Кіріспе

Джон Ф. Кеннединің қазасына қатысы бар деп айыпталған америкалық Дэвид Уильям Ферри (28 наурыз 1918 жыл - 22 ақпан 1967 жыл) - американдық ұшқыш, оны Нью-Орлеан округінің прокуроры Джим Гаррисон президент Джон Ф. Кеннедиді өлтіруге қатысқан деп айыптаған. Он жылдар өткен соң, Ферридің 1950-ші жылдары Освальдпен бірге Азаматтық әуе патрулінің бір бөлімінде болғанын көрсететін фотосуреттер пайда болды, бірақ сыншылар бұл Ферридің немесе Освальдтың кісі өлтіру жоспарына қатысы бар екенін дәлелдемейді деп мәлімдеді. 1944 жылы Ферри "эмоционалдық тұрақсыздығы" себепті Сент-Чарльзді тастап кетті. Содан кейін ол сақтандыру инспекторы болып жұмыс істеді және 1951 жылы Нью-Орлеанға көшіп келді, онда ол 1961 жылдың тамызында моральдық құқық бұзушылықтары бойынша екі рет тұтқындалғаннан кейін Eastern Air Lines компаниясындағы жұмысынан айырылды. Ферри Азаматтық әуе патрулімен бірнеше жолмен байланысты болды: ол 1947 жылы Хопкинс әуежайындағы Бесінші Кливленд эскадрильясының аға мүшесі (ересек мүшесі) ретінде бастады. Нью-Орлеанға көшкеннен кейін ол Лейкфронт әуежайындағы Нью-Орлеан кадеттер эскадрильясына ауысты. Ол онда нұсқаушы, кейін командир болып қызмет етті. 1958 жылдың наурыз айында бұрынғы кадет командирі Ферриді Нью-Орлеан кадеттер эскадрильясына қайта шақырды. Ферри біраз уақыт ресми емес қызмет етті және 1959 жылдың қыркүйегінде атқарушы директор болып қайта тағайындалды. Ферри 1960 жылдың маусымында бивак кезінде туындаған келіспеушіліктерден кейін эскадрильядан кетті. 1960 жылдың қыркүйегінде ол өзінің ресми емес эскадрильясын Metairie Falcon Cadet Squadron деп атады. Бұл топтың бір тармағы - Ішкі мобильді қауіпсіздік бөлімі, Фидель Кастроның Кубасына қарсы күресу үшін құрылған ұйым. Жылдар бойы ол өзінің ресми және ресми емес эскадрильяларын 14 пен 18 жас аралығындағы ұлдармен тиісті емес қарым-қатынас орнату үшін пайдаланды, ал оның 1961 жылғы тамыздағы тұтқындалуы "Falcon" эскадрильясының тарауына себеп болды. Ферри көп ұзамай Аркача Смиттың "контрреволюциялық іс-қимылдардағы ынталы серіктесіне" айналды. 1961 жылдың соңында екеуі де Луизиана штатының Хума қаласындағы қару-жарақ қоймасына шабуыл жасап, "әртүрлі қару-жарақ, гранаталар мен оқ-дәрілерді ұрлады". Ферри саяси мәселелер бойынша бизнес және қоғамдық ұйымдармен жиі сөйлесетін. 1961 жылдың шілдесінде Ферри Нью-Орлеандағы Әскери тәртіптің дүниежүзілік соғыстар бөлімінде Кеннедиге қарсы сөз сөйледі, онда "оның тақырыбы Президент әкімшілігі және Шошқалар шығанағы шабуылының сәтсіздігі болды". Ферридің Кеннедиге қарсы айтқандары соншалықты жағымсыз қабылданды, сондықтан оны трибунадан кетуді сұрады. 1962 жылдың ақпанында Баннистер Ферриге "әуе компаниясы мен жергілікті Нью-Орлеан полициясы Ферриге табиғатқа қарсы қылмыстар мен қорқыту жасады" деген айыптаулар бойынша Eastern Airlines компаниясымен болған дауға көмектесті. Банстер 1963 жылдың жазында әуе компаниясы ұшқышының шағымдар кеңесінің отырысында Ферридің "жақсы мінез-құлқы" туралы куәлік берді. ФБР-дің басқа бір баяндамасында Марчеллоның [Ферридің серіктесі Серджио] Аркача Смитпен [Кастроны] құлатудан кейін Кубада жеңілдіктер алу үшін [Кастроға қарсы] қозғалысқа едәуір қаржы жұмсау туралы келісім жасағаны айтылған. Кейінірек Ферридің "1963 жылы кісі өлтірілгеннен кейін округтік прокурордың кеңсесі оны жан-жақты тексерген" және "ФБР және құпия қызметпен сөйлескені" хабарланды. 