Кіріспе

автоматтандырылған саусақ іздерін анықтау жүйелері, жалпы алғанда

Автоматтандырылған саусақ іздерін анықтау – бұл саусақ іздерін анықтау жүйесіндегі белгілі және белгісіз саусақ іздерінен тұратын деректер базасымен салыстыру үшін компьютерді пайдалану процесі. Автоматтандырылған саусақ іздерін анықтау жүйелері (AFIS) негізінен құқық қорғау органдарымен қылмыстық құқық бұзушылықтарды анықтау мақсатында қолданылады, олардың ең маңыздысы – қылмыс жасады деген күдікпен ұсталған адамды анықтау немесе күдіктіні басқа шешілмеген қылмыстармен байланыстыру. Автоматтандырылған саусақ іздерін растау – қатысуды тіркеу және кіруді бақылау жүйелері сияқты қолданбаларда қолданылатын тікелей байланысты техника. Техникалық тұрғыдан алғанда, растау жүйелері мәлімделген жеке басты растайды (мысалы, пайдаланушы PIN-кодын немесе жеке куәлігін көрсетіп, саусақ ізін пайдаланып өзін растай алады), ал идентификация жүйелері жеке басты анықтау үшін тек саусақ іздерін ғана пайдаланады. AFIS жүйелері кең ауқымды азаматтық идентификацияларда қолданылған, олардың басты мақсаты – сайлау, әлеуметтік жәрдем, жүргізуші куәлігін алу немесе ұқсас жүйелерге бірнеше рет тіркелудің алдын алу. Азаматтық AFIS жүйесінің тағы бір артықшылығы – балалармен тығыз байланыста жұмыс істейтін қызметкерлерге және білім беру қызметкерлеріне қатысты жұмысқа орналасушылардың тексеруін жүргізу.

Қолданыстағы жүйелер

АҚШ-тың Біріктірілген автоматтандырылған саусақ іздерін анықтау жүйесі (IAFIS) АҚШ-та жиналған саусақ іздері жиынтығын қамтиды және оны ФБР басқарады. Дегенмен, IAFIS-ті жаңарту үшін, одан әлдеқайда жетілдірілген «Келесі буын идентификациясы» (NGI) жүйесіне орын босатуда. Көптеген штаттардың өздерінің АФИС жүйелері де бар. АФИС жүйелері жасырын іздеу, электрондық суреттерді сақтау, саусақ іздері мен жауаптарды электрондық түрде алмасу сияқты мүмкіндіктерге ие. Канада, Еуропалық Одақ, Ұлыбритания, Бангладеш, Үндістан, Израиль, Пәкістан, Шри-Ланка, Аргентина, Түркия, Марокко, Италия, Чили, Перу, Венесуэла, Австралия, Дания, Халықаралық қылмыстық полиция ұйымы (Интерпол) және түрлі мемлекеттер, провинциялар мен жергілікті әкімшілік аймақтар сияқты көптеген елдер мен ұйымдардың да өз жүйелері бар. Олар қылмыстық идентификация, үміткерлердің тексеруі, әлеуметтік төлемдерді алу, куәліктерді (мысалы, паспорттар) алу сияқты мақсаттар үшін қолданылады. Австралияда бұл жүйе Ұлттық автоматтандырылған саусақ іздерін анықтау жүйесі деп аталады. Еуропалық полиция органдары терроризмге қарсы күресті күшейту және шекарадан өтетін қылмыстарды тергеуді жақсарту мақсатында Еуропалық Кеңес актісіне сәйкес АФИС жүйелерін бір-біріне ашуға міндетті. Бұл акт Прум келісімінің нәтижесі болды, ол Бельгия, Германия, Испания, Франция, Люксембург, Нидерланды және Австрия елдері арасындағы бастама. Прум келісімі техникалық түрде АФИС жүйесі болып табылмайды, бірақ оның орталықтандырылған инфрақұрылымы барлық еуропалық қылмыстық АФИС жүйелеріне ақылға қонымды уақыт ішінде сұрау жіберуге мүмкіндік береді.

