Кіріспе

Англияның Линкольншир окрусындағы Харлакстон маңында орналасқан сарай.
Австралияның Квинсленд штатындағы мұражай үйі.

Харлакстон сарайы – Англияның Линкольншир окрусындағы Харлакстон ауылында орналасқан Виктория дәуіріндегі сарай. Ол жергілікті помещик және кәсіпкер Грегори Грегори үшін салынған. Грегори Викториялық Англияның екі көрнекті сәулетшісі – Энтони Салвин мен Уильям Бернді жұмысқа алды және құрылысы кезінде үшінші сәулетші, Эдвард Блормен де кеңес алды. Оның архитектурасы Якоб және Елизавета стильдерінің элементтерін барокко безендіруімен үйлестіреді, бұл оны Англияның Якобетан сарайларының арасында ерекшелейді. Харлакстон – Англияның Ұлттық мұра тізіміндегі І санаттағы ғимарат, ал иеліктегі көптеген басқа да құрылыстар тізімде бар. Айналасындағы саябақ пен бақшалар тарихи саябақтар мен бақшалар тізімінде ІІ* санатта тіркелген. Қазір ол Эвансвилл университетінің британдық кампусы болып табылады.

Тарих

Харлакстон алғаш рет "Domesday Book" кітабында Харлстон деп тіркелген. Қазіргі сарай – екінші Харлакстон қонысы. Алғашқысы 14 ғасырда басқа жерде салынды және Джон Гонт оны аң аулау үйі ретінде пайдаланды. 1619 жылы сэр Дэниел де Линье осы қонысты сатып алды. Алғашқы үй 1780 жылдан кейін тасталып қалды, оны Грегори Грегори мұраға алды және 1857 жылы бұзылды.

Грегори отбасы

Грегори Грегори (1786–1854) Грегори Уильямс болып дүниеге келді, ал оның ағасының иелігін мұраға алғанда Грегори тегін қабылдады. Оның әкесі Уильям Грегори Уильямс (1742–1814), анасы Оливия Престон (1758–1835) болды. 1822 жылы Грегори өзінің ағасы Джордж де Лин Грегориден (1740–1822) Харлакстон меншігі мен басқа да мүліктерді мұраға алды. Алғашқы Харлакстон сарайы жөндеуді қажет ететін ескі ғимарат болғандықтан, Грегори сол жерге көшпеді, орнына жақын жердегі Хангертон залында тұрды. 1831 жылы ол сәулетші Энтони Салвинге сарай салуды тапсырды, бұл жұмыс 20 жылға созылды. Үйленбеген, баласыз, дәстүрлі шаруашылыққа қызығушылық танытпаған, қоғамдық өмірге және той-кештерге жақтырмағандықтан, Харлакстонды салу және оны безендіру үшін сәулет элементтерін, картиналарды, жиһаздар мен әйнектерді сатып алу Грегоридің өміріне айналды. 1830 жылдары сарай салынып жатқанда келген күнделік жазушы Чарльз Гревилл Грегоридің мінезін жазды. 1851 жылы Грегори аяқталған сарайға он төрт қызметкермен, оның ішінде үй иесі, үш шақырушы, жеті үй шаруашылығы қызметкері және екі атты жігітпен көшті. 1854 жылы ол қайтыс болды. Мүлікті оның туысы Джордж Грегори мұраға алды. Грегори алыс туысын жек көріп, Харлакстонды досына мұра қалдыруға тырысты, бірақ мүліктің құқығын бұза алмады. Джордж Грегори (1775–1860) Лондонда, Дэниел Грегоридің (1747–1819) ұлы болып дүниеге келді. Джордж әкесінің саудагерлік кәсібін жалғастырмады, орнына Линкольнширде үй сатып алды. 1825 жылы 50 жасында өзінен 20 жас кіші Элизабет Прайсқа үйленді. Олар мұрагерлік алғаннан кейін Харлакстонға көшіп келді. Аймақтағы басқа да ірі үйлердің иелері сияқты, Джордж үйін келушілерге ашты. Джордж 1860 жылы сарайда қайтыс болды, ал үйді тағы бір алыс туысы Джон Шервин Грегори мұраға алды. Джон Шервин Грегори (1803–1869) Джон Шервин Лонгден болып дүниеге келді. Оның әкесі Джон Лонгден, анасы Шарлотта Меттам болды. Оның әкесі Нотингемширдегі Брамкотт иелігін мұраға алған. 1818 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін Джон Брамкотт мүлігін алды, тегін Шервин деп өзгертті, Джон Шервин Шервин атанды. 1829 жылы ол Кэтрин Холденге үйленді. Жұбайлар 1860 жылы Харлакстонды мұраға алғанға дейін Брамкотте тұрды, содан кейін Шервин тегін тағы бір рет өзгертті, Джон Шервин Грегори болды. Джон 1869 жылы қайтыс болды, ал Кэтрин 1892 жылы 86 жасында қайтыс болғанға дейін Харлакстон сарайында тұрды. Оның некрологында ол Харлакстон шіркеуіне және ауылдың кедейлеріне көмек көрсеткендігі үшін жоғары бағаланғаны жазылған. 1892 жылы ол қайтыс болғаннан кейін, Джон Шервин Грегоридің екінші туысы және құдасы Томас Шервин Пирсон мүлікті мұраға алды. Томас тегіне Грегориді қосты, Томас Шервин Пирсон Грегори (1851–1935) атанды. Ол Барвелл қаласында, Лестерширде, генерал Томас Хук Пирсон мен Фрэнсис Элизабет Эшби Меттамның ұлы болып дүниеге келді. Томас атасы Джордж Меттам Джон Шервин Грегоридің анасы Шарлотта Меттамның ағасы және Джонның екінші туысы болды. Томас Регби мен Оксфорд университетінде білім алып, бірінші сыныпты крикетші болды. 1885 жылы ол Мейбел Лора Пэйнге үйленді және 1892 жылы мұрагерлік алғаннан кейін әйелі мен ұлы Филип Джон Шервин Пирсон Грегоримен (1888–1955) бірге Харлакстонға көшіп келді, ол 1935 жылы мүлікті мұраға алды. Филип үйде тұрмауға шешім қабылдады және үш күнге созылған аукционнан кейін 1937 жылы үй сатылды.

