Кіріспе
Австро-Венгрияның "Принц Юген" (SMS Prinz Eugen) жауынгерлік кемесі – Австро-Венгрия әскери-теңіз флоты үшін салынған төрт жауынгерлік кеменің үшіншісі. "Принц Юген" атауы 17-18 ғасырлардағы Габсбург генералы және мемлекет қайраткері, 1697 жылы Зента шайқасында Осман империясын жеңген Савой принці Евгенийдің құрметіне берілген. Кемеде төрт үш мұнаралы, жалпы он екі зеңбірекпен жабдықталған бас қару батареясы болды. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін салынған, ол Триесттегі Stabilimento Tecnico Triestino кеме жасаушылығында 1912 жылдың қаңтарында салына бастап, сол жылдың қарашасында суға түсірілді. Архиегер Франц Фердинандтың қазасынан кейін он күн өткен соң Австро-Венгрия әскери-теңіз флотына қабылданып, соғыстың басында өз класындағы басқа кемелермен бірге Австро-Венгрия әскери-теңіз флотының 1-ші жауынгерлік дивизиясының құрамына кірді. Ол алғаш рет 1915 жылдың мамырында Италияның Австро-Венгрияға соғыс жариялауынан кейін Анкона қаласын бомбалау кезінде әрекетке кірді, бірақ Отранто тоғанының салдарынан Австро-Венгрия әскери-теңіз флоты Адриатика теңізін тастау мүмкіндігінен айырылды, сондықтан соғыстың қалған бөлігінде аз ғана шайқастарға қатысты. 1918 жылдың маусымында Германия мен Австро-Венгрияның су асты қайықтары үшін Отранто бұғазы арқылы қауіпсіз өтуді қамтамасыз ету мақсатында Австро-Венгрия әскери-теңіз флоты тоғанды бұзуға тырысты, бірақ "Принц Югеннің" бауырлас кемесі 10 маусымда итальяндық торпедалық катер MAS 15-тен ұшырылған торпедалардың нәтижесінде батып кеткеннен кейін бұл әрекет тоқтатылды. "Сент Иштван" батқаннан кейін "Принц Юген" және оның класындағы қалған екі кеме Пола портына оралды және соғыс аяқталғанға дейін онда қалды. 1918 жылдың қазанында соғыста жеңіліске ұшыраған Австро-Венгрия үкіметі кемені одақтастарға беруден жалтарғандықтан, теңіз флотының көп бөлігін жаңадан құрылған Словендер, хорваттар және сербтер мемлекетіне беруге шешім қабылдады. Алайда, бұл ауысу 1918 жылдың қарашасында Австро-Венгрия мен одақтастар арасында қол қойылған Вилла-Джиусти келісімімен мойындалмады. Сен-Жермен-ан-Ле келісімінің шарттарына сәйкес, "Принц Юген" Францияға берілді. Француз теңіз флоты "Принц Югеннің" бас қаруларын тексеру үшін алып тастап, содан кейін кемені нысана ретінде пайдаланды. Әуе шабуылын сынау үшін алғаш рет қолданылғаннан кейін "Принц Юген" 28 маусым 1922 жылы Тулон маңында француздық "Париж", "Жан Барт" және "Франция" жауынгерлік кемелерімен батырылды, бұл Архиегер Франц Фердинандтың қазасынан дәл сегіз жыл өткен соң болды.
SMS Prinz Eugen (His Majesty's Ship Prinz Eugen) was the third of four dreadnought battleships built for the Austro Hungarian Navy. Prinz Eugen was named for Prince Eugene of Savoy, a Habsburg general and statesman during the 17th and 18th centuries most notable for defeating the Ottoman Empire at the Battle of Zenta in 1697. The ship was armed with a main battery of twelve guns in four triple turrets. Constructed shortly before World War I, she was built at the Stabilimento Tecnico Triestino shipyard in Trieste, where she was laid down in January 1912 and launched in November that same year. Commissioned into the Austro Hungarian Navy just 10 days after the assassination of Archduke Franz Ferdinand, Prinz Eugen was a member of the 1st Battleship Division of the Austro Hungarian Navy at the beginning of the war alongside the other ships of her class, and was stationed out of the Austro Hungarian naval base at Pola. She first saw action during the Bombardment of Ancona following Italy's declaration of war on Austria Hungary in May 1915, but saw little combat for the rest of the war due to the Otranto Barrage, which prevented the Austro Hungarian Navy from leaving the Adriatic Sea. In June 1918, in a bid to earn safer passage for German and Austro Hungarian U boats through the Strait of Otranto, the Austro Hungarian Navy attempted to break the Barrage with a major attack on the strait, but it was abandoned after Prinz Eugens sister ship, , was sunk by torpedoes launched from the Italian torpedo boat MAS 15 on 10 June. After the sinking of Szent István, Prinz Eugen and the remaining two ships of her class, and , returned to port in Pola where they remained for the rest of the war. Facing defeat in the war in October 1918, the Austro Hungarian government decided to transfer the bulk of its navy to the newly formed State of Slovenes, Croats and Serbs in order to avoid having to hand the ship over to the Allies. This transfer however was not recognized by the Armistice of Villa Giusti, signed between Austria Hungary and the Allies in November 1918. Under the terms of the Treaty of Saint Germain en Laye, Prinz Eugen was handed over to France. The French Navy subsequently removed the main armament of Prinz Eugen for inspection before using the battleship as a target ship. After being first used to test aerial bombardment attacks, Prinz Eugen was sunk by the battleships French battleship Paris, French battleship Jean Bart, and French battleship France off Toulon on 28 June 1922, exactly eight years after the assassination of Archduke Franz Ferdinand.
