Холкам ұлттық табиғат қорығы: Ұлыбританияның жемісі

Кіріспе

Ұлыбританиядағы ұлттық табиғи қорық – Холкхэм

Холкхэм ұлттық табиғи қорығы – Англияның ең ірі ұлттық табиғи қорығы (ҰТҚ). Ол Норфолк жағалауында, Бёрнем Овери Стайт және Блейкени арасында орналасқан және Холкхэм иелігінің ынтымақтастығымен «Табиғи Англия» басқарады. Оның құрамына жайылымдық батпақтар, орманды жерлер, тұзды батпақтар, құм төбелер және жағалау сияқты алуан түрлі орталар кіреді. Қорық Солтүстік Норфолк жағалауының ерекше ғылыми маңызы бар аймағының бөлігі болып табылады, сонымен қатар Natura 2000, ерекше қорғалатын аймақ (EQA) және Рамсар тізімі арқылы қосымша қорғалады. Бұл аймақ табиғи сұлулығы ерекше аймақ (ТССА) және Дүниежүзілік биосфералық қорықтың да бөлігі. Холкхэм ҰТҚ қыстауға келген жабайы құстар үшін маңызды, әсіресе қызыл аяқты қаздар, еуразиялық ылақты және брант қаздары көптеп келеді. Сонымен қатар, көктемде көшіп-қонушы құстарды да қызықтырады. Құм төбелерде сирек кездесетін жәндіктер мен өсімдіктер өседі, ал қорық Ұлыбританиядағы құмырсқалардың (antlion) колониясы бар екі жердің бірі. Бұл жағалау бөлігі бастапқыда құм және қиыршық тастармен теңізден қорғалған тұзды батпақтардан тұрған. Холкхэмнің темір дәуіріне қатысты бекінісі құмды тілдің соңында, су тасқынынан қоршалған батпақ жерлермен оралған жерде орналасқан. Викингтер Холкхэм ауылын құру үшін бұл өзен арналарын пайдаланған, бірақ 17 ғасырда басталып, 1859 жылы аяқталған батпақтарды кептіру және жағалау мен қиыршық тастар арасын мелиорациялау арқасында бұрынғы портына қол жеткізу мүмкін болмай қалды. Холкхэм иелігі 1609 жылдан бері Кок отбасының, кейіннен Лестер графының меншігінде. Олардың Холкхэм Холл резиденциясы қорықтың Леди Эннс Драйв кіреберісіне қарама-қарсы орналасқан. 3-ші граф өзінің алдыңғыларының мелиорациялаған жайылымдарын желден қорғау үшін құм төбелерге қарағайлар отырғызған. Ұлттық табиғи қорық 1967 жылы Холкхэм иелігінің және Корольдікке тиесілі жағалау аймағының бөлігінен құрылды. Қорықты жыл сайын 100 000-нан астам турист, оның ішінде құс бақылаушылар мен атпен жүретіндер бақылайды, сондықтан ол жергілікті экономика үшін маңызды. ҰТҚ сезімтал орталарға зиян келтірмеу үшін құм төбелерге және жануарлар мен өсімдіктерге маңызды басқа да аймақтарға кіруді бақылау шараларын қабылдады. Құм төбелер осы осал жағалаудағы теңіз деңгейінің күтілетін көтерілуіне қарсы маңызды табиғи қорғаныс болып табылады.

Holkham National Nature Reserve is England's largest national nature reserve (NNR). It is on the Norfolk coast between Burnham Overy Staithe and Blakeney, and is managed by Natural England with the cooperation of the Holkham Estate. Its comprise a wide range of habitats, including grazing marsh, woodland, salt marsh, sand dunes and foreshore. The reserve is part of the North Norfolk Coast Site of Special Scientific Interest, and the larger area is additionally protected through Natura 2000, Special Protection Area (SPA) and Ramsar listings, and is part of both an Area of Outstanding Natural Beauty (AONB) and a World Biosphere Reserve. Holkham NNR is important for its wintering wildfowl, especially pink footed geese, Eurasian wigeon and brant geese, but it also has breeding waders, and attracts many migrating birds in autumn. Many scarce invertebrates and plants can be found in the dunes, and the reserve is one of the only two sites in the UK to have an antlion colony. This stretch of coast originally consisted of salt marshes protected from the sea by ridges of shingle and sand, and Holkham's Iron Age fort stood at the end of a sandy spit surrounded by the tidal wetland. The Vikings navigated the creeks to establish Holkham village, but access to the former harbour was stopped by drainage and reclamation of the marshes between the coast and the shingle ridge which started in the 17th century, and was completed in 1859. The Holkham estate has been owned by the Coke family, later Earls of Leicester since 1609, and their seat at Holkham Hall is opposite the reserve's Lady Anne's Drive entrance. The 3rd Earl planted pines on the dunes to protect the pastures reclaimed by his predecessors from wind blown sand. The national nature reserve was created in 1967 from of the Holkham Estate and of foreshore belonging to the Crown. The reserve has over 100,000 visitors a year, including birdwatchers and horse riders, and is therefore significant for the local economy. The NNR has taken steps to control entry to the fragile dunes and other areas important for their animals or plants because of the damage to sensitive habitats that could be caused by unrestricted access. The dunes are an essential natural defence against the projected rises in sea level along this vulnerable coast.