1963 жылдың 22 қарашасында, Джон Ф. Кеннеди өлтірілген күні және Карлос Марчелло депортация ісі бойынша ақталған күні, Нью-Орлеандағы жеке тергеуші Гай Банистер және оның қызметкерлерінің бірі Джек Мартин жергілікті барда бірге ішіп отырды. Банистердің кеңсесіне оралғанда, екеуі арасында қызу дау туды. Мартиннің айтуынша, Банистер бірдеңе айтқан, оған Мартин: "Сендер мені Кеннедиге жасағандай өлтіресіңдер ме?" деп жауап берген. Банистер өзінің .357 калибрлі револьверін шығарып, Мартинге бірнеше рет шабуыл жасады. Мартин ауыр жарақат алып, жедел жәрдеммен "Мейірімділік" ауруханасына жеткізілді. Кейінгі күндері Мартин журналистерге және билік органдарына Ферридің кісі өлтіруге қатысы болуы мүмкін екенін айтты. Мартин Нью-Орлеан полициясына Ферридің "кісі өлтіруде қашып жүрген ұшқыш болуы керек еді" деді. Ол Ферри Кеннедидің өміріне қауіп төндіргенін, тіпті оны өлтіру жоспарын да айтқанын және Ферри Освальдқа телескоптық нысанасы бар мылтықты қалай қолдану керектігін үйреткен болуы мүмкін екенін айтты. Мартин сондай-ақ Ферридің Освальдты Нью-Орлеан Азаматтық әуе патруліндегі күндерінен танығанын және Ферридің үйінде Освальдтың Азаматтық әуе патрулі тобындағы суретін көргенін айтты. Мартин сондай-ақ кепілдік беруші Харди Дэвиске Ферридің Нью-Орлеан кітапхана картасы Освальдтың қамауға алынған кезде Далласта табылды деп телеарнадан естігенін айтты. Дэвис бұл туралы Ферридің жұмыс берушісі, адвокат Г. Урей Гиллге хабарлады. Шындығында, Освальдтың иелігінде мұндай кітапхана картасы табылған жоқ. Ферри кейіннен Освальдтың бұрынғы Нью-Орлеан үй иесімен және бұрынғы көршісімен бұл туралы сөйлесті. Ферри 1963 жылдың 27 қарашасында ФБР агенттерімен сұхбаттасқанда өзінің кітапхана картасын көрсетті. Мартин сондай-ақ Ферридің кісі өлтіру күні Нью-Орлеаннан Техасқа барғанын айтты. Ферри Техасқа жасаған сапары туралы әртүрлі мәлімдемелер жасады. ФБР сұраған кезде Ферри өзінің екі досымен бірге кешке Далластан шамамен 240 миль (386 км) қашықтықтағы Хьюстон қаласындағы Winterland Skating Rink-ке 350 миль (563 км) жүргенін айтты. Ферри "Нью-Орлеанда мұз тебу аренасын ашу мүмкіндігін біраз уақыттан бері қарастырып келе жатқанын" және мұз тебу бизнесі туралы ақпарат жинағысы келгенін айтты. 1967 жылғы газет мақаласында Ферридің басқа бір түсіндірмесі келтірілді, онда ол және оның екі досы Техасқа "жергілікті адвокатқа федералдық іс бойынша тергеу жұмысын аяқтағаннан кейін демалуға" барғанын айтты. 25 қарашада Мартин ФБР-мен байланысты. Мартин ФБР-ге Ферри Освальдты Кеннедиді өлтіруге гипноз жасайтын болғанын айтты. ФБР Мартиннің дәлелдерін сенімсіз деп санайтын. Дегенмен, ФБР агенттері Мартиннің айыптаулары бойынша Феррині екі рет сұраққа тартысты. Ферри Шошқалар шығанағы кезінде Кеннедидің әрекеттерін сынаған көптеген мәлімдемелер жасағанын, бірақ президентті өлтіру керек деп ешқашан айтпағанын мойындады. Ол Освальдпен кездескенін есіне алмағанын және кездессе, бұл кездесу "жай ғана" болғанын айтты. Ферри Мартиннің 1963 жылдың маусымында Гиллдің кеңсесінен шығарғаннан бері "оны барлық мүмкін жолмен мазалағанын" айтты. Гилл ФБР-ге Мартиннің Ферриді жұмысқа орналаспағаны үшін кінәлағанын және содан бері "оны әр мүмкіндікте мазалағанын" айтты. ФБР Мартиннің айыптауларына байланысты шамамен 20 басқа адамды да сұраққа тартты. ФБР Ферриге қарсы нақты іс қозғауға мүмкін болмағанын мәлімдеді. Кісі өлтіру жөніндегі палаталық комиссияның он бес жылдан кейін жүргізген тергеуі ФБР-нің "кісі өлтіру кезінде 544 Camp Street мәселесіне қатысты жалпы тергеуі толық болмағанын" көрсетті. Айыптауды білгеннен кейін Ферри Освальд туралы қосымша ақпарат алу үшін бұрынғы Азаматтық әуе патрулінің әріптестерімен байланысты. Бұрынғы кадет Рой Маккой ФБР-ге "Ферри кадеттердің суреттерін іздеп келген, Освальдтың Ферри эскадрильясының суретінде бар-жоғын көру үшін" деді. Бұл ақпараттың бір бөлігі 1966 жылдың соңында Луизиана сенаторы Рассел Лонгпен кездейсоқ кездескеннен кейін кісі өлтіруге қызығушылығы артып келе жатқан Нью-Орлеан округінің прокуроры Джим Гаррисонға жетті. Гаррисон Лонгтың оған: "Уоррен комиссиясының жігіттер мүлдем жаңылысты. Бір адам Джек Кеннедиді осылай атып тастай алмайды" дегенін айтты. 1966 жылдың желтоқсанында Гаррисон Мартинмен сұхбаттасты. Мартин 1963 жылдың жазында Ферри, Банистер, Освальд және Кастроға қарсы топ...

