Кіріспе

Американдық баскетбол жаттықтырушысы (туған 1961)

Джерольд Тейлор "Джей" Райт-күлкі (24 желтоқсан 1961 жылы туған) – бұрынғы американдық жоғары оқу орны баскетбол жаттықтырушысы. Ол 2001 жылдан 2022 жылға дейін Вилланова университетінің бас жаттықтырушысы болды. Райт Вилланова Wildcats командасын 21 маусым ішінде Big East конференциясында алты мәрте чемпиондыққа жеткізді және NCAA турнирінде 16 рет қатыстырды. Райттың басшылығымен Вилланова төрт рет финалға (2009, 2016, 2018, 2022) өтті және 2016 және 2018 жылдары екі ұлттық чемпионатты жеңіп алды. Бакнелл университетінде төрт жыл ойыншы болғаннан кейін, ол Рочестер университетінде, содан кейін Дрексел университетінде көмекші жаттықтырушы болып жұмыс істеді. 1987 жылы Райт бала кезінен жанкүйер болған Виллановаға, атақты жаттықтырушы Роли Массиминоның көмекшісі ретінде оралды. Ол Виллановада бес жыл жаттықтырды, содан кейін Массиминомен бірге UNLV-де көмекші жаттықтырушы болып қызмет етті. Райт бас жаттықтырушылық мансабын Хофстра университетінде (1994–2001) бастады, ол команданы 2000 және 2001 жылдары NCAA турниріне қатыстырды. Райт 2021 жылғы топтаманың мүшесі ретінде Найсмит мемориалдық баскетбол даңқы залына енгізілді.

Білім

Райт Ньютаун қаласындағы, Пенсильвания штатының Бакс округіне қарасты Солтүстік Консиль Рок орта мектебін бітірген. Ол 1983 жылы Пенсильвания штатының Льюисбург қаласындағы Бакнелл университетін бітірді, онда баскетбол командасында ойнады және Сигма Чи студенттік бауырластығының мүшесі болды.

Бастапқы жаттықтырушылық мансабы

Колледжді бітіргеннен кейін Райт Рочестер университетінің үшінші дивизионындағы көмекші жаттықтырушы қызметіне орналасты. 1986 жылы ол бірінші дивизиондағы колледж баскетболында Дрексель университетінде жаттықтырушының көмекшісі болып жұмыс істеді. Одан кейін 1987 жылдан 1992 жылға дейін Виллановада Роли Массиминоның көмекшісі болды. 1992 жылы Массиминомен бірге UNLV-ге ауысты, онда 1994 жылға дейін қызмет етті.

Үш рет NIT-те өнер көрсетті (2001-2004)

Теннесси және Рутгерс университеттерінің бас жаттықтырушы лауазымдарына шақырулар алғаннан кейін, Райт Виллановаға оралуды жөн көрді, бұл бағдарламаның 81 жылдық тарихындағы сегізінші жаттықтырушы болды. Райт бұрынғы жаттықтырушы Стив Лаппастан орташа деңгейдегі команданы мұра етті, ал Райттың алғашқы маусымында олар NIT турниріне қатысты. 2002 жылы Райт McDonald's All American орталығы Джейсон Фрейзердің жетекшілігімен елдегі ең жоғары бағаланған жаңадан келген студенттердің бірін тартты. Дегенмен, «Жабайы мысықтар» 2002–03 маусымын орташа деңгейде өткізді, оған телефон карточкаларын дұрыс пайдаланбауға байланысты дау қатысты, нәтижесінде құрамның жартысынан астамы дисквалификацияланды. «Жабайы мысықтар» қайтадан NIT турниріне қатысты, бірақ жақсы нәтиже көрсетпеді. 2003–04 маусымында бұрынғы жаңадан келген студенттер класынан дарынды жас ойыншыларға көбірек ойын уақыты берілді, бірақ бұл да орташа маусымға және тағы бір NIT турниріне қатысуға әкелді. Виланова 2002 және 2004 жылдары NIT турнирінде жартылай финалға дейін жетті. Райттың алғашқы үш жылындағы NIT турниріне қатысуын көптеген жанкүйерлер сәтсіздік деп есептеді және ол төртінші жылына Big East турниріндегі ең қиын жағдайдағы жаттықтырушы ретінде кірді.