саусақ іздерін сәйкестендіру алгоритмдері

Манжа іздерін сәйкестендіру алгоритмдері I типті (жалған оң) және II типті (жалған теріс) қателіктерінің деңгейі тұрғысынан қатты өзгешеді. Олар бейне айналуға қатысты инварианттылық және әдетте саусақ із үлгісінің «ортасы» немесе орталық нүктесі болып табылатын эталондық нүктеден тәуелсіздік сияқты мүмкіндіктер бойынша да әртүрлі болады. Алгоритмнің дәлдігі, іздерді сәйкестендіру жылдамдығы, кескіннің нашар сапасына төзімділігі және жоғарыда аталған сипаттамалар жүйе өнімділігінің маңызды элементтері болып табылады. Бармақ іздерін сәйкестендіруге зор есептеу күші қажет. Кейбір ірі AFIS жеткізушілері арнайы аппараттық құралдарды қолданады, ал басқалары жылдамдық пен өнімділікті арттыру үшін бағдарламалық жасақтаманы пайдаланады. Әдетте, кемінде екі кезеңді іздеу қажет. Бірінші кезеңде саусақ іздерінің жалпы сипаттамалары пайдаланылады, ал екінші кезеңде егжей-тегжейлі сәйкестендіру жүзеге асырылады. Қай жағдайда болса да, іздеу жүйелері сәйкестік мүмкіндігінің сандық өлшемімен («балл») нәтижелерді ұсынады. Он ізді іздеу кезінде, дәлдікті арттыру үшін «іздеу шегі» параметрін қолдану арқылы, дерекқорда бір кандидаттан бірнеше жазба болмаса, көбінесе бір ғана үміткер табылады. Көптеген жүйелер жіберіліп қалған сәйкестендірулер санын азайту үшін кең ауқымды іздеуді қолданады, және мұндай іздеулер бірден онға дейін мүмкін сәйкестіктерді бере алады. Жасырын ізден он ізге дейін іздеу көбінесе көптеген (әдетте елу немесе одан да көп) үміткерлерді қайтарады, себебі кіріс деректері шектеулі және нашар сапалы болады. Жүйе ұсынған үміткерлерді растауды әдетте сот-медициналық жүйелердегі техниктер жүзеге асырады. Бірақ соңғы жылдары «жарықтан өшіру» немесе «автоматты растау» алгоритмдері, сәйкестік көрсеткіші жеткілікті жоғары болған жағдайда, адам операторы іздерді қарамай-ақ «сәйкес» немесе «сәйкес емес» деген жауаптарды шығарады. «Жарықтан өшіру» немесе «автоматты растау» көбінесе азаматтық сәйкестендіру жүйелерінде қолданылады, сондай-ақ қылмыстық сәйкестендіру жүйелерінде де жиі қолданыла бастады.

Скептицизм

Көптеген жылдар бойы ФБР саусақ іздерін анықтаудың профильдеу және идентификация үшін толыққанды дәл және сенімді көз екенін айта келді. Бұл техникаға сенудің негізінде екі бірдей саусақ іздерінің болмауы және әр адамның өзіне тән ерекше үлгісі бар деген болжам жатты. Дегенмен, бұл мәлімдемені қолдайтын ғылыми дәлелдер мен зерттеулер жоқ. Бұл сот-медициналық идентификацияның басқа түрлеріне де қатысты, мысалы, тіс іздерін саралау – сонымен қатар сот-медициналық стоматология деп те аталады, оны Левон Брукс ісінде көруге болады. Саусақ іздерін анықтау тұрғысынан алғанда, ФБР агенттері іздерді тексеруге және сәйкестік деңгейін анықтауға жауапты, бірақ бұл процесс сарапшыдан сарапшыға және зертханадан зертханаға өзгереді. Өкінішке орай, шешім қабылдау процесі сынақ жүргізуші адамға тәуелді және сарапшының субъективті пікірге ұшырауына жол бермеудің қауқыпсыз жолы жоқ. 2004 жылы Мадридтегі пойызға жасалған шабуылдан кейін, станцияда қалған жарылғыш заттардың қаптарынан жартылай саусақ іздері табылды. ФБР мұқият қарастырғаннан кейін, қаптардағы іздердің Орегон штатының Портленд қаласында тұратын Брэндон Мейфилдке тиесілі екенін анықтады. Алайда, бұл іс ФБР-де саусақ іздерін анықтауға қатысты көзқарасты түбірінен өзгертті, себебі кейіннен ол теріс айыпталыпты. Осы себепті, ФБР енді саусақ іздерін анықтаудың 100% дәл техника екенін куәландыра алмайды, сондықтан оны пайдаланатын әркім оны сақтықпен қарастыруы керек.