Өлім

1967 жылғы 22 ақпанда, енді жоқ болған түскі газет New Orleans States Item Гаррисонның тергеуі туралы хабарлағаннан кейін бір аптадан аспайтын уақытта Ферри өз пәтерінде қайтыс табылған. Ферридің пәтерінен екі қолтаңбасыз, күні көрсетілмеген терілген хаттар табылды. Біріншісі, қағаздардың арасынан табылған, сот жүйесі туралы ашулы жазба болатын, ол "Бұл өмірден кету мен үшін құлпырарлық нәрсе. Мен онда ешқандай қалаулы нәрсе таппаймын, ал керісінше, барлығы да жеңілсіз." деп басталады. Екінші хат Ферридің досы Аль Бобуэфқа жазылған, оған ол барлық мүлкін мұра етіп қалдырған. Ферридің мәйітін Орлеанс округінің коронері Николас Четта және патолог Рональд А. Уэлш қарады. Олар өз-өзіне қол жұмсау немесе кісі өлтіру белгілері жоқ екенін және Ферри миының тамырындағы туа біткен жидек тәрізді аневризманың жарылуынан қан құйылып қайтыс болғанын анықтады. Коронердің қорытындысын естіген соң Гаррисон: "Ферри екі өлім хат жазған түні табиғи себептерден қайтыс болғаны жай ғана керемет оқиға болуы мүмкін" деді. Штаттардағы буындарда жұмыс істеген Джек Уордлоу және оның әріптесі, журналист Розмари Джеймс, Оңтүстік Каролинада туған, 1967 жылы Гаррисонның тергеуіне қарсылық білдірген "Сюжет пе саясат?" атты кітапты бірлесіп жазды. Уордлоу Ферридің өлімі туралы жазған мақаласы үшін Associated Press жүлдесін жеңіп алды.