Sweet Sixteen және Elite Eight турнирлері (2004-2008)

2004–05 маусымда Райттың «Жабайы мысықтары» форвард Кертис Самптер және қорғаушылар Аллен Рей мен Рэнди Фойдың қабілеттерінің артуының нәтижесінде маңызды жетістіктерге қол жеткізді. Вилланова 22–7 есебімен аяқтады, соның ішінде №2 Канзас және №3 Бостон колледжінен күтпеген жеңістерді де қамтыды. Олар NCAA турнирінде бесінші орынға ие болды, бұл 1999 жылдан бергі Wildcats-тің турнирдегі алғашқы қатысуы болды. Вилланова Нью-Мексико және Флорида командаларын жеңіп, «Sweet Sixteen» (16-шы орынға) жолдама алды. Алайда, турнирдегі жолы келесі раундта Солтүстік Каролинаға тартысқан жеңіліспен аяқталды (№1 сеяны, және болашақ чемпион). Вилланова Associated Press сауалнамасының қорытындысында 19-шы орынға ие болды, бұл олардың сегіз жылдан бергі алғашқы көрсеткіші болды. 2005–06 маусымда Wildcats екі маңызды сауалнамада маусым алдындағы топ төрттікте болды, бұл алдыңғы маусымнан көптеген ойыншылардың қайта оралуының нәтижесінде болды. Аллан Рей және Рэнди Фойдың басшылығымен, сондай-ақ Кайл Лоуридің өте дамыған екінші курс ойыншысының арқасында Wildcats күтілгендей өнер көрсетіп, 25–4 есебімен тұрақты маусымды аяқтады, Big East тұрақты маусымында 14–2 есебімен Коннектикут университетімен бірге конференцияда бірінші орынды бөлісті. 2006 жылғы NCAA турнирінде Райттың тәжірибелі командасы мектеп тарихында алғаш рет №1 сеянына ие болды және бірінші раундта Монмут пен екінші раундта Аризонаға қарсы жеңіске жетті. Райттың командасы 1988 жылдан бергі алғаш рет «Elite Eight» (8-ге) жолдама алу үшін Бостон колледжін тікелей жеңді. Алайда, Wildcats-тің жолы сол жерде аяқталды, олар болашақ чемпион Флоридадан жеңілді. Бұл Райттың Wildcats-інің қатарынан екінші жылғы ұлттық чемпионнан шығарылуы болды. 2005–06 маусымдағы өнері үшін Райт CBS/Chevrolet, Naismith Awards және Ұлттық баскетбол жаттықтырушылар қауымдастығы (NABC) ұйымдарынан жылдың ұлттық жаттықтырушысы атағын алды. Ол сонымен қатар Big East жылдың жаттықтырушысы атанды. 2006–07 маусымында команда үш негізгі ойыншыны алмастыруға мәжбүр болды, бірақ Кертис Самптердің ACL жарақатынан кейін сау қайтып келуі және Макдональдс All-American Скотти Рейнольдстың қосылуының арқасында Wildcats үшінші рет NCAA турниріне жолдама алды. 22–10 есебімен олар турнирде тоғызыншы орынға ие болды, бірақ екінші раундта Кентуккиге жеңілді. 2007 жылғы маусымнан кейін Райт тағы да жоғары бағаланған рекрутингтік сыныпты ұсынды, осы жолы Макдональдс All-American Кори Стокстың және Джордан Брэнд All-American Кори Фишердің басшылығымен. 2007–08 маусымында Вилланова кейде қиындықтарға тап болды, соның ішінде маусымның ортасында бес ойынды қатарынан жеңіліске ұшыратты. Райт және Wildcats NCAA турниріне 12-ші сеяны (үлкен сеянының соңғы орыны) алу үшін қайта жиналды. Олар бірінші раундта бесінші орынға ие Клемсонды жеңіп, екінші раундта Сиеннаны жеңіп, төрт жылдың ішінде үшінші рет «Sweet Sixteen» (16-шы орынға) жолдама алды. Команда тағы да болашақ чемпиондарға жеңілді, бұл жолы Канзас Джейхокс болды.