20 ғасыр

Вайолет Ван дер Элст, кәсіпкер және өнертапқыш, алғашқы щеткасыз шашу кремін жасап ақша тапқан және өлім жазасына қарсы күресу арқылы танымал болған. Ол үйді жаңартқан, оған Грантем қамалы деген атау берген, және "ұзаққа созылған сот процестері" кезінде барлық қылышын жоғалтудан бұрын оны электр қуатымен жабдықтаған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Харлакстон Корольдік әуе күштерінің офицерлер клубы ретінде пайдаланылды, содан кейін 1-ші әуе десант дивизиясының бөлімшесіне берілді. 1948 жылы Харлакстонды Иезуиттер қоғамы сатып алып, оны жаңадан кірушілер үйі ретінде пайдаланды. Стенфорд университеті 1965 жылы Иезуиттерден Харлакстон сарайын жалға алды, және алғашқы жылы 80 студентпен Ұлыбританиядағы алғашқы американдық университет аталды. Студенттер дүйсенбіден бейсенбіге дейін сабаққа қатысып, көбінесе демалыс күндері саяхаттайтын, бүгінгі Харлакстон сабақ кестесімен ұқсас болатын. Стенфорд осы сарайды британдық оқу бағдарламасының бөлігі ретінде пайдаланды. Бірақ сарайдың шалқары орналасқандығы оны көпке танымал ете алмады, сондықтан 1969 жылы бағдарлама Беркширдегі Кливеденге көшірілді.

Эвансвилл университеті

Харлакстон қазір Эвансвилл университетінің меншігінде, Харлакстон колледжі ретінде жұмыс істейді және олардың шетелде оқу бағдарламасының базасы болып табылады. Көптеген басқа американдық университеттер де осы имаратты пайдаланады. Эвансвилл университеті 1971 жылы мүлікті британдық кампусы ретінде пайдалана бастады, бірақ оны университеттің қамқоршысы Уильям Риджвей жеке сатып алып, 1986 жылы университетке сыйға бергенге дейін өз иелігінде ұстады. Сатып алынғаннан кейін университет бірден барлық ғимаратты қайта жаңарту жұмыстарын бастады. Қайта жаңарту жұмыстары 1990 жылдарға дейін жалғасты, соның ішінде аумақты кеңінен қалпына келтіру шаралары да жүргізілді. Ұй мен бақшалар кейде жалпы жұртшылыққа ашылады.

