Кіріспе

I дәрежелі Палладиандық ғимарат Оңтүстік-Батыс Англияда.

Прайор Парк – Джон Вуд, Ескі жасаған және 1730-1740 жылдары Англияның Сомерсет графтығында Бат қаласын көріп тұратын төбеде Ральф Аллен үшін салынған неопалладиандық үй. Ол I дәрежелі ескерткіш ретінде тіркелген. Үйдің бір бөлігі Бат тасының құрылыс материалы ретіндегі қасиеттерін көрсету мақсатымен салынған. Дизайн Андреа Палладионың еңбектеріне сәйкес келеді және оған әсер еткендердің қатарында Эссекстегі Уанстед үйі үшін Колен Кэмпбелл салған суреттер, сондай-ақ римдік театрдың он екі қабырғалы жоспары (үйдің табиғи ортасы Вудқа осы театрды еске салды) бар. Басты ғимараттың қасбетінде 15, ал әрбір қанатта 17 терезе орналасқан. Айналасындағы саябақ 1100 жылы жоспарланған, бірақ Алленнің жерді сатып алуынан кейін ландшафтық бақша ретінде қайта жабдықталды. Бақтың ерекшеліктерінің бірі – Палладиандық аркалармен жабылған көпір, ол да I дәрежелі ескерткіш болып саналады. Алленнің қайтысынан кейін мүлік оның отбасына өтті. 1828 жылы епископ Бэйнс оны Рим-католик колледжі ретінде пайдалану үшін сатып алды. Содан кейін үй кеңейтіліп, Генри Гудридж салған шіркеу және спорт залы салынды. Қазіргі таңда үйді Приор Парк колледжі пайдаланады, ал айналасындағы саябақ Ұлттық қорға тиесілі.

Құрылыс

Ральф Аллен – кәсіпкер және қайырымдастықпен айналысушы. 1710 жылы Бат қаласына көшіп келіп, пошта кеңсесінің клеркі болып жұмыс істеді, ал 1712 жылы 19 жасында пошта шебері болды. 1742 жылы ол Бат қаласының мэрі болып сайланды және 1757 мен 1764 жылдар аралығында Бат округінен парламент депутаты болды. Аллен Комб Даун және Батемптон Даун жерлеріндегі тас карьерлерін сатып алды. Лондондағы ғимараттарға тас жеткізуге жасаған сәтсіз талпынысынан кейін Аллен Бат тасының құрылыс материалы ретіндегі ерекшеліктерін көрсететін ғимарат салмаққа ниеттенді. Бат тасы – жура кезеңінде (195-135 миллион жыл бұрын) пайда болған, кальций карбонатының ұсақ бөлшектерінен тұратын оолиттік әктас. Бат тасының маңызды ерекшелігі – оның еркін тас болуы, яғни оны шифер сияқты ерекше қабаттары бар басқа тастардан айырмашылығы, кез келген бағытта кесіп немесе «төртбұрыштай» етіп өңдеуге болады. Ол рим және орта ғасырлардағы тұрғын үйлер, шіркеулер және көпірлер сияқты азаматтық құрылыс жобаларында кеңінен қолданылды. Джон Вуд-Аға Ральф Алленнен Бат қаласын көріп тұратын төбеде ғимарат салдыруды тапсырды: «Баттың барлығын көру үшін және Баттың барлығы оны көру үшін». Сент-Джон ауруханасы (1727–28), Королева алаңы (1728–36), Солтүстік (1740) және Оңтүстік эспланадалары (1743–48), Минералды су ауруханасы (1738–42) және тағы да көптеген маңызды үйлер, олардың көпшілігі бірінші санаттағы архитектуралық ескерткіштер тізіміне енген. Королева алаңы – оның алғашқы спекулятивтік жобасы болды. Вуд алаңдағы үйдің бірінде тұрды, оны Николаус Певснер «1730 жылға дейін Англиядағы ең әдемі палладиандық композициялардың бірі» деп сипаттады. Приор паркіне арналған жоспар – үш жағында он екібұрыштың контурына сәйкес келетін бес ғимарат салу, ал негізгі ғимарат Андреа Палладионың жобалары негізінде салынған ұзын қанаттармен шектесетін. Жоспарларға Витрувий Британикустағы Эссекстегі Ванстед үйі үшін Колен Кэмпбелл салған суреттердің әсері тиді, бірақ ол үй әлі салынбаған еді. Негізгі блок 15 қабаттан, ал әр қанат 17 қабаттан тұрды. Әр қанат пен негізгі блок арасында көліктер тоқтауға арналған «porte cochère» (көліктік арка) болды. Жергілікті карьерлерден алынған таспен қатар, құрылыста бұзылған Хунстрет үйінен әкелінген материалдар, соның ішінде әсем баспалдақ және гипстік әрлеулер де пайдаланылды. Құрылыс жұмыстары 1734 жылы Вудтың жоспары бойынша басталды, бірақ Вуд пен Аллен арасындағы келіспеушіліктер Вудтың жұмыстан босатылуына әкелді, ал Вудтың жұмыс басшысы Ричард Джонс оны алмастырып, жоспарларға, әсіресе шығыс қанатына өзгерістер енгізді. Джонс Палладиандық көпірді де қосты. Ғимарат 1743 жылы аяқталды және Аллен 1764 жылы қайтыс болғанға дейін оны негізгі резиденциясы ретінде пайдаланды.