Төртінші финалға қатысу және ренжітулер (2008-2012)

2008–09 жылғы команданы аға Данте Каннингэм, кіші Скоти Рейнольдс және жаңағы Кори Фишер бастап кетті. Олар Big East турнирінде төртінші орын алды, соның арқасында конференция турнирінде екі турдан бастап қатысу мүмкіндігіне ие болды. Үшінші орын алған «Уайлдкэтс» командасы, NCAA турнирінің бірінші турындағы күтпеген жеңілістен сақталу үшін, қарсыласы «Америка» командасынан жартылай ойынның соңында үлкен айырмашылықты жеңіп өтті. Содан кейін олар алтыншы орын алған «UCLA» командасын жиырма ұпаймен жеңіп, бес жылдың ішінде төртінші рет «Sweet Sixteen» турниріне жолдама алды. «Sweet Sixteen» турнирінде «Дьюк» командасына қарсы өткен ойында «Уайлдкэтс» командасы уақтылы қорғаныс шараларын қолданып, 23 ұпаймен жеңіске жетіп, «Elite Eight» турниріне өтті. «Elite Eight» турнирінде бұрынғы қарсыласы «Питт» командасына қарсы өткен тартысты ойында Рейнольдс команда үшін шешуші сәтте гол соғып, «Вилланова» командасын 1985 жылғы ұлттық чемпионаттан бері алғаш рет «Final Four» турниріне қайтаруға көмектесті. «Вилланова» командасы Мичиган штатының Детройт қаласындағы «Ford Field» аренасында өткен Ұлттық жартылай финалда болашақ чемпион «Солтүстік Каролина» командасына 83–69 есебімен есе жіберді. 2009–10 маусымында Райт жас ойыншылардан тұратын топты жинады, ол ұлттық рейтингте алғашқы бестікке кірді. Аталған топта Маалик Уэйнс (Филадельфия/Рим католиктері), Исайя Армвуд (Роквилл, Мэриленд/Монтроз христиан мектебі) және Муфтау Яру (Наттингу, Бенин; сондай-ақ Монтроз христиан мектебінде оқыды) және қорғаушы Доминик Чик (Джерси Сити, Нью-Джерси/Сент-Энтони) есімді талантты ойыншылар бар болды. Бұрынғы «McDonald's All American» және «Duke» командасының ойыншысы Тейлор Кинг те 2008–09 маусымында жарақат алғаннан кейін командаға қосылды. «Уайлдкэтс» командасы NCAA турнирінде екінші орын алды, бірақ турнирдің басындағы қиындықтар, оның ішінде Скоти Рейнольдс пен Кори Фишердің ойынды бастау үшін алмастырылуы, екінші турда «Saint Mary's» командасына ұтылуына әкеп соқты. «Уайлдкэтс» командасы 16–1 есебімен маусымды бастап, ұлттық рейтингте алтыншы орынға көтерілді. Алайда, олар қалған ойындарда 5–11 есебімен ойнады, маусымды алты жеңіліспен аяқтады. Соңғы екі жеңіліс әсіресе ауыр болды, себебі «Вилланова» командасы Big East турнирінде «South Florida» командасына ұтылып, NCAA турнирінің 64-ші турында «George Mason» командасына есе жіберді. Аға ойыншылары Кори Фишер мен Кори Стоукс кеткеннен кейін жас командамен қалған «Уайлдкэтс» командасы Райттың басшылығымен ең нашар маусымын өткізіп, 13–19 есебімен аяқтады. Бүгінгі күнге дейін Райттың басшылығымен өткен маусымдардың ішінде постсезондық турнирлерге қатыспаған жалғыз маусым осы болды. Олар Big East турнирінің ашылу турында «Rutgers» командасын 70–49 есебімен жеңіп, екінші маусымда «South Florida» командасына ұтырып қалды.