Өмірбаян
Принц-Юген және Тегеттофф класының басқа үш кемесі салынар алдында, Австрия-Мажарстанның бұрынғы шайқас кемелерінің көпшілігі империяның жағалауын қорғауға арналған еді. 19 ғасырда Австрияның сыртқы саясатында теңіз күшінің басымдығы болған жоқ. Осының салдарынан, салыстырмалы түрде шағын австро-венгерлік әскери-теңіз флотының жұртшылықтан қызығушылығы мен қолдауы аз болды. Алайда, 1902 жылдың қыркүйегінде Франц Фердинандтың – Австрия-Мажарстан тағының мұрагері және теңіз күшін кеңейтуді ынтамен қолдаған көрнекті тұлғаның – флот адмиралы лауазымына тағайындалуы, флоттың мәнін жұртшылықтың және Австрия мен Венгрия парламенттерінің назарында арттырды. Франц Фердинандтың теңіз істеріне деген қызығушылығы, негізінен, күшті теңіз флоты Италиямен бәсекелесу үшін қажет болады деген сенімінен туындады, ол Австрия-Мажарстанның аймақтық деңгейдегі ең үлкен қатері деп саналды. 1904 жылы Австрия-Мажарстан әскери-теңіз флоты Еуропаның басқа да ірі державаларымен теңесуді көздеген кеңейту бағдарламасын бастады. Бұл теңіз кеңейту бағдарламасы 1904 жылдың қыркүйегінде Австрия теңіз лигасының құрылуымен және вице-адмирал Рудольф Монтекукколидің сол жылдың қазан айында Әскери-теңіз флотының Бас қолбасшысы (нем. Marinekommandant) және Соғыс министрлігінің теңіз бөлімінің бастығы (нем. Chef der Marinesektion) лауазымдарына тағайындалуымен бірге жүрді. Монтекукколи тағайындалғаннан кейін адмирал, өзінің алдыңғысы адмирал Герман фон Спаун бастаған істерді жалғастырып, флотының кеңейтілуі мен жаңартылуын күштірек ілгерілетуге тырысты. Принц-Юген және Тегеттофф класының кемелерінің пайда болуы 20 ғасырдың басында Австрия-Мажарстанның теңіз саясатында теңіз күшінің маңыздылығын арттырған оқиғалармен де байланысты. 1906 және 1907 жылдар аралығында Триест пен Далмация жағалауын империяның ішкі аймақтарымен байланыстыратын теміржолдар Австрияның Альпі таулары арқылы салынды. Сонымен қатар, Триест портындағы тарифтердің төмендеуі қаланың жылдам өсуіне және Австрия-Мажарстанның сауда флотының дамуына мүмкіндік берді. Австрия-Мажарстанның теңіз істеріне қатысы бұрынғы онжылдықтарға қарағанда күшейгендіктен, империяның теңіз мүдделеріне сай келетін жаңа типтегі шайқас кемелері қажет болды. Принц-Юген және оның бауырлары алғаш рет Австрия-Мажарстан мен оның номиналды одақтасы Италия арасындағы қарулану жарысының кезінде жоспарланды. 1866 жылғы Лисса шайқасынан бері Италияның Regia Marina аймақтағы ең маңызды теңіз күші болып саналды, және Австрия-Мажарстан онымен өзін жиі салыстырып, көбінесе қолайсыз нәтижелерге келді. Италия біріккеннен бері Австрия-Мажарстан мен Италияның теңіз күштері арасындағы айырмашылық сақталып келді; 1880 жылдардың соңында Италия Франция Республикасының және Ұлыбритания Корольдік теңіз флотынан кейін әлемдегі үшінші ірі флотқа ие болды. Италия мен Австро-Венгрияның теңіз күштері арасындағы айырмашылық 1893 және 1894 жылдары Ресей империясының және неміс Kaiserliche Marine флотының Италия флотынан басып өтуімен біршама теңестірілді, бірақ ғасырдың басында Италия қайтадан бастамашылықты қолға алды. 1903 жылы, Монтекукколи тағайындалғанға дейін, Италияда 18 шайқас кемесі құрылыста немесе қолданыста болды, ал Австрия-Мажарстанда – 6. 1903 жылы соңғы екі крейсердің құрылысы аяқталғаннан кейін Италия әскери-теңіз флоты қосымша шайқас кемелері емес, бірнеше ірі крейсерлер құрастыруды жөн көрді. Сонымен қатар, Терни болат зауытының броньдық келісімшарттарына қатысты үлкен жанжал үкіметтік тергеуге әкеліп соқты, ол бірнеше кеме құрылысы бағдарламаларын үш жылға кейінге шегерді. Бұл кешігулер Италия әскери-теңіз флотының 1909 жылға дейін басқа шайқас кемесінің құрылысын бастамауына себеп болды және Австрия-Мажарстан әскери-теңіз флотына екі флоттың арасындағы теңсіздікті қысқартуға мүмкіндік берді. Осылайша, Принц-Юген және Тегеттофф класының құрылысын Австрия-Мажарстан мен Италия арасындағы теңіз бәсекелестігінің аясында қарастыруға болады, және кеме Австрия-Мажарстанның Италияның теңіз күшімен бәсекелесуге жасаған үлкен тырабының бір бөлігі болды.
Австрия-Италия әскери-теңіз күресінің жарысы
Британдықтардың 1906 жылы теңізге сүңгіген теңіз техникасындағы революция және одан кейінгі ағылшын-неміс теңіз қарулануы әлемдегі болашақ линкорлардың, соның ішінде «Принц-Евгеннің» дамуына зор әсер етті. «Дредноут», он үлкен калибрлі зеңбірекпен қаруланған, «барлық үлкен зеңбіректерден» тұратын жаңа стандарттың революциялық алғашқы үлгісі болды, ол бұрынғы «дредноутқа дейінгі» соғыс кемелерін ескіргендей етті. Нәтижесінде, 1906 жылдан кейін ескі соғыс кемелерінің құны күрт төмендеді. Бұл Австрия-Мажарстанға өткен жылдары теңіз күштерін ескермеудің орнын толтыруға мүмкіндік берді. Сонымен қатар, 1867 жылғы Австрия-Мажарстан келісімінен кейін Австрия-Мажарстанның қаржылық жағдайы жақсарды және империяның қарулы күштеріне бөлінетін бюджет көлемі арта бастады. Австрия-Мажарстанның өз «дредноут» линкорын құруға саяси ынтасы да болды, өйткені әркгерцог Фердинанд пен адмирал Монтекукколи жаңа буын заманауи соғыс кемелерін салуды қолдады. Осының нәтижесінде, 1908 жылы «Принц-Евген» және «Тегеттхоф» класын құруға дайындық жасалды. Әскери-теңіз күштерінің басшысы болып тағайындалғаннан кейін, Монтекукколи 1905 жылдың көктемінде заманауи австриялық флотқа арналған алғашқы ұсынысын жасады. Бұл жоспарлар амбициялы болды және 12 линкорды қамтыды, бірақ ешқайсысы «Принц-Евгеннің» кейінгі көлеміне жете алмады. Әскери-теңіз министрлігінің сыртқы бөлімінен қосымша ұсыныстар түсті. Словениялық саясаткер Иван Шустершич пен 1905 және 1909 жылдардағы Австриялық теңіз лигасының ұсыныстары «Принц-Евгенге» ұқсас өлшемдегі соғыс кемелерін қамтыды. Шустершичтің жоспарында кейін «Принц-Евгенде» болатын үлкен калибрлі зеңбіректер болмаса да, Австриялық теңіз лигасы ұсынған жоспарлар «Принц-Евгеннің» болашақ суыруына ұқсас үш «дредноуттан» тұрды. Лига бұл жоспарларын Австрия-Мажарстанның өсіп келе жатқан сауда флотын қорғау үшін жаңа соғыс кемелерінің қажеттігін және Италияның теңіз шығындары Австрия-Мажарстаннан екі есе көп екенін атап көрсету арқылы негіздеді. Австрия-Мажарстанның «дредноутқа дейінгі» соңғы кластың линкорларын салғаннан кейін, Монтекукколи «Принц-Евгенге» арналған алғашқы жобаны қамтитын ұсыныс енгізді. 1908 жылғы Босния дағдарысынан туындаған Италиямен соғыс қаупі әскерилердің санасында болғандықтан, Монтекукколи 1909 жылдың қаңтарында император Франц Иосиф I-ге 16 линкордан, 12 крейсерден, 24 эсминецтен, 72 теңіз торпедалық катерлерінен және 12 су асты кемесінен тұратын кеңейтілген австро-венгр теңіз күштері туралы меморандум тапсырды. Бұл меморандумның 1905 жылғы Монтекукколидің бұрынғы жобасына қарағандағы ең маңызды айырмашылығы – жүктелген кезде 4 қосымша «дредноут» линкорларын қосу болды. Осы кемелердің бірі ақырында «Принц-Евгенге» айналды.