Сипаттама

Қорық А149 жағалау жолының солтүстігінде орналасқан, Бернхам Овери Стайттен батысқа қарай басталып, Холкхэм арқылы Бич Роудқа дейін, Уэллс-некст-зе-Си қаласына қарай созылады. Сондай-ақ, ол Блейкениге дейін шығысқа қарай жалғасатын тасқынды тұзды батпақтарды да қамтиды. Оның жалпы ауданы шамамен құрайды, бұл оны Англиядағы ең үлкен NNR етеді. Қорықтың негізгі бөлігінен өтетін Peddars Way / Norfolk Coast ұзақ қашықтықтағы жолы және Ұлттық велосипед жолы 1 Холкхэм мен Уэллс арасындағы NNR өзегі арқылы өтеді. Холкхэм ауылының жанындағы Леди Энн драйвінің солтүстік жағында екі құс қарау орнына және Уэллстегі Бич Роудтың соңында тағы бір тұраққа кіруге мүмкіндік беретін тұрақ бар. Уэллс каналының шығысындағы қорық негізінен тұзды батпақтар мен лайлы жерлерден тұрады, оған кіру қиын және қауіпті болуы мүмкін, бірақ осы су тасқынына ұшырайтын аймақтардың оңтүстік жиегімен қоғамдық жаяу жол өтеді. Бұл жағалаудағы тұзды батпақтар Ерекше ғылыми маңызы бар аудандар (SSSI) туралы хабарламада "Еуропадағы ең жақсыларының бірі, флорасы ерекше түрлі" деп көрсетілген. Холкхэмде құм төбелерінің жақсы мысалдары бар, ал құмдарға отырғызылған қарағайлар басқа ағаштар мен бұталарға тыныс алатын орын берді, бұл Солтүстік Норфолк жағалауындағы SSSI-дегі орманды аймақтың жалғыз маңызды бөлігін құрайды. Су деңгейін және шабындықты басқару 1986 жылы 10 түрден 120 жұптан 1994 жылы 26 түрден 795 жұпқа дейін көбейтті, ал 1983/84 жылдардан бастап он жыл ішінде төрт маңызды су құстарының қыстау кезеңіндегі саны 1215-тен 17305-ке дейін өсті.

Тарих

Норфолк адамдар қоныстанған ұзақ тарихқа ие. Қазіргі заманғы адамдар да, неандертальдықтар да осы аймақта 100 000 мен 10 000 жыл бұрын, соңғы мұз басу кезеңінен бұрын болған, ал мұз солтүстікке қарай шегінген кезде адамдар қайта оралған. Археологиялық жазбалар шамамен 20 000 жыл бұрынғы кезеңге дейін нашар сақталған, себебі сол кездегі суық климат жағдайлары мен жағалаудың қазіргі орнынан солтүстікке қарай қашықта орналасуы себеп болды. Мезолит дәуірінде (10 000–5 000 ж.б.э.) мұздың еруіне байланысты теңіз деңгейі көтеріліп, қазіргі Солтүстік теңізі құралды. Бұл Норфолк жағалауын қазіргі орнына жақындатты, сондықтан көптеген ежелгі қоныстар қазір Доггерленд деп аталатын аймақта теңіз астында қалды. Холкхэм жағалауы бастапқыда тұзды батпақтардан тұрды, олар құм мен қиыршық тастың тізбектерімен теңізден қорғалған. Батпақтың құмды тізбегінде орналасқан үлкен Темір дәуіріне қатысты бекініске (Холкхэм лагері) тек тізбек бойымен ғана жетуге болады; ол 47 жылы Ицени тайпасын жеңгенге дейін жабылып, пайдалануда болды. Викингтер тасқын су арналарын пайдаланып Холкхэмді құрды, атауының шығу тегі «кеме қаласы» деген мағына беретін дат тілінен келген. 17 ғасырға дейін кемелер Холкхэм ауылындағы кемежайға (staithe) тасқын су арналары арқылы жүзе алатын, бірақ жергілікті жер иелері 1639 жылдан бастап батпақтарды меңгеруге кірісті, ал Уэллстегі соңғы бөгет 1859 жылы 2-ші графтың тапсырысымен салынды, бұл шамамен ауыл шаруашылығына пайдаланылатын жерлерді аяқтады. 19 ғасырдың соңында 3-ші граф құм төбелерге Корсика, теңіз және шотланд қарағайларын отырғызды, олар ауыл шаруашылығы жерлерін желмен әкелінетін құмнан қорғады.