Постсезондарға қайта оралу және бірінші ұлттық чемпионат (20122016)

Вилланованың соңғы қиындықтары кейбір адамдарды Райттың жұмысы қауіп-қатерде деген ойға жетеледі. Бірақ, екінші курс студенттері Дэрран Хиллиард пен Джейвон Пинкстон, сондай-ақ бірінші курс студенттері Райан Аркидиаконо мен Дэниел Очефуның көмегімен «Уайлдкэтс» 20 ойын жеңіп, NCAA турниріне қайта оралды. 64-ші турда Солтүстік Каролинадан жеңілгенімен, «Уайлдкэтс» бір апта ішінде #5 «Луисвилл» және #3 «Сиракуз» командаларын жеңіп, маңызды жеңістерге қол жеткізді. Олар тұрақты маусымды #17 «Маркет» және #5 «Джорджтаун» командаларын жеңіп аяқтады. Вилланова және тағы алты мектеп бастапқы Big East конференциясынан бөлініп шыққаннан кейін құрылған қазіргі Big East конференциясының алғашқы маусымында, «Вилланова» Шығыс аймағында #2-ге ие болды және екінші турда #7-ге ие болған және ұлттық чемпион атанған «Коннектикуттан» жеңілді. 2015 жылғы NCAA турнирінде «Вилланова» Шығыс аймағында #1 орынды алды және екінші турда #8 орынды алған «Солтүстік Каролина штатынан» жеңілді. 2016 жылғы NCAA турнирінде «Вилланова» Оңтүстік аймағында #2 орынды алды, «UNC Asheville», «Iowa», «Miami» және «Kansas» командаларын жеңіп, 2009 жылдан бері алғаш рет Final Four-ға өтті. Ұлттық жартылай финалда «Вилланова» «Оклахоманы» 95:51 есебімен жеңді, бұл Final Four тарихындағы ең үлкен айырмашылықты құрады. Содан кейін «Уайлдкэтс» ұлттық титул үшін өткен ойында «Солтүстік Каролинаны» 77:74 есебімен жеңді, уақыт біткенде Крис Дженкинс 3 ұпайлық лақтыру жасады, осылайша Райт өзінің алғашқы чемпиондығын жеңіп алды. Final Four-де «Оклахома» штатын 44 ұпаймен жеңгеннен басқа, 2016 жылғы чемпиондық жолында көптеген маңызды жетістіктерге қол жеткізілді. «Вилланова» 1985 жылы «Вилланованың» өзінің чемпиондығынан бері NCAA ерлер титулын жеңген FBS футбол бағдарламасы жоқ алғашқы мектеп атанды. Олар сондай-ақ 31 жылдан бері (тағы да 1985 жылғы «Вилланова» командасынан бері) AP топ-10-ға кіретін төрт команданы («Miami», «Kansas», «Oklahoma» және «Солтүстік Каролина») және жалпы AP рейтингінде 5 команданы («Iowa», бұрын аталған командалардан басқа) жеңген алғашқы команда болды. Олар сонымен қатар 1985 жылғы «Вилланова» чемпиондық командасынан бері, чемпиондық жолында үздік 3 команданы жеңген жалғыз команда болды: екі #1 команда («Kansas» және «Солтүстік Каролина»), бір #2 команда («Oklahoma») және бір #3 команда («Miami»). «Вилланованың» өнер көрсетуі аналитикалық дәуір 2002 жылы басталғаннан бері ең тиімді екі ойынды қамтыды, олар #3 «Miami» және #2 «Oklahoma» командаларына қарсы тиісінше 1.56 және 1.51 ұпай жинады. «Вилланованың» турнирдегі жеңістің орташа айырмасы ойынға шамамен 21 ұпайды құрады, ал олар 19 ұпайдан аз айырмамен жеңген командалар – «Kansas» және «Солтүстік Каролина» (турнирдегі жалпы бірінші және екінші орын алған командалар, оларды тиісінше 5 және 3 ұпаймен жеңді). Бұл, мүмкін, барлық уақыттағы ең басым турнирлік чемпиондық жол, және аналитикалық дәуірдегі ең басымдығы деп кеңінен мойындалды.

