Фенс арнайы қорғалатын аймағының бір бөлігі. Оны Саффолк жабайы табиғат қоры басқарады. Бұл Англиядағы өзен аңғарындағы қалған ең ірі аумақ және әртүрлі тоғай типтерін қамтиды, оның ішінде қамыс аралас тоғайлар, сондай-ақ ашық су, дала, бұталы және ормандық жерлер бар. Бұл сонымен қатар Ұлыбританиядағы қайық құрғыр жәндігінің (Dolomedes plantarius) кездесетін үш орынның бірі.

Экология

Редгрейв пен Лопхемдегі тіршілік орындары аңғарлық батқылықтарға тән. Бұл экожүйе өсімдік жамылғысының аймақтық белдеуін қалыптастырады, нәтижесінде әртүрлі тіршілік ортасы пайда болады. Құрғақ шеткі ормандық алқаптар қызғылт қоңыр шалғындыққа айналады, ол көбінесе биіктей шалғынмен (purple moor grass) басылады, және қамыс пен қамыстың аралас батқылықтарына біртіндеп өтеді. Бұл шалғындықтар Редгрейв пен Лопхемде сабан қамысының (Cladium mariscus) өсетін аймақтарымен ерекше көзге түседі. Осы батқылық аймақтарына құмды тізбектер еніп, олар бұталы өсімдіктермен жабылады. Егер осы жерлерге тиісті күтім болмаса, олар көктайғақ бұталарымен толып, бұталы алқапқа айналады. Осы орынның түрлілігін сақтау үшін, бұл кейбір батқылық аймақтарында қалыптасуына рұқсат етілді. Батқылықта 27 түрлі көбелек және ұлттық маңызы бар батқылық аңшысының (Dolomedes plantarius) популяциясы да ұзақ жылдардан бері белгілі. Сонымен қатар, жүргізілген зерттеулерде сусар, кіші құлақты жарықашандар және қытай су бұғысы сияқты 26 түрлі сүтқоректі жануарлар табылған. Одан бөлек, 4 түрлі қосмекенді және 4 түрлі жорғалаушы тіркелген, ал 2006 жылғы зерттеуде батқылыққа 96 түрлі құс келгені анықталды.

Менеджмент

Түрлердің әртүрлілігін және ортаның сапасын сақтау және жақсарту үшін үнемі басқару қажет. Саффолк Жабайы табиғат қоры осы учаскені басқару және бақылау үшін учаске менеджері мен көмекші күзетшіні жұмысқа алады, сонымен қатар басқару жұмыстарын жүргізу үшін еріктілерге сенеді. Бұл жұмыстарға: қамыш шабу, шөп жинау, бұталарды тазалау, талдан кесу және қоршау құрылысы кіреді. Үлкен аумақты шабуға кеткен шығындарды азайту мақсатында жайылым жүйесі де енгізілді. Ол сондай-ақ суда тіршілік ететін өрмекшілер популяциясын белсенді басқарады. Қорға жататын Хебрид қойлары және жергілікті шаруашылықтардан алынған мүйізді мал құрғақ шөптесін, жалбыр және батпақтың шеттерінде жайылып, бұталардың таралуын болдырмауға көмектеседі. 1995 жылы қорыққа поляк кониктері әкелінді. Олардың қатаңдығы мен өте ылғалды жағдайда жайылу қабілеттеріне байланысты жергілікті тұқымдардан артық таңдалды. Коник понилерінің табысы оларды Ұлыбританиядағы және Бродс аймағындағы басқа да табиғат қорықтарында жайылымға пайдалануға алып келді. Мал мен кониктер әдетте сәуірден желтоқсанға дейін батпақта ұсталады, бұл жылдың ең ылғалды және өнімсіз айларын болдырмайды.

Кіру және құрылғылар

Қорық жыл бойы жұртшылыққа ашық. Оқу орталығы бар, онда отбасылық шаралар, мектеп саяхаттары және ересектерге арналған білім беру курстары ұйымдастырылады. Пикникке арналған орын және дәретханалар бар. 2, 3 және 4,5 км ұзындығындағы үш арнайы табиғат жолы бар, олардың кейбіреулеріне мүгедектер коляскасымен кіруге болады. Бұл жер ғасырлар бойы жергілікті халықты табиғи ресурстармен қамтамасыз етіп келді. Осы қызмет феннің әртүрлі орталарын құрып, сақтап келді. Отын үшін торфты кесу нәтижесінде қамыстың жиегімен шектелген ашық көлдер пайда болды, ал олардың арасындағы жолдар түрлі шөптерге толы жайылымдарға айналды. Қамыс пен құрақ шатыр төсеу үшін кесілді, бұталар мен басқа өсімдіктер мал төсегі және отын үшін жиналды. Сиыр мүйізді мал және басқа малдар фенді қоршаған жайылымдарда, тоғайларда және шеткі жерлерде жайылып өтті. Бұл жаттық түрлерді жойды, экологиялық өрбудің алдын алды және феннің әртүрлілігін сақтады. Алайда, егіншіліктің индустриялануы және табиғи отынның кеңінен қолданылуымен фенді дәстүрлі пайдалану мен басқару азая бастады. 1954 жылы Редгрейв пен Лопхэм фендеріне ерекше ғылыми қызығушылық тудыратын жер (SSSI) мәртебесі берілді, себебі оның фендік өрмекшісі және фендік жерлердің әртүрлілігі ұлттық маңызы бар.