1967 жылы Холкхэм ұлттық табиғи қорығы Холкхэм иелігінің бір бөлігінен және Корольдік иелікке тиесілі құмды-сазды жазықтардан құрылды. 1986 жылы NNR жаңадан құрылған Солтүстік Норфолк жағалауының Ұлттық табиғат ескерткішіне (SSSI) енді. Үлкен аумақ қазір Natura 2000, Арнайы қорғалатын аймақ (SPA) және Рамсар тізімі арқылы қосымша қорғалады және Норфолк жағалауының ерекше табиғи сұлулығының аймағының бөлігі болып табылады. Холкхэм NNR-ден Солтхаузға дейінгі жағалау және Сколт Хед аралы биосфералық қорық болып табылады.

Құстар

Холкхемде 50 000 қызыл аяқты қаз, 13 000 еуразиялық суыржан және 7 000 Брент қазы қыстайды, бұл осы түрлер үшін халықаралық маңызы бар. 2020 жылы осы жерде малшылдақтардың жұбы сәтті көбейді, бұл Норфолк облысында осы түрдің сәтті көбеюінің тұңғыш реті болды. Қарағайларда кейде сискиндер немесе жалпы кроссбилдер ұялайды, ал 1984 және 1985 жылдары попугай кроссбилдер көбейді, әсіресе солтүстік және солтүстік-шығыс жел бағытында. 1989 жылы қызыл кеуделі жаңғақ Ұлыбританияда алғаш рет тіркелді және 2019 жылға дейін оның түрінің жалғыз өкілі болып табылады.

Басқа жануарлар мен өсімдіктер

Қоңыр қоян мен еуропалық сусарлар солтүстік Норфолк жағалауының бойында кездеседі, бірақ 1981 жылға қарай қызыл сорғыштар Холкхэм қарағайларынан жоғалып кетті, бұл жағалау бойындағы екі ғана орынның бірі.

Жасыл шашты көбелек, қызғылт шашты көбелек, қысыққан көбелек, колибри сияқты көбелек, кең жолақты ара көбелегі және ақ көлеңке көбелегі кейде орманның жалпы көбелек және көбелек-тұмсық түрлерімен бірге көрінеді, ал кейбір жылдары сары бұлт көбелегі немесе Кемберуэлл сұлулығы да кездесуі мүмкін. Жыртқыштарға көшпелі жыртқыш, оңтүстік жыртқыш және қызғылт жыртқыш жатады. Жағалаудың ашық бөліктерінде лай мен құмды толқындар шайып тазартады, және мүмкін болатын балдыр немесе теңіз шөбінен басқа өсімдіктер жоқ, бірақ жағалауы жақсы қорғалған жерлерде халықаралық маңызы бар тұзды батпақтар қалыптасады, онда бірнеше сирек түрлер кездеседі. Тұзды батпақта ең ашық аймақтарда шыны тәрізді өсімдіктер мен жылдық теңіз шөбі, құс аяғы, пирамида тәрізді орхидеялар өседі, сондай-ақ сирек кездесетін Джерси кадуиды және сұр түсті шөптер де табады.