Екінші ұлттық чемпионат (20162019)

2017 жылғы NCAA турнирінде Вилланова Шығыс аймағында бірінші нөмірлі команда болды, бірақ екінші турда сегізінші нөмірлі Висконсинге ұтылып қалды. 2017–18 маусымының басталуына аз уақыт қалғанда, Райт жыл сайынғы Джон Р. Вудден сыйлығының бөлігі болып табылатын 2018 жылғы «Жаттықтырушылардың көшбасшылары» сыйлығының иегері атанды. Вилланова Шығыс аймағында бірінші нөмірлі команда болды, Редфорд, Алабама, Батыс Вирджиния және Техас Техникасын жеңіп, үш жылдың ішінде екінші рет «Финал төрттігіне» өтті. Ұлттық жартылай финалда Вилланова Канзасты 95:79 есебімен жеңді. Содан кейін «Жабайы мысықтар» Ұлттық чемпионат ойынында Мичиганды 79:62 есебімен жеңіп, Райтқа үш жылдың ішінде екінші чемпиондық атанымын сыйлады. Көмекші бас жаттықтырушы Эшли Ховард 2018 жылдың 8 сәуірінде Виллановадан Филадельфияның «Үлкен бес» қарсыласы Ла Саль университетінің бас жаттықтырушысы болып кетті. Райт екінші ұлттық чемпиондығынан кейін қиын міндетке тап болды. Өткен жылы Микал Бриджес, Донте ДиВинченцо, Омари Спеллман және Джейлен Брансон кетті, олардың барлығы 2018 жылғы НБА драфтында таңдалды. Нәтижесінде Райт маусымды жас және тәжірибесіз құраммен күтіп алды. Вилланова маусым алдындағы рейтингте сегізінші орында тұрды, бірақ маусымның үшінші ойынында титулдық матчтың қайталануында Мичиганнан ойсырап жеңілді. Кейін үйінде Фурманға қосымша уақытта ұтылып, «Топ 25» тізімінен шығып қалды. Желтоқсан айында жоғары тұрған Канзасқа ұтылып, Вилланова қатарынан 11 ойынды жеңіп, ұлттық рейтингке оралды. Ақпан айында 10-шы нөмірлі Маркетке қарсы жеңіс оларға Big East жүйесіндегі тұрақты маусымның титулын жеңуге мүмкіндік берді. Содан кейін олар Провиденс, Ксавьер және Сетон-Холл командаларын жеңіп, үшінші рет қатарынан Big East турнирін жеңіп алды, бұл көрсеткіш бойынша бірінші команда атанды. Райт өз еңбегі үшін Big East жылдың жаттықтырушысы сыйлығын алтыншы рет жеңіп алды. «Жабайы мысықтар» 26:10 есебімен аяқтап, NCAA турнирінде алтыншы орынды иеленді. Олар 64-ші турда 11-ші орынды иеленген Сент-Мэриді 4 ұпаймен жеңіп, Пердуден 87:61 есебімен жеңілді.