Жоспарлар мен бюджет
Монтекукколидің меморандумы император Франц Иосиф І-ден мақұлдағаннан кейін үш ай өткен соң итальян газеттеріне жарияланды. Италияның австро-венгрлік жоспарларға реакциясы жылдам болды, және 1909 жылғы маусымда итальяндық дредноут «Данте Алигиери» Кастелламмаре-ди-Стабиадағы кеме құрылыс шебінде салынды. Италияда «Данте Алигиери» кемесіне жұмыс жүргізіліп жатқанда, Австрия-Мажарстанның «Принц-Евген» және оның класындағы басқа кемелерге қатысты жоспарлары қағаз күйінде қалды. Құрылысты бастау үшін қажетті қаржы да болмады, себебі Будапешттегі Сандор Векерле үкіметі құлап кетті. Бұл Венгрия диетасын шамамен бір жылға премьер-министрсіз қалдырды. Будапештте бюджетті қабылдайтын үкімет болмағандықтан, кемелерді төлеуге қажетті қаражатты алу мүмкін болмады. Соның салдарынан, Австрия-Мажарстанның ең ірі кеме жасау кәсіпорындары – Витковиц темір зауыты мен Шкода зауыты, Тегетхофф класының алғашқы үш кемесі – «Вирибус Унитис», «Тегетхофф» және «Принц-Евген» кемелерін өздерінің қаржылық тәуекелімен салуға ұсыныс жасады, оның шарты бойынша Австрия-Мажарстан үкіметі қаражат қолжетімді болғанда, жауынгерлік кемелерді сатып алуға кепілдік беретін болды. Австрия-Мажарстанның сыртқы істер, соғыс және қаржы министрліктерінің қатысуымен өткен келіссөздерден кейін, Монтекукколи ұсынысты қабылдады, бірақ осы келісім бойынша салынған дредноуттардың саны тек «Тегетхофф» және «Вирибус Унитис» кемелерімен шектелді. Өзінің естеліктерінде бұрынғы австриялық фельдмаршал және Бас штаб бастығы Конрад фон Гётцендорф, Италиямен жақын арада соғыс болуы мүмкін деген сеніммен, кемелердің құрылысын мүмкіндігінше жылдам бастау керек деп жазды. Ол сондай-ақ, бюджеттік дағдарыс Будапештте тез шешілмесе, «Тегетхофф» және «Вирибус Унитис» кемелерін, өзінің сөзімен айтқанда, «сенімді одақтасқа» (мұны тек Германия ғана өзіне жататынын айта алады) сатуға келісімдер жасауға жұмыстанды.
Контурлық
Неміс Kaiserliche Marine және британдық Royal Navy-дің заманауи дредноут және супердредноут линкорларына қарағанда кішірек болғанымен, "Принц-Евген" Жерорта және Адриатика теңіздеріндегі өз түріндегі алғашқы класс кемелердің бірі болды. Бұрынғы австро-венгрлік теңіз офицері Энтони Сокол өзінің "Императорлық және Корольдік австро-венгрлік теңіз күштері" атты кітабында "Принц-Евген" мен оның бауырларын "тамаша кемелер" деп сипаттады, және ол аймақтағы ең қуатты линкорлардың бірі ретінде танылды. Бұл линкордың дизайны Австро-Венгрияның теңіз саясатындағы өзгерісті де білдірді, себебі ол жағалауды қорғаудан немесе Адриатика теңізін күзетуден гөрі әлдеқайда көп мүмкіндіктерге ие болды. Расында, "Принц-Евген" және оның бауырлары жақсы қабылданып, Австро-Венгрияның ескі кемелерін ауыстыруды жоспарлау кезінде, теңіз күштері оның классының жоспарын алып, оны сәл үлкен тоннажға және ірі калибрлі қаруларға ие ету үшін кеңейтті.
Қаржыландыру
Принц-Евгенді салуға кеткен шығын Австро-Венгрия әскери-теңіз күштері үшін өте жоғары болды. "Радцевский" және "Радцевский" класты соғыс кемелері әр кемеге шамамен 18, 26 және 40 миллион кронға келсе, "Принц-Евген" 60 миллион кроннан астам тұруы күтілді. 1907 және 1908 жылдарғы бұрынғы бюджеттер бойынша теңіз күштеріне 63,4 және 73,4 миллион крон бөлінген еді, сол кезде екі "Радецкийдің" құрылысынан туындаған үлкен шығын деп есептелді. Монтекукколи, әсіресе Будапешттегі саяси дағдарыстан кейін, жалпы халық пен Вена мен Будапешттегі заң шығарушы органдар "Принц-Евген" сияқты қымбат кемеге деген қажеттілікті қабылдамайды деп алаңдады. Шығындардың күрт өсуіне байланысты 1909 жылы теңіз күштері шамамен 100,4 миллион крон жұмсады, сол кезде бұл өте үлкен сома еді. Бұл "Радецкий" класты соғыс кемелерін аяқтауды жеделдету мақсатында жасалды, бірақ "Принц-Евгенге" қоса тағы үш "дредноуттың" құрылысы болғандықтан, Австро-Венгрия теңіз күштері үкіметтен жылдық бюджетті 100 миллион кронадан асып сұрауы мүмкін еді. "Вирибус Унитис" және "Тегеттофф" – "Принц-Евгеннің" бауырлас кемелерін салу үшін Австриядағы Ротшильдтер отбасымен құпия келісім жасалды. Олар "Витковиц" темір зауытына, "Кредитанстальт" банкіне ие болды және "Шкода" зауытында да, "Стабилименто Технико Триестинода" да маңызды активтерге ие еді. Архиегерцог Франц Фердинанд жеке өзі Альберт Саломон Ансельм фон Ротшильдке үкімет "Принц-Евгеннің" екі үлкен бауырлас кемесін сатып ала алғанша отбасының қаржылық қолдауын алу үшін жүгінді. Екі "Тегеттофф" класты соғыс кемесін салу Австро-Венгрияны Австрияның рейхсраты немесе Венгрия диетасының алдын ала мақұлдауысыз шамамен 120 миллион крон жұмсауға міндеттейтін конституциялық мәселелерге байланысты туындаған наразылықтардан қашып, келісім құпия сақталды. Алайда, 1910 жылдың сәуір айында бұл келісім Австрияның Социал-демократиялық партиясының газеті "Arbeiter Zeitung" арқылы жарияланды. Бірақ "Arbeiter Zeitung" бұл жаңалықты жариялаған кезде, "Тегеттофф" класты соғыс кемесінің жоспарлары аяқталған еді және "Принц-Евгеннің" екі бауырлас кемесінің құрылысы басталуға дайын тұрды.
Жалпы сипаттамалары
Кемелік архитектор Зигфрид Поппер жобалаған "Принц-Юген" кемесінің жалпы ұзындығы – [ұзындық мәні], ені – [енінің мәні], ал толық жүктеме кезінде суға батып тұру тереңдігі – [тереңдік мәні] болды. Ол [жүктеме мәні] жүктемемен ауыстыруға арналған, бірақ толық жауынгерлік жүктемеде "Принц-Юген" [толық жүктеме мәні] ауыстырды. "Принц-Юген" кемесінің корпусы екі қабатты түбімен, [тереңдік мәні] тереңдіктегі және екі қабатты күшейтілген ішкі түбімен салынды, ол [материал мәні] пластиналарынан тұрды. Поппердің корпус дизайны соғыс кемесін теңіз миналарынан қорғау мақсатында жасалған, бірақ ол ақырында "Принц-Югеннің" бауырлас кемелері "Szent István" және "Viribus Unitis" кемелерін құртты, себебі біріншісі 1918 жылдың маусым айында торпедадан, ал екіншісі сол жылдың қараша айында минадан зардап шекті. "Принц-Юген" кемесінде сондай-ақ оң және сол жақтарындағы екінші қарулар үшін екі Barr және Stroud оптикалық арақашықтық өлшегіш посты орнатылған. Бұл арақашықтық өлшегіштер броньды куполамен жабдықталған, оның ішінде Schwarzlose M.07/12 зениттік пулеметі орналасқан. "Принц-Юген" кемесі торпедалық торлармен жабдықталған, бірақ олар 1917 жылдың маусым айында алынып тасталды.
Қозғалтқыш
Принц-Еугенде төрт шахта және төрт Парсонс бу турбинасы болды, олар бөлек машина бөлмесінде орналасқан және он екі Babcock & Wilcox қазандығымен қамтамасыз етілген. Олар жалпы қуаты [қуат мөлшері] атты күшке ие болу үшін жобаланған, бұл теориялық тұрғыдан алғанда максималды жобаланған жылдамдыққа жету үшін жеткілікті болды. Оның жылдамдық сынақтары кезінде ең жоғары жылдамдығы [жылдамдық мөлшері] болғаны туралы хабарланды, бірақ оның нақты ең жоғары жылдамдығы белгісіз, өйткені ресми теңіз сынақтарының мәліметтері мен жазбалары "Принц-Еуген" классының барлық кемелері үшін соғыстан кейін жоғалды. Принц-Еуген сонымен қатар [көмір мөлшері] көмір және оның жану жылдамдығын арттыру үшін оған шашыратылатын қосымша [мазут мөлшері] мазут тасыды. Толық қуатпен, Принц-Еуген [қашықтық мөлшері] қашықтықты [жылдамдық мөлшері] жылдамдықпен жүзе алатын болды.
