Жақын Сұлу Мінезді Кереңге

Кіріспе

Барбара Пимнің 1950 жылғы романы

"Жақын марал" – Барбара Пимнің алғашқы романы, ол 1950 жылы жарық көрген. Кітаптың атауы Томас Хейнс Бейлидің "Сүйген нәрсе" деген өлеңінен алынған, ал әңгіме барысында басқа ағылшын ақындарының туындыларына жиі сілтеме жасалады. Пим Оксфорд университетінде оқып жүрген кезінде жазыла бастаған бұл роман, онда ол танысқан адамдарға байланысты сырлы сілтемелерге толы.

Сюжет

Роман Белинда Беданың өміріндегі эпизодтарды егжей-тегжейлі баяндайды, ол елуден асқан, үйленбеген және жас, үстем әпкесі Гарриетпен бірге тұрады. Белинда университет студент кезінен ауылдың архидиаконы Хоккливке ғашық болған, олар бірге оқыған, бірақ ол жақсы таныс, епископтың қызы Агатаға үйленді. Гарриеттің ауылдағы құрметтісі – итальяндық граф Рикардо Бьянко, ол оған үнемі үйлену ұсынады, бірақ Гарриеттің басымдығы әрқашан жас пасторлардың әл-ауқатын күту болды. Оқиға басталған кезде Донн мырза ауылға жаңадан келген діни қызметкер. Ақырында ол Оливия Берриджге, орта ғасырлық ағылшын әдебиеті саласындағы ғалым және Агата Хоккливтің немере қызына құда түседі. Бірақ осы уақытта Агата Германиядағы шипажайға сапар шегеді, ал Белинда мен Архидиаконның тағы бір студенттік танысы, доктор Парнелл, қазіргі уақытта университет кітапханасының директоры, шіркеуге қонаққа келеді. Онымен бірге оның көмекшісі, әлеуметтік жағынан күмәнді мырза Молд да келеді. Кету алдында Молд мырза Гарриетке үйлену ұсынады, бірақ ол бас тартқан соң, ол жергілікті пабқа барып, өзін жақсы құтқарылған деп санайды. Агата оралғанда, ол Мбававаның отарлық епископы доктор Гротты әкеледі, ол бір кезде пастор болып жұмыс істеген кезде Гарриеттің қамқорлығында болған. Белинда оның әпкесімен тату өмір сүруіне тағы бір қауіп төндіретінін сезе бастайды, бірақ епископ соңында өзіне ұсыныс жасайды. Ол да бас тартқаннан кейін, ол сол ауылда тұратын кедейленген дворянка Конни Аспиналлға ұсыныс жасайды және ол қабылдайды. Мистер Донн мен Оливия Берридждің үйленуі және олардың одан кейінгі кетуінен кейін бұзылған қоғамға қайтадан үйлесімділік оралады. Өмір қалыпқа келгенде, Гарриеттің назарын аудару үшін жаңа пастор келеді, ал Белинда "біздің ұлы ағылшын ақындарымызда" қажетті демеуді табады, сондай-ақ бау-бақшамен айналысып, қайырымдылық жұмыстарын жасайды.

Жариялану тарихы

Пим 1934 жылы Оксфордтағы Сент-Хильда колледжінде оқуын аяқтағаннан кейін көп ұзамай "Біраз жайлы газель" атты роман жаза бастады. Роман бірнеше баспагерлер, соның ішінде Джонатан Кейп пен Голанчтан қабылданбады. Кейп Пимнің жазуына қызығушылық танытып, мәтінге бірнеше өзгеріс енгізуге және қайта тапсыруды қарастыруға ұсынды. Пимнің досы, жаңағы әдеби сыншы Роберт Лидделл, түзетулерге көмектесу үшін романды егжей-тегжейлі сынға алды. Екінші дүниежүзілік соғыс Пимнің қалыптасып келе жатқан әдеби мансабына кедері келтірді, және ол ақыры 1950 жылы Кейп баспасынан қабылдануға дейін романды қайта жөндеді. Роман 1950 жылдардың соңына қарай Ұлыбританияда 3544 дана сатылды, бұл бестселлер болмаса да, дебюттік романист үшін лайықты көрсеткіш еді. Пим қарастырған балама атаулардың арасында "Қайғылы тасбақа" және "Жақсы бағынышты жүрек" болды. Романды алғаш рет 1983 жылы АҚШ-та Э. П. Даттон баспасы жариялады. 2012 жылы ол Hachette аудиокітабы ретінде шықты. "Біраз жайлы газель" Италияда Qualcuno da amare (Сүйетін жан) деп, ал Францияда Comme une gazelle apprivoisée (Бағындырылған газельдей) деп аударылды.