Кейінгі пайдалану

Аллен 1764 жылы қайтыс болғаннан кейін, үйде оның туысы Уильям Уорбертон біраз уақыт тұрды, содан кейін мүлік басқа отбасы мүшелеріне өтті, ал 1809 жылы Бристольдік квакер Джон Томас сатып алды. Үйде бірінші қабатта үш күмбезді бөлме және терраса шатыры бар. 1836 жылы болған өрт салдарынан көптеген зақымдар жөнделіп, қаржылық қиындықтар туғандықтан семинария 1856 жылы жабылды. 1867 жылы епископ Клиффорд оны сатып алып, сарайда Рим католик гимназиясын ашты. Приор Парк 1904 жылға дейін гимназия ретінде жұмыс істеді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде армия осы жерді басып алып, офицерлерді даярлау үшін пайдаланды. Соғыстан кейін бірнеше жалдамалы тұрғындар мұнда орналасты. 1921 жылы Christian Brothers ғимаратты сатып алып, 1924 жылы ұлдарға арналған пансион ашты, ол бүгінге дейін аралас мемлекеттік мектеп ретінде жұмыс істеп келеді. Бас ғимарат (Мансион) екі рет өртенді. 1836 жылғы өрт кейбір тас қабырғаларға көрінетін зақым келтірді. 1991 жылғы өрт ғимараттың ішкі бөлігін, жертөледегі бөліктерін қоспағанда, толығымен жойды. Ерекшелігі, өрт жоғарғы қабаттан басталып, төмен қарай тарады. Жаңадан салуға шамамен үш жыл кетті.

Сәулет

Певснер "Англия топырағындағы Палладио виллаларының ең жоғары деңгейдегі және толыққанды қайта жаратылысы" деп сипаттаған үйді Джон Вуд Ұлы жобалаған, алайда Вуд пен оның демеушісі Аллен арасында дау туып, жобаны аяқтау жұмысын жұмыс басқарушы Ричард Джонс жүзеге асырды. Жоспарға корпус де логис және оның екі жағында орналасқан екі павильон кіреді, олар сегменттелген бір қабатты аркадалармен корпус де логиске қосылған. Корпус де логистің солтүстік фасады (немесе бақ фасады) 15 бөліктен тұрады, бұл бақты солтүстікке қарай кеңейтуді және орталық каскадты алып тастауды, осылайша жартасты біртұтас кеңістікке айналдыруды қамтиды. Бақтағы ерекшеліктерге Палладиан көпірі (әлемде сақталған төрт көпірдің бірі), готикалық ғибадатхана, қиыршық тас шкаф, миссис Алленнің үңгірі, мұз сақтау үйі, қақпашы үйі және перделі қабырғалары бар үш бассейн, сондай-ақ серпантин көлі кіреді. Уилтон Хаусындағы көпірдің көшірмесі саналған Палладиан көпірін Ричард Джонс салған, ол І санаттағы ескерткіш және Қорғалатын Ежелгі Ескерткіш ретінде тіркелген. Кіреберістегілер әсем ою-өрнекпен безендірілген. Қақпашы үйі Джон Вуд Ұлының жобасы бойынша негізгі үймен бірге салынған. 1993 жылы Ұлттық сенім қоры парк пен демалыс алаңдарын иеленді. 2006 жылдың қараша айында Дала аймағындағы каскад, серпантин көлі және готикалық ғибадатхананы қайта жаңартуға масштабты жоба басталды.