Ферри мен Освальд арасындағы қарым-қатынас туралы айыптаулар

1978 жылы Ұлттық қауіпсіздік жөніндегі палатаның арнайы комитетіне берген алғашқы сұхбатында Банстердің ұзақ жылғы досы және хатшысы Дельфин Робертс Освальдты ешқашан көрмегенін айтты; бірақ кейінгі сұхбатында ол Освальдты Банстердің кеңсесінде бірнеше рет көргенін мәлімдеді. Робертстің сөзінше, ол Освальдты Банстердің кеңсесінде алғаш рет 1963 жылғы жазда жұмысқа түсу мақсатында сұхбаттасу кезінде көрген, ал тағы бір рет ол әйелі Маринаны өзімен бірге алып келген. Журналист Эрл Голц Робертстің айтуынша, Освальд «жасырын агент» лауазымына сұхбаттан өткен, ал ол және Ферри – оны Банстердің «жедел агенті» деп атады – бірге Кастроға қарсы күресшілердің қару қолдану оқу лагеріне қатысқан. Ұлттық қауіпсіздік жөніндегі комитет Робертстің мәлімдемелерін зерттеп, «Робертстің комитетке берген мәлімдемелеріндегі қайшылықтар мен оның көптеген мәлімдемелерін тәуелсіз растаудың болмауына байланысты оның айтқандарының сенімділігін анықтау мүмкін емес» деді. 1979 жылы Ұлттық қауіпсіздік жөніндегі комитеттің соңғы есебінде 1963 жылғы жазда Жаңа Орлеанда тұрған Освальд Кастроға қарсы кубалықтармен және «көрінетіндей» американдық Кастроға қарсы белсенді Ферримен байланыс орнатқаны айтылды. Комитет сондай-ақ 1963 жылғы қыркүйекте Освальд пен Ферриді Луизиана штатының Клинтон қаласында көрген алты куәгердің куәлігін «сенімді және маңызды» деп таныды. Куәгерлердің бірі – Нәсілдік теңдік конгресінің (CORE) төрағасы Корри Коллинз. Коллинз Клей Шоудың ісінде Ферридің суретін танып, «бірақ оның [Ферридің] ең ерекше белгісі – қас-қабағы мен шашы болды. Олар нағыз емес, яғни табиғи емес, нағыз шаш сияқты көрінбеді» деді. Кейіннен 1967 жылы Гаррисонның тергеушілері алған куәгерлердің мәлімдемелері Ұлттық қауіпсіздік жөніндегі комитетке қолжетімді болмады, ал 1969 және 1978 жылдары берілген куәгерлердің куәліктерінде қарама-қайшылықтар анықталды. Мысалы, Коллинзге 1968 жылғы қаңтарда Гаррисонның тергеушісі Эндрю Сциамбра Ферридің суретін көрсетті және (Сциамбраның сөзімен) «ол бұл адамды Клинтон маңында көргенін есіне алады, бірақ қайда және қашан екенін білмейді» деді. Бірақ кейін Шоу ісіндегі сотта ол Ферриді Шоу мен Освальдтың арасында орналастырды. 1979 жылы Ұлттық қауіпсіздік жөніндегі палатаның арнайы комитеті қолжетімді мәліметтердің «Освальд пен [Дэвид] Ферридің бір уақытта [Азаматтық әуе патрулі] құрамында болғандығы мүмкін екеніне айтарлықтай сенімділік беретінін» мәлімдеді.

Алдыңғы сурет

1993 жылы PBS телеарнасының Frontline бағдарламасы Освальд пен Ферридің басқа Азаматтық әуе патрулінің курсанттарымен бірге дастарқан басында түсірілген, кісі өлтіруге сегіз жыл бұрын салынған топтық суретін алды. Frontline атқарушы продюсері Майкл Салливан: «Оның мағынасын түсіндіруде сақтық таныту керек. Сурет Ферри мен Освальдты бірге көрген куәгерлердің сөзін қолдайды, сондай-ақ Ферридің Освальдты білмегенін айтуын одан да күмәнді етеді. Бірақ бұл екеуінің 1963 жылы бірге болғанын немесе президентті өлтіруге қатысқан құпия сөздерге қатысқандарын дәлелдемейді», – деді. Автор Джон С. МакАдамс: «Фотода олардың бір-бірімен кездескені немесе сөйлескені көрсетілмейді, тек олардың бір уақытта осы ұйымда болғанын ғана көрсетеді», – деп жазды.

Портреттер

Ферриді актер Джо Песчи Оливер Стоунның "JFK" (1991) фильмінде, Тобин Белл "Руби" (1992) фильмінде, ал Луис Ванария "Ирландиялық" (2019) фильмінде сомдады, бұл фильмде Песчи де түсті.