Қабылдау

Роман бірнеше оң пікірлерге ие болды. Манчестер Guardian оны "ауыл өмірі туралы ғажайып кітап" деп атады, ал Антония Уайт романды New Statesman үшін қарастырып былай жазды: text= (Пим) өзінің жоспарын өте дәл сақтайды және бір жұмсақ түсті екіншісімен үйлесімді етіп қояды, бұл оқырманға үлкен ләззат сыйлады. Ол жас Пимнің – кітапты оқып жүрген кезінде бастаған – өзін орта жастағы бойжеткеннің орнына қойып, ауылдағы әпкесімен бірге өмір сүретін жағдайды көзге елестеткендігі үшін ерекше алғашқы роман деп есептелді. Ақын Филип Ларкин "Жақын газель" романын Пимнің "Мақтаныш пен әділдік" романымен теңестірді.

Кейіпкерлер

1934 жылы алғашқы нұсқасымен жұмыс бастағаннан кейін екі ай өткен соң Барбара Пим күнделігіне: "Шілде айында мен Хилари және мен сияқты елуге жуық бойжеткендер туралы әңгіме жаза бастадым. Генри, Джок және біздің бәріміз де онда болдық" деп жазды. Авторының қолымен түсіндірмелер жазылған, көп рет өңделген алғашқы басылымы сақталған, онда кейіпкерлердің тізімі оның достары мен таныстарына сәйкес келеді. Сондықтан бір ғалым "Жаңылған газель" романы "оның таныс айналасы үшін кілт роман болған" деген қорытындыға келді. Барбара Пим Оксфордта танысқан көптеген адамдары, соның ішінде өзі және әпкесі Хилари (Белинда мен Харриет Беда кейіпкерлері), кейде ашық есімдермен кіріктірілген. Оның (және Белинданың) ұзаққа созылған махаббаты Генри Харви Архиекон Хоккливке айналады; Архиеконның әйелі Агата Генри кейін үйленген әйелге емес, Барбарадан гөрі табыстырақ болған Элисон Уэст-Уотсонға ұқсас. Үш кейіпкердің бірі Бодлиан кітапханасының бұрынғы кітапханашыларының біріне негізделген, бірақ кітапхананың өзі роман ішінде аталмайды. Олардың ішінде Роберт Лидделл, күнделікті жазбадағыдай "Жок" лақап атымен таныс, доктор Николас Парнелл, бұрынғы университет досы, Архиеконға қонаққа келеді. Қалған екі кітапханашы граф Роберто Вайс және Джон Барникот, романның граф Рикардо Бьянко және оның қайтыс болған досы Джон Акенсайдке айналады. Тағы екі әйелдің де нақты прототиптері болды. Эдит Ливерсидж бір кезде Лидделлге ғашық болған Онор Трейсиге негізделген, ал Леди Клара Боулдинг 5-ші Лонгфорд графының қызы Леди Джулия Пакенхэммен сәйкес келеді. Барбара Пим өмірі бойы оған ұнаған немесе қызықтырған есімдерді жазып отырды, мысалы, собор органисі А. Сурплис. "Жаңылған газель" сияқты кілт роман оған осындай жеке әзілдер жасауға толық мүмкіндік берді. Бед әпкелері, викарийдің әйелінің кетуін (бөлме пердесінен қарап) сияқты шағын ауылдық оқиғадан қызығушылық танытады, оларға шіркеу тарихшысы, құрметті Бед есімі берілген. Мбавава халқы туралы слайдтармен дәріс оқитын доктор Тео Гроуттың есімі, "Грекия тарихының" авторы Джордж Гроуттың есімімен бірдей. Ал "біздің ұлы ақындарымыз" туралы жиі айтылатын романда кейіпкерлердің бірі олардың есімдерін иеленеді. Август ақындары Томас Парнелл мен Мэтью Приор кітапханашы доктор Парнелл мен киім тігуші Мисс Приорға өз есімдерін береді. 18-ғасырғы басқа әдеби есімдер: графтың хат жазу досы Акенсайд және Пиоцци, Пимнің түпнұсқалық қолжазбасында графқа берілген есім, бірақ Кейптегі редакторлар оны өзгертуге мәжбүрледі. Өз атын Дон деп айтатын Эдгар Донн, Архиеконның оны ақын Джон Донн сияқты Дунн деп айтуын қалағанына ұялады. Архиеконның өзі де ақынның атымен аталады, ол Томас Чосердің шәкірті Томас Хоккливтің есімі, және уағыздарында Джон Говер мен Чосердің өлеңдерін түсініксіз қауымға оқиды. Оның әйелі мен немере қызы орта ағылшын әдебиетін жақсы біледі, бұл оның әзіл-сықағын одан да ерекшелейді. Пим кейіпкерлері кейінірек жазылған романдарда көбінесе эпизодтық рөлдерде қайта пайда болады. Архиекон Хокклив "Тамаша әйелдер" және "Бақыттың көзілдірігі" романдарында кездеседі. Харриет Беде "Жараспайтын байланыс" романында қайта пайда болады, онда граф Бьянконың өлімі туралы да хабар беріледі.