Қару-жарақ
Плезендегі (Богемия) "Шкода" зауытында салынған "Принц Евген" кемесінің негізгі қару-жарағы төрт үш оқты мұнараға орнатылған он екі 45 калибрлі "Шкода" K10 зеңбірегінен тұрды. Екі мұнара кеменің негізгі құрылысының алдыңғы және артқы бөліктеріне орнатылды, біріне-бірі қарап тұрып ату үшін. "Принц Евген" кемесінде үш оқты мұнараларды орнатудың екі себебі болды: австро-венгр теңіз доктринасы мен бюджеттік шектеулерге сәйкес кемеге ықшамды дизайн мен кішірек сусыруды қамтамасыз ету қажеттілігі, сондай-ақ итальяндық "Данте Алигьери" кемесіндегі үш оқты мұнараларға қарсы тұру. Әр мұнарада екі емес, үш зеңбірек болғандықтан, басқа dreadnought-тарға қарағанда ауыррақ жағалауға шабуыл жасауға мүмкіндік болды, сонымен қатар цитадель қысқарып, салмақ жақсырақ бөлінді. "Принц Евген" кемесінде қосымша қару-жарақ та болды, ол кеменің орта бөлігіндегі казематтарға орнатылған он екі 50 калибрлі "Шкода" K10 зеңбірегінен тұрды. Сонымен қатар, жоғарғы палубадағы казематтардың үстінде ашық тіреулерге 50 калибрлі он сегіз "Шкода" K10 зеңбірегі орнатылды. Жоғары мұнараларға тағы үш "Шкода" K10 зеңбірегі орнатылды, олардың қызметі – әуе шабуылынан қорғану. Оның қашықтық өлшегіштерінің броньды куполаларына екі қосымша "Schwarzlose M.07/12" әуеге қарсы пулеметі орнатылды. "Принц Евген" кемесі екі "Шкода G. L/18" десанттық зеңбірегімен және екі "Шкода SFK L/44 S" зеңбірегімен де жабдықталды, олар торпедалық катерлер және суасты қайықтары сияқты шағын және жылдам кемелерге қарсы қолданылатын. Бұған қоса, кемеде төрт суасты торпеда түтігі орнатылды, алдыңғы, артқы бөліктерінде және әр жағында бірер түтік болды. Бұл торпеда түтіктерін толықтыра отырып, "Принц Евген" әдетте он екі торпеда тасыды.
Қару-жарақ
Принц-Юген су сызығында кеменің ең маңызды бөліктері орналасқан орталық цитадельде қалыңдығы өлшенетін бронь белбеуімен қорғалған. Бұл бронь белбеуі алдыңғы және артқы барбеттердің ортасында орналасқан, ал бау және кормаға қарай жұқарады, бірақ оларға жетпейді. Ол кеменің бауына кішкентай броньмен жалғастырылды. Жоғарғы бронь белбеуінің максималды қалыңдығы болса, алдыңғы барбеттен бастап бауға қарай жұқарады. Каземат броні де қалың болды. Басты артиллерия мұнараларының, барбеттерінің және басты басқару мұнарасының қабырғалары броньпен қорғалған, мұнара және басқару мұнарасының қалың шатырларын қоспағанда. Палубалардың қалыңдығы екі қабаттан бастап өзгеретін. Су асты қорғаныс жүйесі қос түбінің су сызығы бронь белдеуінің төменгі жиегіне дейін созылуынан және ең сыртқы бөлім ретінде жұқа пластинадан тұрады. Ол 25 миллиметрлік екі пластинадан тұратын торпедалық бөліммен нығайтылған. Бұл жүйенің жалпы қалыңдығы болды, бұл Принц-Югенді торпеда жарылысынан немесе мина жарылысынан зақымсыз сақтауға мүмкіндік бермеді. Бұл құрылыс ақауы оның Szent István және Viribus Unitis сеңлілері үшін қатаң жазаға әкелді.
Құрылыс
Монтекукколидің Prinz Eugen және оның бауырлас кемелерін салу жоспарлары 1909 жылдың қаңтарында император Франц Иосиф І-нің мақұлдауына ие болды, ал сәуір айында кеме жобалау және құрылыс жоспарлары жасалды. Принц-Евгеннің жоспарлары дайындалғаннан кейін шамамен бір жыл өткен соң, Arbeiter Zeitung, Австрияның Социал-демократиялық партиясының газеті, ұрыс кемесінің толық мәліметтерін жалпыхалыққа жеткізді. Христиан-әлеуметтік партиясы, Prinz Eugen және оның бауырлас кемелерін салуды қолдап, теңіз күштерінің кеңесімен жұмыс істеп, өзінің Reichspost газетінде кемелерді құпия түрде салу жобасы және алғашқы екеуін қаржыландыруға байланысты келісімдердің рас екенін жариялады. Reichspost жобаны қолдау үшін лоббилік жұмыс жүргізіп, Италияның құрылысы жүріп жатқан қарулы кемесіне байланысты Австрия-Венгрияның ұлттық қауіпсіздігіне қатысты алаңдаушылықтарын айтты. Оқиға жарияланғаннан кейін, эрцгерцог Фердинанд та Prinz Eugen және оның бауырлас кемелерін салуға халықтың қолдауын ұйымдастыруға тырысты, сондай-ақ Австрия теңіз лигасы да осы мақсатта жұмыс істеді.
Құрастыру және іске қосу
Принц Юген, оның класының үшінші кемесі, 1912 жылғы 16 қаңтарда Триесте Stabilimento Tecnico Triestino компаниясымен салына бастады. "Принц-Евген" кемесін қаржыландырған бюджеттік келісімде, кеменің бронясы мен қарулары Австрияда, ал электр жүйесі мен жабдықтары Венгрияда құрастырылуы тиіс екені айтылды. Сонымен қатар, кемедегі қаруларға арналған оқ-дәрілердің жартысы Австриядан, ал қалған жартысы Венгриядан сатып алынуы керек еді. 1912 жылғы тамызда және 1913 жылғы наурызда машина жасаушылар екі рет ұйымдастырған ереуілдер "Принц Юген" кемесінің қозғалтқыштарының құрылысын кешіктірді, бірақ соғыс кемесі өте жоғары қарқынмен салынды. 11 айлық құрылыстан кейін, ол 1912 жылғы 30 қарашада Триесте суға түсірілді. Бастапқыда "Battleship VI" деп аталған кеменің атын таңдау туралы талқылау Триесте салынып жатқанда басталды. Соғыс министрлігінің Әскери-теңіз бөлімінде бірнеше ұсыныс айналымда болды, бірақ Тегетхофф класының төрт кемесі үшін ұсынылған барлық атаулардың ішінде "Принц Юген" де болды. Австрия газеттерінде кемелердің біріне император Франц Иосиф I деген ат беріледі деген хабарлар негіссіз болды, себебі Австрия-Мажарстан Әскери-теңіз күштері императордың атын алып жүрген крейсердің атын өзгертуді жоспарламаған. Император Франц Иосиф I соңында төрт дреднауттың барлығына ат қойды, бірінші кемеге өзінің жеке ұраны бойынша Viribus Unitis (латынша: "Біріккен күштермен") деп, ал екінші кемеге Вильгельм фон Тегетхофф атымен атады. 19 ғасырдағы австриялық теңізшіл әміршісі Вильгельм фон Тегетхофф 1866 жылы Лисса шайқасында Италияны жеңгенімен танымал болды. Осы кластағы үшінші кемеге 17-18 ғасырлардағы австриялық генерал және мемлекет қайраткері Савой князі Евгенийдің есімі берілді. Ол 1697 жылы Зента шайқасындағы жеңісі үшін Австрияда батыр ретінде құрметтелді. "Принц Юген" 1914 жылғы наурыз және сәуір айларында теңізде сынақ жүргізді. Бұл сынақтардың нәтижелері "қанағаттанарлық" деп бағаланды. Австрия-Мажарстан Әскери-теңіз күштері кеме сынақтары сәтті артиллериялық атыспен аяқталғанын мәлімдеді, бірақ басқа ешқандай ақпарат жарияланбады. Ол 1914 жылғы 8 шілдеде, Франц Фердинандтың қазасынан кейін он күн өткен соң, Австрия-Мажарстан Әскери-теңіз күштеріне қабылданып, құрамына қосылды.