WUEV Харлакстон колледжіндегі Харлакстон бюросы

1997 жылдың 30 шілдесінде 91.5 FM WUEV радиосы Линкольншир, Англиядағы Гарлакстон колледжінде Гарлакстон бюросын ашты. Одан кейін көп ұзамай Гарлакстон бюросының тілшілері ханшайым Диананың қазасын жариялады және олар Индиана кәсіби журналистер қоғамынан алғыс алды. Осылайша Эвансвилл университеті шетелдік кампуста студенттер басқаратын жаңалықтар бюросын құрған алғашқы американдық университет болып танылды.

БАҚ-тағы көріністер

Мырзалық үй түсірілімдерге танымал орын. Сыртқы және ішкі түсірілімдер "Билеуші сынып", "Паттонның соңғы күндері", "Леди және қарақшы", "Үрейлі үй" және "Құпия бақ" фильмдерінде пайда болған.

Сәулет және сипаттама

Николас Антрам 2002 жылы жарық көрген Англияның Певснер ғимараттарының Линкольнширдегі қайта қаралып жазылған томында Харлакстон сарайына жақындауды "әсерлердің керемет өсуі" деп сипаттады. А607 тас жолындағы кіреберіс қақпаларынан, Харлакстон ауылының сыртында, жол бірден аңғарға түседі, ал бес аркалы көпір арқылы ирек көлден өтеді. Содан кейін ол сыртқы қақпадан өтуден бұрын Асүй бақшасынан өтеді. Одан әрі, тұрақтардан өтіп, екінші, екі қақпалы ғимарат арқылы құрмет алаңына (Cour d'honneur) кіреді, Антрам оны "жарық шоуы" деп сипаттады. Келушіге енді басты үйдің "көтеріңкі фасады" көрінеді. Грегори өзінің қалаулы әсерлерін жасау үшін Виктория дәуірінің үш көрнекті сәулетшісін шақырды; Энтони Салвин сыртқы жұмыстардың көп бөлігіне жауапты болды, Эдвард Блормен кеңес алысты, ал Уильям Берн консерватория мен асүй блогын жобалады. Интерьер дизайнын кім жасағаны туралы сәулет тарихшылары арасында пікірталас бар. Салвин интерьерді аяқтауға дейін жұмыстан босатылды, ал Берн де ықтимал емес көрінеді. Historic England Грегоридің "көп жағдайда өзінің сәулетшісі болғанын" алға тартады, ал Антрам мен Марк Жируар Грегоридің маңызды үлес қосқанымен келіседі. Алайда Салвиннің өмірбаяуын жазған Джилл Алибоун Грегоридің ғана ерекше дизайнды жасауы мүмкін емес деп сендіреді. Үй Грегориге шамамен 100 000 фунт стерлинг (инфляцияға орай түзетілген) тұсқа келді, бұл жылдық кірісі 12 000 фунт стерлинг болатын жер иесі үшін елеулі сома еді. Бірақ жоспарлау 30 жылдан астам уақыт алғандықтан және құрылыс асықпай жүргізілгендіктен, ол кірісінен төлей алды.

Сыртқы

Харлакстон Елизавета дәуірінің Е үлгісі бойынша салынған. Негізгі орталық бөлігінің іргетасын Грегори 1832 жылы қалады, ал сыртқы құрылысы 1837 жылы аяқталды. Бұл жұмыстың барлығы Энтони Салвиннің қатысуымен, Грегоридің ұсыныстары ескеріліп жасалды. Негізгі құрылыс материалдары – Анкастер тасы және кірпіш. Үйдің технологиялық жабдықталуы жоғары болған; бастапқыда Грегоридің кірпіш пештерінен үйге кірпіш тасымалдау үшін, кейіннен көмір тасымалдауға қолданылған шағын теміржол виадук арқылы үйге кіріп, ішкі көмір сақтау қоймаларын толтыру үшін шатырға дейін созылған.