Two months after she had begun work on the first draft in 1934, Barbara Pym noted in her diary that "Some time in July I began writing a story about Hilary and me as spinsters of fiftyish. Henry, Jock and all of us appeared in it." There exists a first edition of its much edited final version annotated in the author's hand with a pencilled list identifying the characters based on her friends and associates. A later scholar has therefore drawn the conclusion that originally Some Tame Gazelle "was to be a roman à clef for her particular circle". Besides herself and her sister Hilary, who are the characters Belinda and Harriet Bede, many others with whom Barbara Pym had associated at Oxford were included, sometimes under revealing names. Henry Harvey, her (and Belinda's) abiding love interest, is transformed into Archdeacon Hoccleve; the Archdeacon's wife Agatha is identified with, not the woman that Henry eventually married, but Alison West–Watson, a more successful girlfriend than was Barbara. Three of the characters were based on former librarians at the Bodleian at one time or another, although the library itself is never identified by name in the novel. Principal among them was Robert Liddell, nicknamed "Jock" as in the diary entry, who is Dr Nicholas Parnell, the former university friend who comes to stay with the Archdeacon. The other two librarians were Count Roberto Weiss and John Barnicot, who become the novel's Count Ricardo Bianco and his dead friend John Akenside. Two more women also had real life counterparts. Edith Liversidge was based on Honor Tracy, once Liddell's love interest, while Lady Clara Boulding has been identified with Lady Julia Pakenham, a daughter of the 5th Earl of Longford. All through her life, Barbara Pym recorded odd names that pleased or amused her – for example, a cathedral organist named A. Surplice. A roman à clef like Some Tame Gazelle gave her full scope for a range of private jokes of that kind. The Bede sisters, who gain excitement from so small a village event as the departure of the vicar's wife watched from behind bedroom curtains, are given the same surname as the ecclesiastical historian, The Venerable Bede. And Dr Theo Grote, who gives slide lectures on the Mbawawa people, shares his name with George Grote, author of the voluminous History of Greece. Then, in a novel where so much is made of "our greater poets", the characters bear the name of several. The Augustan poets Thomas Parnell and Matthew Prior give their names to the librarian Dr Parnell and the dressmaker Miss Prior. Other 18th century literary names include Akenside, that of the Count's letter writing friend, and Piozzi, which was the name given the Count in Pym's original manuscript before the editors at Cape made her change it. Edgar Donne, who pronounces his name as Don, is embarrassed by the Archdeacon's insistence that it should be pronounced like the poet John Donne’s as Dunne. The Archdeacon himself also has a poet's name, that of Thomas Chaucer's disciple Thomas Hoccleve, and quotes both John Gower and Chaucer to an uncomprehending congregation in his sermons. The humour is further underlined by his wife and her niece both being more erudite students of Middle English literature. Pym's characters sometimes recur in minor roles in later novels. Archdeacon Hoccleve featured in Excellent Women and A Glass of Blessings. Harriet Bede reappeared in An Unsuitable Attachment, in which Count Bianco's death is also reported.

Бейімделу

Кейбір талғампаз газель 1995 жылы BBC Radio 4 радиосы үшін радиоспекль ретінде бейімделді, Мириам Маргольес Харриет рөлінде, ал Ханна Гордон Белинда рөлінде ойнады.