Соғыс басталды
Кейінгі күндері оқиғалар қарқынды дамыды. Австрия-Мажарстан Франц Фердинандты өлтіргеннен кейін бір ай өткен соң, 28 шілдеде Сербияға соғыс жариялады. 1914 жылғы 30 шілдеде Ресей Австрия-Мажарстанның Сербияға соғыс жариялауына жауап ретінде толық жұмылдыруды жариялады. Австрия-Мажарстан келесі күні толық жұмылдыруды жариялады. 1 тамызда Германия мен Франция толық жұмылдыруға бұйрық берді, ал Германия Австрия-Мажарстанды қолдап, Ресейге соғыс жариялады. Австрия-Мажарстан мен Италия арасындағы қарым-қатынас 1912 жылы Үштік одақтың жаңаруынан кейін екі жыл ішінде жақсарғанмен, Австрия-Мажарстанның әскери шығындарының өсуі, Албаниядағы ықпал үшін саяси даулар және Италияның Черногориядағы жерлерді аннексиялау мүмкіндігіне қатысты алаңдаушылығы соғысқа дейінгі айларда екі одақтас арасындағы қарым-қатынасты уландырды. Италияның 1 тамыздағы соғыстағы бейтараптық жариялауы Австрия-Мажарстанның Жерорта теңізіндегі ірі әскери операцияларда «Принц Эугенді» пайдалану үмітін күйретіп жіберді, себебі теңіз күштері Италия порларында сақталған көмірге тәуелді болып, «Регия Маринамен» бірлесіп жұмыс істеді. 4 тамызға қарай Германия Шлиффен жоспарын іске асырып, Люксембургті басып алды және Францияға соғыс жариялағаннан кейін Бельгияға шабуыл жасады. Сол күні Ұлыбритания Бельгияның бейтараптығын қолдап, Германияға соғыс жариялады. Германияның Жерорта теңізі дивизиясы Австрия-Мажарстан флотының көмегін сұрады, ол жеңіл және броненосцы крейсерлерден тұрды. Неміс кемелері соғыс басталғанға дейін көмір толтырып тұрған Мессинадан шығуға тырысты. Тамыздың бірінші аптасында британдық кемелер немістерді тұзаққа түсіру үшін Мессинаға жинала бастады. Австрия-Мажарстан флоты әлі толық жұмылдырылмағанмен, неміс кемелеріне көмектесу үшін күштер жиналды. Оған «Тегеттофф», «Вирибус Унитис» және «Принц Эуген», сондай-ақ үш «Радецкий», броненосцы крейсер, барлаушы крейсер «Адмирал Спаун», алты эсминец және 13 торпедалық катер кірді. Ұлыбританиямен соғысқа түсуден сақтанған Австрия-Мажарстан жоғары командасы флотқа британдық кемелерден аулақ болуды және немістерді тек Австрия-Мажарстан суларында болғанда ғана ашық түрде қолдау көрсетуді бұйырды. 7 тамызда, немістер Мессинадан шыққан кезде, Австрия-Мажарстан флоты немістермен кездесіп, олардың кемелерін Австрия-Мажарстандағы достық портқа эскорттап Бриндизиге беттеді. Алайда, Адриатика теңізіне қарай неміс кемелерінің қозғалысы британдық және француздық күштерді жаңылыстыру мақсатында жасалды, ал неміс кемелері Грекияның оңтүстік ұшын айналып, Дарданеллге бағыт алды, онда олар Осман империясына сатылды. Неміс кемелерін Қара теңізге қарай ұстанбастан, Австрия флоты Полага қайтып келді.
1914-1915 жылдар
Франция мен Ұлыбританияның 11 және 12 тамызда Австрия-Мажарстанға қарсы соғыс жариялауынан кейін, француз адмиралы Огюстен Буэ де Лаперьерге Адриатика теңізінің кіреберісінде австро-мажар кемелерінің қатынасын тоқтату және оның ағылшын-француз флоты кездесетін кез келген австро-мажар кемелерімен қақтығысуға бұйрық берілді. Лаперьер Черногорияны блокадалап тұрған австро-мажар кемелеріне шабуыл жасады. Нәтижесінде болған Антивари шайқасы Австрия-Мажарстанның блокадасын тоқтатты және Адриатика теңізінің кіреберісін Ұлыбритания мен Францияның бекем бақылауына қойды. "Гёбен" мен "Бреслау" кемелерінен кейін "Принц-Эуген" шайқасқа қатыспады, көп уақытын Пола портында өткізді. Кеменің теңізде өткізген уақытының аздығы, Австрия-Мажарстан әскери-теңіз күштерінің көп бөлігінің жалпы бейқызметтілігінің бір бөлігі болды. Бұл, әсіресе, Адриатикадағы миналардан қауіптенуге байланысты болды, бірақ теңіз шайқастарының азаюына басқа да факторлар әсер етті. Хаус француз теңіз күштерімен тікелей қақтығыс, тіпті сәтті болған жағдайда да, Австрия-Мажарстан теңіз күштерін әлсіретіп, Италияның Адриатикада еркін қимылдауына мүмкіндік береді деп қорқыды. Хаус бұл мәселеге соншалықты алаңдады, 1914 жылдың қыркүйегінде: "Италия бізге қарсы соғыс жариялау мүмкіндігі болғанша, мен біздің флотымызды сақтап қалуды бірінші міндетім деп санаймын" деп жазды. Хаус Австрия-Мажарстан теңіз күштерін флоты ретінде пайдалану туралы шешіміне Австрия-Мажарстан армиясы, Германия теңіз күштері және Австрия-Мажарстан Сыртқы істер министрлігінен қатаң сынға ұшырады, бірақ бұл Жерорта теңізі мен Отранто бұғазына Антантаның теңіз күштерінің көп бөлігін жұмылдыруға әкелді. Бұл күштерді Осман империясына қарсы Галлиполи жорығында қолдануға болар еді. "Принц-Эугеннің" көп уақытын портта өткізуіне көмірдің жетіспеушілігі себеп болуы мүмкін. Соғысқа дейін Ұлыбритания Австрия-Мажарстан үшін көмірдің негізгі көзі болды. Соғысқа дейінгі жылдары көмірдің үлесі Германия, Вирджиния және отандық кендерден артты, бірақ Австрия-Мажарстан теңіз күштеріне сатып алынған көмірдің 75% -ы Ұлыбританиядан келетін. Соғыс басталғанда бұл көздер, сондай-ақ Вирджиниядан да көмір алу мүмкін болмады. Бірақ соғысқа дейін жеткілікті көмір жиналғандықтан, қажет болған жағдайда теңіз күштері порттан шыға алатындығы қамтамасыз етілді. Дегенмен, "Принц-Эугеннің" итальяндық немесе француздық шабуыл немесе ірі шабуыл операциясы кезінде қажетті көмірге ие болуын қамтамасыз ету қажеттілігі, оның және басқа да соғыс кемелерінің жағдай талап етпесе, портта қалуына себеп болды. 1915 жылдың басында Германия "Принц-Эугенге" және Австрия-Мажарстан теңіз күштерінің басқа да соғыс кемелеріне Галлиполи жорығы кезінде Осман империясына көмектесу үшін Отранто бөгетіне шабуыл жасауды ұсынды. Австрия-Мажарстанның соғыс кемелерін порттан шығарудан әлі де сақтанған Хаус бұл ұсынысты қабылдамады. Ол француздардың Адриатика теңізінің оңтүстік бөлігіндегі блокадасын кері тартқанын және бұғазды блокадалауға тағайындалған ағылшын-француз кемелерінің ешқайсысы Дарданеллге ауыстырылмағанын мәлімдеді. Хаус сондай-ақ Италия Антанта тарапынан соғысқа кірген жағдайда, өзінің соғыс кемелерін, әсіресе "Тегеттофф" класының төрт кемесін резервте ұстауды ынталандырды. Хаус Италия Австрия, Мажарстан және Германиямен одағын бұзады деп сенді, ал "Принц-Эуген" сияқты соғыс кемелерін сақтап, Италияға қарсы жылдам пайдалануға болады деп ойлады. Бұл стратегия Австрия-Мажарстанға 1915 жылдың мамырында Италия соғыс жариялағаннан кейін көп ұзамай итальяндықтармен қақтығысуға мүмкіндік берді.