Үлкен зал

Үйге кіру жертөледе орналасқан Салвиннің кіреберіс залы арқылы жасалады. Бірінші қабатқа баспалдақпен көтеріліп, Үлкен залға тас тосқаналы дәлізден өтесіз. Грегори "Барондар залы" деп атаған бұл залға Эссекстегі Аудли Энд үйі шабыт берген, бірақ дизайн мен әрлеуінде "күшті атланттар" сияқты барокко стиліндегі шатыр арқалықтарын қолдау элементтері бар. Басқа әшекейлеу элементтері көбінесе дәстүрлі: терезедегі витраж шынысын Томас Уиллемент жасаған, ол Грегоридің геральдикалық белгілерін және әулетін бейнелейді. Шамдандырғыш кейіннен қосылған, оны Ван Элст ханым сатып алған, себебі оны Мадридтегі сарайға жеткізу ісі Испания азамат соғысынан кейін тоқтап қалды.

Алтын сызу бөлмесі

Луи XV стилінде жасалған, көптеген мемлекеттік бөлмелер сияқты, бұл құрылтай бөлмесі жақын орналасқан Белвуар қамалындағы Елизавета залының үлгісімен жасалған болуы мүмкін. Декорациясы Джон Крейстің жұмысы болуы ықтимал.

Кедрден жасалған баспалдақ

Кедр баспалдағы сырттан көрінбейтін мұнараның ішінде орналасқан. Ол үш қабатқа дейін көтеріліп тұрғандай көрінеді, Майкл Холл өзінің 2009 жылғы зерттемесінде, "Викториандық ел үйі" деп атап, бұл "таңғажайып театрлық шеберлік" десе де болады. Бұл, шындығында, trompe l'œil иллюзиясы, себебі жоғарғы қабат – тек әсемдеу элементі, ол ешқайда алып ап қоймайды, тіпті жалған аспанмен аяқталады. Әшекейлеу толығымен барокко стилінде жасалған: "Гүлденген путтілердің керней тартып, үлкен морсы бағаналарын ұстап тұрған, әсем түсірілген матадан жасалған перделер". Франклин атап көрсетеді, мұндай стиль неміс шіркеуінде таң қалдырарлық болса, ағылшын ел үйінде ерекше болып көрінеді. Бұл жердегі және үйдің басқа бөліктеріндегі гипстік жұмыстарды, мүмкін, итальяндық тегі бар, Лондонда орналасқан Бернаскони фирмасы жасаған болуы мүмкін. Басқа бір теория бойынша, 1835 жылы Баварияға сапар шеккен Сальвин, жергілікті неміс шеберлерін жұмыс істеу үшін алып келген, бірақ сәулет тарихшылары бірінші ұсынысты жақтайды. Бернаскони компаниясының Бэкингем және Виндзор сарайларында жұмыс істегендігіне қарамастан, қажетті тәжірибесі болғаны айдан анық.

Тізімге енгізілген атаулар

Харлакстон сарайы I санатта тіркелген. Сарайдың солтүстік-батысында, үйден 800 метр қашықтықтағы көпір II* санатында, ал 400 метр қашықтықтағы қақпа үйі мен оған жалғасқан шекаралық қабырғалары да II* санатта тіркелген. Сарайдың солтүстік-батысына қарай 1,200 метрдегі қақпа және қоршау қабырғасы II санатта тіркелген. Сәндік бақтың басындағы мүсін сарайдың оңтүстік-батысына қарай 50 метрде орналасқан, ал алдыңғы ауланың оңтүстік-батысындағы бақтағы он екі тас орындық II санатта тіркелген. Сарайдың оңтүстік-батысына қарай 50 метрде орналасқан сәндік бақ сатылары II* санатта тіркелген. Харлакстон сарайының оңтүстігіндегі бақша лоджиясы және лоджияның сатылары мен үйден оңтүстікке қарай 90 метрдегі ойыс II санатта тіркелген. Сарайдан оңтүстікке қарай 80 метр қашықтықтағы беседка II* санатта тіркелген. Беседкадан оңтүстікке қарай 80 метр қашықтықтағы шығыс және батыс жақтардағы сатылар II санатта тіркелген. Барокко стиліндегі террасалық фонтан мен мүсіндер сарайдың оңтүстік-шығысында 25 метрде орналасқан және II* санатта тіркелген.