Демалыс

2005 жылы Холкхемде және Солтүстік Норфолк жағалауының тағы бес жерінде жүргізілген сауалнама көрсеткендей, келушілердің 39 пайызы сапардың басты мақсаты ретінде құстарды қарауды атады. 1999 жылы аймақта 7,7 миллион күндізгі және 5,5 миллион түнгі қонақтар 122 миллион фунт стерлинг жұмсады, бұл 2325 толық жұмыс орынын құруға балама болды. Холкхем ҰТҚ (Ұлттық табиғат қорығы) SSSI (Ерекше ғылыми қызығушылық тудыратын жер) ішіндегі жыл сайын 100 000 немесе одан да көп келушіні тартатын үш орынның бірі болып табылады, ал қалғандары – Титчвелл батпағы және Клей батпақтары. Холкхемде табылған ерекше сирек кездесетін ұсақ жұлдызша тәрізді саңырауқұлақтың табылуы оны тапқандарды былай мәлімдеуге итерді: «Бұл түрдің Ұлыбританиядағы сақталуы, сөзсіз, осы нәзік және жиі барушыларға толы ортада жаяу жол салу арқылы көмектесер еді». Холкхемдегі Кішкентай кайралардың колониясы, британдық популяцияның жеті пайызын құрайды, көбейтілу маусымында қоршалып, адамдардың бұл аймақтан неге шығарылғанына қатысты түсіндірмелермен жабдықталған тақтайшалар орнатылған. Көптеген адамдардың үстінен өтуі құмдық өсімдіктерге зиян келтіруі мүмкін, бұл құмның сынуына және желдің жылдам эрозиясына әкелуі мүмкін. Жаяу жолдар мен сатылар келушілерге құмды бұзбай, жаяу жүріп жағажайға жетуге мүмкіндік береді. Климат болашақта жылынатын болса, жағалауларда туристік қысымның артуы мүмкін, бірақ бұл әсерлер суға түсу сияқты салдары аз әрекеттерге көшу арқылы жеңілдетілуі мүмкін. Норфолк жағалауы серіктестігі, табиғатты қорғау және қоршаған ортаны қорғау ұйымдарының бірігуі, туризмді дамыту мақсатында жағалауды және оның ішкі аймағын үш аймаққа бөледі. Холкхем құмдары, Холм құмдары және Блейкени Пойнт сияқты жерлер бұрыннан келушілердің қысымына ұшырап, сезімтал орталар болып саналды және даму немесе тұрақ жағдайларын жақсарту ұсынылмаған қызыл аймақтар ретінде белгіленді. ҰТҚ-ның қалған бөлігі, нәзік орталары бар, бірақ туристік қысым аз жерлер үшін қызғылт аймаққа орналастырылған.

Қауіптер

Солтүстік Норфолк жағалауының негізгі геологиясы – крида кезеңіне жататын бор тақтасы, ол SSSI-дің батысындағы Хунстантон жартастарында ашық көрінеді, бірақ SSSI жағалауының барлық ұзындығында жұмсақ төртіншілік мұздық шөгінділерімен жабылып қалған. Шығысқа қарайғы жұмсақ, жылдам эрозияға ұшырайтын жартастардан өзгеше, SSSI жағалауы 1880 және 1950 жылдар аралығында жағажай материалдарының жалпы жиналуымен, тұрақсыз үлгі көрсетті. Дегенмен, бұл жағалау климаттың өзгеруінен қауіп көріп отыр, соңғы 100 жылда теңіз деңгейі жылына шамамен 1–2 мм-ге көтеріліп, су тасқыны мен жағалау эрозиясының тәуекелін арттыруда. Сколт-Хед аралының қоршауында пайда болған тұзды батпақтардың жартысы соңғы 300 жылда мелиорацияланды, нәтижесінде экологиялық маңызы зор, бірақ өте нәзік жайылымдық батпақтар құрылды. Холькхам төмен жатқандықтан, қалыпты емес ауа райы жағдайында су тасуы мүмкін, бірақ ол 1990 жылдары Холькхам шығанағында қалыптасқан томшақ пен жағалау бойындағы құмды төбелермен қорғалған, олар өсімдіктердің көмегімен тұрақтандырылуда. Қоршаған орта агенттігінің 2105 жылға дейінгі басқару жоспары құмды төбелердің табиғи қорғаныс қабілетіне сенуді көздейді, және егер теңіз деңгейі сол мерзімге дейін 1,1 м (3 фут) көтерілу қаупі туса, олардың тиімділігін сақтау үшін қажетті жұмыстар жасалса ғана араласуды қарастырады. Сколт-Хед аралын құрайтын қиыршық тас жыл сайын батысқа және оңтүстікке қарай 3,5 м (10 фут) жылдамдықпен жылжуда. Бұл шөгінділердің қозғалысына әсер етуі мүмкін және Холькхамдағы құмды төбелер мен жағалаулардың эрозиясына әкелуі мүмкін, бірақ арал болашақта құрлыққа қайта қосылмаса, олардың теңізден қорғау функциясын жоймауы керек.

Дәйексөздер

(автоматты жүктеу)