Анконаның бомбалануы
Германия мен Австрия-Мажарстанмен Италияның Орталық державалар құрамына соғысқа қосылуы жөніндегі келіссөздер сәтсіз аяқталғаннан кейін, италиялықтар 26 сәуірде қол қойылған Лондон шарты арқылы Италияның олардың жағынан соғысқа қатысуы үшін Үштік Антантамен келіссөздер жүргізді. 4 мамырда Италия Германия мен Австрия-Мажарстанмен жасаған одағынан ресми түрде бас тартты, соның салдарынан Австрия-Мажарстанға Италия оларға қарсы соғысқа дайындалып жатқаны туралы алдын ала хабарлады. Хаус «Принц-Эйген» және оның бауырлас кемелері үшін соғыс жарияланған сәтте италиялықтарға қарсы күшті шабуыл жасау үшін Адриатика теңізіне шығуға дайындық жүргізді. 1915 жылғы 23 мамырда, Италияның соғыс жариялауы Пола портындағы австро-венгр теңіз базасына жеткеннен кейін екі-төрт сағат өткен соң, «Принц-Эйген» қоса австро-венгр флоты Италия жағалауын бомбалау үшін іс-қимылға көшті. Кейбір кемелер екінші дәрежелі нысаналарды бомбалады, ал қалғандары Тарантодан солтүстікке қарай келе жатқан итальяндық кемелерді анықтау үшін оңтүстікке бағытталды. Анкона провинциясын бомбалау Австрия-Венгрия теңіз күштері үшін үлкен жетістік болды. Анкона портында бір итальяндық кемесі жойылды, үш кеме зақымдалды. Анкона портының және айналасындағы қалалардың инфрақұрылымы ауыр зақымдарға ұшырады. Қаладағы теміржол және порттық құрылыстар зақымдалды немесе қиратылды, ал оларды қорғаған жағалау артиллериясы жойылды. Бомбалау салдарынан бірнеше пирс, қойма, мұнай резервуарлары, радиостанциялар, көмір және мұнай қоймалары өртенді, ал қаланың электрмен жабдықтау, газ және телефон байланысы үзілді. Қала ішінде полиция бас штабы, әскери казарма, әскери госпиталь, қант фабрикасы және Италия банкінің кеңселері зақымдалды. Шабуылдан 30 итальяндық әскер және 38 азамат қаза тауып, тағы 150 адам жарақат алды. Австро-Венгрия теңіз күштері кейіннен қарсылықсыз Черногория жағалауын бомбалауға көшті; итальяндық кемелер келген кезде австро-венгрлер Полаға қауіпсіз оралды. Анконаны бомбалаудың мақсаты – Италия армиясының Австрия-Мажарстанмен шекараға күштерін орналастыруын кешіктіру, маңызды көлік жүйелерін жою арқылы. Анконаға жасалған күтпеген шабуыл италиялықтардың Альпіге жөнелуін екі аптаға тоқтатты. Бұл кешігу Австрия-Мажарстанға Италия шекарасын нығайтуға және Шығыс және Балқан майдандарынан әскердің бір бөлігін қайта орналастыруға мүмкіндік берді. Бомбалау итальяндық әскер мен халықтың моральдық жағдайына ауыр соққы берді.
1916-1917 жылдар
Отранто бөгетіне байланысты Анконаны бомбалаудан кейін ірі шабуылдық жауынгерлік операцияларға қатыса алмағандықтан, «Принц Юген» келесі үш жыл бойы негізінен Австрия-Мажарстанның жағалауын және аралдық жағалауын қорғауға жіберілді. «Принц Югеннің» жауынгерлік қатынастарда немесе тіпті порттан шыққан жағдайларының сирек кездесуін оның бауырласы «Сент Иштван» кемесінің тағдыры көрсетеді. Кеме Анконаны бомбалау кезінде бауырларына қосыла алмады және жақын маңдағы Фазана бұғазында атыс жаттығуларынан басқа порттың қауіпсіздігін сирек қалдырды. Ол 937 күндік қызметі барысында теңізде бар болғаны 54 күн өткізді және Паг аралына екі күндік сапар жасады. Өмірінің жалпы алғанда 5,7 пайызы теңізде өтті, ал қалған уақытында Пола портында аяқталды. 1917 жылдың 8 ақпанында Хаус пневмониядан қайтыс болғанына қарамастан, оның австро-венгерлік теңіз күштерін, әсіресе «Принц Юген» сияқты дредноуттарды портта ұстау стратегиясы жалғасты. «Принц Юген» мен оның бауырларының күштерін сақтап, австро-венгерлік теңіз күштері ұзын жағалауын теңізден бомбалаудан немесе жаугершілік шабуылдардан қорғауға мүмкіндік алды. Триест және Фиуме порттары да қорғауға алынды. Сонымен қатар, Венецияда орналасқан итальяндық кемелер австро-венгерлік флоттың орналасуымен шектеліп, Отранто бөгетіндегі Антанта күштерінің негізгі бөлігіне оңтүстікке қарай жүзуге кедергі келтірді. Максимилиан Нжегован адмирал болып тағайындалды және Хаустың орнына Теңіз күштерінің Бас қолбасшысы болды. Нжегован жоғары лауазымға тағайындалғаннан кейін, «Принц Юген» мен оның бауырлары кіретін Бірінші шайқас дивизиясының басшылығы вице-адмирал Антон Вилленикке жүктелді. Нжегован бұрын Хаустың басшылығымен дредноуттардың портта әрекетсіз жатқанын көріп, наразылық білдірген еді. Бірақ ол өзінің алдыңғысының стратегиясын жалғастыруды шешті, осылайша «Принц Югеннің» жауынгерлік қатысуының аз болуын қамтамасыз етті. Соңғы екі жылда портынан тек атыс жаттығуларын жүргізу үшін шыққан «Принц Югеннің» Полада тұрғандағы ең маңызды оқиғалары – жоғары лауазымды тұлғалардың тексерулері болды. Мұндай алғашқы сапарды император Карл I 1916 жылдың 15 желтоқсанында жасады. Бұл қысқа сапар барысында император Поланың теңіз мекемелерін және «Сент Иштванды» тексерді, бірақ «Принц Югенге» кірмеді. Карл I 1917 жылдың маусымында 1902 жылдан бері австро-венгерлік теңіз күштерінің алғашқы ресми императорлық парадына қатысу үшін Полаға оралды. Үшінші жоғары лауазымды тұлғаның сапары 1917 жылдың 12 желтоқсанында Кайзер Вильгельм II Поланың неміс су асты кемелерінің базасын тексеру кезінде болды. Осы сапарлардан басқа, Анконаны бомбалау мен 1918 жылдың жазы аралығында Пола порты мен «Принц Юген» жаңа құрылған итальяндық әуе күштері жүргізген сексеннен астам әуе шабуылдарына ұшырады.