1959-1991 жылдар

1959 жылы жергілікті халықты ауыз сумен қамтамасыз ету үшін тоғайдың жанында бұрғылау жүргізілді, оның сыйымдылығы төмендегі су жинағынан күніне 3600 м³ су алуға мүмкіндік берді. Бұл тоғайды сумен қамтамасыз еткен бұлақтардан суды бұрып, су деңгейінің төмендеуіне алып келді. Осының салдарынан 1960-шы жылдардың басында тоғайдың су режимі өзгерді – жыл бойы сумен қамтамасыз етілгеннен жазғы құрғақшылық пен қысқы су тасқынына ауысты. Судың табиғи ағынының бұзылуы тоғайдың кеуіп кетуіне себеп болды. Судың жоғалуы және тиісті басқарудың болмауы тоғайдың нашарлауына әкелді, ал бұталар кең аумақтарды жайлап алды. 1961 жылы Саффолк Жабайы табиғат қоры осы учаскеге иелік етті, бірақ жеткіліксіз қаржы тоғайды бұрынғы жағдайына келтіру үшін жоспарланған ірі жұмыстарды жүзеге асыруға мүмкіндік бермеді; тоғайдың жалпы жағдайы нашарлай берді.

Қайта қалпына келтіру жобасы

Қорықты қалпына келтіру үш негізгі бағытқа бөлінді: бұрғылау ұңғымасын көшіру, өзенді және батпақты қалпына келтіру. Бұл жұмыстарға тиісінше 2,2 миллион фунт стерлинг, 0,4 миллион фунт стерлинг және 0,8 миллион фунт стерлинг бюджет бөлінді. Еуропалық комиссия бұл шығындардың 50%-ын LIFE қорынан қаржылады.

Ұңғымаларды ауыстыру

Бастапқы батқылық су режимін қайта орнату үшін жүйеден су шығарып алатын бұрғылау орнының көшірілуі және жаңа бұрғылау орнының батқылық жерге зиян келтірмей жеткілікті сумен қамтамасыз етілуі ұсынылды. Осы талаптарға сай келетін орынды табу үшін кең ауқымды іздеу жұмыстары жүргізілді, көптеген сынақ участалары бұрғыланып, тестіленді. Нәтижесінде, қорықтан оңтүстік-шығысқа қарай 3 шақырым жерде жаңа бұрғылау орны табылған, оның жоспарлау және құрылысына 1,2 миллион фунт стерлинг жұмсалды. Бұл – тек экологиялық негіздермен су бұрғылау орнының алғаш рет көшірілуі болды. 1999 жылдың шілдесінде бұрғылау орны тоқтатылып, бір ай ішінде су деңгейінің айтарлықтай өсуі тіркелді. 2002 жылдың жазында жер асты суларының максималды деңгейіне жеткендігі болжалды және гидрологиялық жаңару модельдік болжамдармен үлкен сәйкестік көрсетті. Сумен жаратылыс деңгейіне оралу көптеген экологиялық мәселелерді шешуге көмектесті, себебі торф топырақтары мен қамыс аралықтары жыл бойы жеткілікті сумен қамтамасыз етілді. Көптеген ескі торф қазбалары да сумен толды, қорық аумағында әртүрлі сатылардағы өсімдіктермен толы шағын көлдер пайда болды.

Өзендерді қалпына келтіру

Қорық Уэвени өзенімен бөлінген, және дұрыс басқарылмаса, өзен фен экологиясына зор әсер етіп қана қоймай, оны бұзылуы мүмкін. Қайта жаңарту жобасы өзендегі су деңгейін көтеруге, өзен экологиясын бұрынғы жағдайына келтіруге және оның ортасын жақсартуға бағытталған. Осы мақсатта өзен арнасына толық реттелетін екі шлюз орнатылды. Бұл шлюздер фендегі су деңгейін тікелей бақылауға және оны су тасқыны немесе құрғақшылық сияқты жағдайлардан қорғауға мүмкіндік береді. Өзен жағалаулары да кеңейтіліп, су құбыршықтары сияқты жануарларға қызықты шеткі орталар мен жағалаудың көлбеу бөліктері құрылды. Жағалаудан алынған материалдар өзен бойындағы су тасқынынан қорғау үшін бөгеттер салуға пайдаланылды.

Қалқаны қалпына келтіру

Жобаның үшінші кезеңі ең маңызды батпақ өсімдіктерінің қайтадан орналасуына жағдай жасау болды. Бұл көптеген түрлі жұмыстарды қамтыды, бірақ негізінен бұталар мен ағаштарды кесу және торфты қазу жұмыстарына баса назар аударылды. 80 гектарға жуық орман және бұталар кесуге белгіленді, олардың барлығы қазір кесіліп тасталды, бұл батпақ мекендеу ортасын қалпына келтіруге қолайлы жағдай жасады. Жылдар бойы судың жетіспеуіне байланысты кең аумақта торфтың құрамы бұзылған. Батпақты бұрынғы жағдайына келтіру үшін, торфты зақымдалмаған қабатқа дейін қазып алып, содан кейін табиғи өсуге мүмкіндік беру туралы шешім қабылданды. 2002 жылға қарай шамамен 250 мың тонна торф алынып тасталды және қамыстың арасындағы бірнеше үлкен көлдер пайда болды. Соңында, батпақ өсімдіктерінің жылдық өсуі мен қурауы жаңа торфтың қалыптасу процесін қайта іске қосады.