1918 жыл
1918 жылдың ақпан айында Каттаро бүлігінен кейін адмирал Нжегован Әскери-теңіз күштерінің Бас қолбасшысы лауазымынан алынды. "Принц Юген" кемесінің командирі Миклош Хорти де Нагбанья контр-адмирал дәрежесіне көтеріліп, Флоттың Бас қолбасшысы болып тағайындалды. Хорти тағайындалуын пайдаланып, австро-венгр флотын маневрлер мен артиллериялық оқулар үшін тұрақты түрде порттан шығарды. Бұл операциялардың ауқымы "Принц Юген" соғыс басталғалы бері көрген ең ірі жаттығулар болды. Бұл артиллериялық және маневрлік жаттығулар бірнеше сәтсіз бүліктерден кейін тәртіпті қалпына келтіру мақсатында ғана емес, сонымен қатар флотты үлкен шабуылға дайындау үшін жүргізілді. Хортидің стратегиялық ойлауы екі алдыңғы қолбасшысынан өзгеше болды, және теңіз күштерінің басшылығын қабылдағаннан кейін көп ұзамай, төменгі көңіл-күй мен жалыққандықтан құтылу және австро-венгр және неміс су асты қайықтарына Жерорта теңізіне шығуды жеңілдету үшін ірі флоттық операция жүргізуге шешім қабылдады. Бірнеше айлық жаттығулардан кейін Хорти 1918 жылдың маусым айының басында флоттың үлкен шабуылға дайын екеніне көз жеткізді.
Отранто шабуылы
Хорти флотты Отранто бөгетіне шабуыл жасауға бекінді. 1917 жылы мамыр айында блокадаға сәтті шабуыл жасауды жоспарлап, Хорти одақтас күштерге қарсы ірі шабуылды көздеді. «Принц Эйген» және оның үш апалы-сіңлілі кемесі шабуылдың ең ірі бөлігін құрады. Олармен бірге үш «Эрцгерцог Карл» классының пре-дредноуттары, үш «S» классының кемелері, «Адмирал Спаун» крейсері, төрт «S» классының кемелері және төрт торпедалық катер жүретін. Операцияда флоттың қапталдарындағы жау кемелерін іздеу үшін су асты қайықтары мен ұшақтар да қолданылатын болды. 1918 жылдың 8 маусымында Хорти өзінің флагманы «Вирибус Унитис» пен «Принц Эйгенді» флотының алдыңғы қатарлы бөлімдерімен бірге оңтүстікке бағытталды. 9 маусым күні кешке «Сент Иштван» және «Тегетхофф» өздерінің сүйемелдеуші кемелерімен олардың ізінен ерді. Хортидің жоспарына сәйкес, «Татра» классының эсминецтері «барражға» қарсы шабуыл жасауға тиіс болды. Ал адмирал Спаун мен басқа кемелер флоттың төрт торпедалық катерімен сүйемелдеуде Отрантоға Италияның әуе және теңіз базаларын бомбалауға аттанды. Неміс және австро-венгрлік су асты қайықтары Валона мен Бриндизиге итальяндық, француздық, британдық және американдық әскери кемелерін тұзаққа түсіру үшін жіберілді, ал Каттародан су ұшақтары әуе көмегін көрсетіп, кемелердің ілгерілеуін қамтамасыз ететін. Соғыс кемелері, әсіресе «Принц Эйген» сияқты дредноуттар, өздерінің атыс күшін «барражды» жоюға және кездесетін одақтас әскери кемелерге қарсы қолдануға пайдаланатын. Хорти бұл кемелердің қатысуы шешуші жеңіске жетуде маңызды болады деп үміттенеді. Рагузаның солтүстігіндегі Ислана портына, «Вирибус Унитис» және «Принц Эйгенмен» Отранто бөгетіне қарсы координацияланған шабуылға дайындалу үшін бара жатып, «Сент Иштван» және «Тегетхофф» қалған флотқа жете алу үшін максималды жылдамдыққа көтерілуге тырысты. Бірақ екі кемеде де жылдамдық төмендеді. Жылдамдықты арттыру үшін көбірек бу көтеруге тырысқанда, «Сент Иштваннан» көп түтін шықты. 10 маусым күні сағат 3:15 шамасында екі итальяндық MAS 15 және MAS 21 катері Далмация жағалауындагі сәтті патрульден оралғанда австриялық кемелерден шыққан түтінді байқады. Екі катер де эскорттық тізімді бұзып өтіп, екі дредноутқа қарсы шабуыл жасады. MAS 15 сағат 3:25-те «Сент Иштванға» екі торпедасын сәтті атты. Торпедалар соғыс кемесінің қазандық бөлімдеріне тиді. Кемедегі тесіктерді жабуға жасалған әрекеттер сәтсіз аяқталды. «Тегетхофф» «Сент Иштванды» сүйреуге тырысты, бірақ соғыс кемесіне тым көп су жиналды. Сағат 6:12-де, сорғылардың күші жетпегендіктен, «Сент Иштван» Премуда жанында аударылды. Италияның Regia Marina-сының торпедалық катерлері мен эсминецтерінен қосымша шабуылдардан қорқып, сондай-ақ оқиға орнына жауап беретін одақтас дредноуттардың болу мүмкіндігінен сескенген Хорти, күтпеген жағдайдың жоғалғанын және шабуылды тоқтатуға бұйрық берді. «Принц Эйген» және қалған флот Пола портына оралды, онда соғыс аяқталғанға дейін қалды.
Соғыстың аяқталуы
1918 жылдың 17 шілдесінде Пола қаласына соғыстың ең ірі әуе шабуылы жасалды. 66 одақтас ұшағы 200-ден астам бомба тастады, бірақ «Принц Еуген» кемесі шабуылдан зардап көрмеді. 1918 жылдың қазан айына қарай Австро-Мажарстанның соғыста жеңіліске ұшыратыны анық болды. Ұлттық сезімдерді басуға жасалған әрекеттер сәтсіз аяқталғандықтан, император Карл I Австро-Мажарстанның Германиямен одағын үзді және империяны толық құлдыраудан сақтау үшін одақтас державалардан көмек сұрауды шешті. 26 қазанда Австро-Мажарстан Германияға одақтың тоқтағанын хабарлады. Полада австро-венгрлік әскери-теңіз күштері этникалық және ұлтшылдық негізде бөлініп жатты. 28 қазан күні таңертең Хортиға келісімге қол қойылатыны туралы хабарланды, ол бұл ақпаратты тәртіпті сақтау және флотта бүлік болдырмау үшін пайдаланды. Бүлік болмаса да, жағдай шиеленісіп, мораль төмендеді. Жағдай соншалықты қиын болғандықтан, «Принц Еуген» кемесінің капитаны Александр Милошевич жауынгерлік кемедегі өз кабинасында өзіне-өзі қол жұмсады. 29 қазанда Загребтегі Ұлттық кеңес Хорватияның Венгриямен династиялық байланысының ресми түрде аяқталғанын жариялады. Бұл жаңа уақытша үкімет мажар билігінен құтылса да, әлі Австро-Мажарстаннан тәуелсіздігін жарияламаған еді. Сондықтан Венадағы император Карл I-нің үкіметі, жаңадан құрылған Словен, хорват және серб мемлекетінен Полада орналасқан флотты сақтап тұру және теңіз күштерінде тәртіпті ұстау үшін көмек сұрады. Император Карл I империяны құлдыраудан құтқару мақсатында Австро-Мажарстанның барлық кемелерін Ұлттық кеңеске беруге келісті, бірақ Австро-Мажарстанды құраған басқа «ұлттар» флоттың құнының әділ үлесін кейін талап ете алатынын ескертті. Осылайша, Австро-Венгрия үкіметі өз флотының басым бөлігін Словен, Хорват және Сербия мемлекетіне бір оқ атусыз тапсыруға шешім қабылдады. Бұл жаңа мемлекет бейтараптығын жариялағандықтан, флотты одақтастарға беруден артық деп есептелді. Сонымен қатар, жаңа құрылған мемлекет император Карл I-ді әлі де ресми түрде тақтан түсірмегендіктен, империяны үш монархияға қайта құру мүмкіндігі сақталды. Словен, хорват және серб мемлекетіне кемелерді беру 31 қазан күні таңертең басталды, Хорти өзінің флагманы «Вирибус Унитис» кемесінде Оңтүстік славян ұлттарының өкілдерімен кездесті. «Қысқа және салқын» келіссөздерден кейін келісімге қол жеткізілді және сол күні тапсыру аяқталды. Австро-Венгрияның теңіз туы «Вирибус Унитис» кемесінен түсірілді, содан кейін пордағы қалған кемелер де одан ілесіп кетті. Словен, хорват және серб мемлекеті үшін жаңадан құрылған теңіз күштерінің басшысы капитан Янко Вукович болды, ол адмирал шеніне көтеріліп, Хортидің бұрынғы жауапкершілігін – Флоттың Бас қолбасшысы лауазымын қабылдады. Ол «Принц Еуген» кемесінің бауырласы «Вирибус Унитис» кемесін өзінің флагманы ретінде таңдады. 1918 жылдың 1 қарашасында «Вирибус Унитис» кемесі екі Regia Marina теңізшісі, Рафаэле Паолуччи мен Рафаэле Россетти, Поладағы теңіз базасына ерте заманғы адаммен басқарылатын торпедамен (Mignatta немесе «Құмырсқа» лақап атымен белгілі) шабуыл жасап, лимпеттік миналармен шабуылдаған кезде қирады. Сағат 6:44-те миналар жарылғанда, соғыс кемесі 15 минут ішінде суға батып кетті, Вукович пен 300-400 экипаж мүшесі осымен бірге суға кетті. «Принц Еуген» кемесі шабуылдан зардап көрмеді.
Соғыстан кейінгі
1918 жылғы 3 қарашада Италия мен Австрия-Мажарстан арасында қол қойылған Вилла-Джиусти шарты Австрия-Мажарстанның әскери кемелерін Словен, хорват және сербтер мемлекетіне беруді мойындаудан бас тартты. Осының салдарынан 1918 жылғы 4 қарашада итальяндық кемелер Триест, Пола және Фьюме порттарына кірді. 5 қарашада итальян әскерлері Поладағы теңіз базаларын басып алды. Словен, хорват және сербтер мемлекеті өз кемелерін сақтап қалуға тырысқанмен, олардың жеткілікті әскері мен офицерлері болмады, себебі оңтүстік славяндық емес теңізшілердің көп бөлігі үйлеріне қайтып кеткен еді. Ұлттық кеңес итальяндықтарға қарсылық көрсетуге ешкімге бұйрық бермеді, бірақ Италияның әрекеттерін заңсыз деп айыптады. 9 қарашада Пола портындағы барлық қалған кемелерге итальян туы көтерілді. Корфуда өткен конференцияда одақтас державалар Ұлыбританияның қолдауына қарамастан, Австрия-Мажарстанның теңіз күштерін Словен, хорват және сербтер мемлекетіне беруге келіспеді. Бұрынғы австро-венгерлік соғыс кемелерін тапсыру жөніндегі ультиматум алу мүмкіндігіне тап болған Ұлттық кеңес 1918 жылғы 10 қарашадан бастап кемелерді тапсыруға келісті. Кемелердің соңғы таратылуы 1920 жылға дейін Сен-Жермен-ан-Лай шартының талаптарына сәйкес одақтас державалар арасында шешілді. Қалған екі "Тегеттофф" кемесінің бірі – "Принц-Эуген" Францияға ресми түрде берілді. Француз теңіз күштері "Принц-Эугеннің" негізгі қаруларын алып тастап, тексеру үшін пайдаланды, содан кейін "дредноутты" нысана ретінде қолданды. Ол алдымен әуе шабуылының сынағынан өтті, содан кейін 1922 жылғы 28 маусымда Тулон жағалауында француздық "Париж", "Жан Барт" және "Франция" соғыс кемелері оны батырды, бұл Франц Фердинандтың қазасынан тура сегіз жыл өткен соң болды.
Мұра
1938 жылдың наурызында Аншлюс арқылы Австрияны нацистік Германияның құрамына қосылғаннан кейін Адольф Гитлер Австрия-Мажарстанның теңіз тарихын австриялықтарға үндеу жасап, олардың қолдауын алу үшін пайдаланды. Гитлер Австрия-Мажарстан теңіз күштерінің көп бөлігі дамыған Венада тұрды, сондықтан 1938 жылы Кильде салынып жатқан неміс крейсеріне «австриялық» дыбысталатын атау беруді шешті. Крейсерге бастапқыда Вильгельм фон Тегетхоффтың есімі берілді. Алайда, Италия мен Бенито Муссолиниге наразылық тудыруы мүмкін болғандықтан, Лисса шайқасында жеңіске жеткен австриялық қолбасшының есімін беруден қорқып, Гитлер кеменің атын Prinz Eugen деп өзгертуге мәжбүр болды. Prinz Eugen 1938 жылдың 22 тамызында Гитлер мен Остмарк губернаторы (немісше: Reichsstatthalter) Артур Зейсс-Инкварт қатысқан салтанатты шарада суға түсірілді. Сонымен қатар, кеменің суға түсірілуіне Венгрияның регенті, адмирал Миклош Хорти қатысты, ол бұрын 1917 жылдың 24 қарашасынан 1918 жылдың 1 наурызына дейін Prinz Eugen крейсерін басқарған еді. Содан кейін ол Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңғы айларында Австрия-Мажарстан флотының бас қолбасшысы болып тағайындалды. Хортидің әйелі Магдальна Пургли кемені суға түсіру рәсімін өткізді. 1945 жылдың мамырында нацистік Германия жеңілгеннен кейін неміс крейсері британдық Корольдік теңіз күштеріне тапсырылды, содан кейін ол соғыс трофеі ретінде АҚШ теңіз күштеріне берілді. АҚШ теңіз күштері кемені тексергеннен кейін, оны Бикини атолліндегі «Operation Crossroads» ядролық сынақтарына жіберді. Ядролық жарылыстардан аман қалған крейсер Кваджалейн атолліна сүйретіліп әкелінді, онда ол 1946 жылдың желтоқсан айында айналып құлады және батып кетті. Prinz Eugen крейсерінің бұрынғы капитаны Миклош Хорти соғыстан кейін Венгрияға оралды. 1919 жылы Румыния, Чехословакия және Югославиядан Венгрияға жасалған бірнеше төңкерістер мен сыртқы араласулардан кейін Хорти Ұлттық армиямен Будапештке оралды және парламент оны Корольдіктің регенті болуға шақырды. Хорти Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Венгрияны басқарды. Хорти үкіметі 1944 жылдың наурызында Германияның басып кіруінен кейін құлады. 1944 жылдың қазан айында Хорти Венгрияның одақтастармен келісімге келгенін және Осі державаларынан шыққанын жариялады. Ол отставкаға кетуге мәжбүр болды, немістер оны тұтқындап, Баварияға алып кетті. Соғыстан аман қалған Хорти 1948 жылы Нюрнбергтегі соғыс қылмыстарына қатысты сот процесінде куәгер ретінде сөйледі. Соғыстан кейін Хорти Португалияға қоныстанды және өмірінің соңына дейін эмиграцияда өмір сүрді, ол 1957 жылы қайтыс болды.