Төртінші финалға қатысу және зейнеткерлікке шығу (2019-2022)

"Дикий мысықтар" маусымды 24–7 есебімен аяқтады. Вилланованың Big East ойындарындағы 13–5 есебі оларға конференцияның тұрақты маусымдық титулын жеңіп алуға мүмкіндік берді, бұл Крейтон және Сетон Холлмен тең бөлісті. "Дикий мысықтар" Big East турнирінде екінші орынды алды, бірақ COVID-19 пандемиясы салдарынан турнир ерте тоқтатылды. Қызығы, Big East турнирі басқа конференциялар өз ойындарын тоқтатуына қарамастан, соңғы тоқтатылған конференция турнирі болды, нәтижесінде ойындар жалғасты. Екінші курс студенті Саддық Бейді NBA драфтының бірінші турында жоғалтқанына қарамастан, Райт пен "Дикий мысықтар" маусымды бастағанда AP сауалнамасында үшінші орынға ие болды. Вилланова 8–1 есебімен жақсы старт алды (соның ішінде №18 Аризона штаты және №17 Техас командаларына қарсы жеңістер қосылды), бірақ Райт пен бағдарламаның бірнеше мүшесі COVID-19 тестілеуінен оң нәтиже көрсеткеннен кейін уақытша жабылуға мәжбүр болды. 11–4 конференциялық есебімен "Дикий мысықтар" үшінші рет қатарына тұрақты маусымдық титулды жеңіп алды, 3 наурызда Крейтонға қарсы жеңіспен оны қамтамасыз етті. Алайда, Вилланова конференция турнирінің ширек финалында, ақтық чемпион атанған Джорджтаунға қарсы күтпеген жеңіліске ұшырады, ал Big East Жылдың ойыншысы атанған Коллин Гиллеспи (командаласы Джеремайя Робинсон-Эрл және Сетон Холлдан Сандро Мамукелашвилимен бөлісіп) жарақат алды. Көптегендер Гиллесписіз "Дикий мысықтардың" NCAA турнирінде тез шығып кететініне сенді, онда олар Оңтүстік аймағында бесінші орынға ие болды. Бірақ Вилланова 12-орынды алған Уинтроп пен 13-орынды алған Солтүстік Техас командаларын жеңіп, Sweet 16-ға қайта оралды, бірақ Бейлордан 62–51 есебімен жеңіліске ұшырады. Associated Press сауалнамасының бастапқы нәтижесінде төртінші орын алған "Дикий мысықтар" 7–4 есебімен старт алды. Желтоқсан айының соңында Вилланова рейтингте 23-орынға түсіп, тұрақты маусымның қалған бөлігінде 19–3 есебімен өрледі. Big East тұрақты маусымдық чемпионатының жеңімпазы болып .824-тік жеңіс көрсеткішімен Провиденс атанды, бұл Вилланованың .800 көрсеткішінен жоғары болды. Райт өзінің бесінші Big East турнирінің титулын және Вилланованың жалпы алтыншы титулын жеңіп алды, чемпионат матчында Крейтонды жеңді. Гиллеспи Big East Жылдың ойыншысы атағын алғаннан кейін турнирдің ең құнды ойыншысы атанды. Осы жетістіктері үшін "Дикий мысықтар" NCAA турнирінде 2-орынды алды, онда олар #15 Делавэр, #7 Огайо штаты, #11 Мичиган және #5 Хьюстон командаларын жеңіп, Final Four-ға өтті, бірақ ақтық чемпион атанған Канзасқа 81–65 есебімен жеңіліске ұшырады. Маусымнан кейін ол зейнеткерлікке шықты, ал бұрынғы көмекшісі Кайл Нептун бас бапкер болып тағайындалды.

Халықаралық жаттықтырушылық мансап

Райт бас бапкер немесе көмекші бапкер ретінде АҚШ-ты халықаралық жарыстарда үш рет ұсынған баскетбол командаларын жаттықтырды. Ол 2005 жылғы Дүниежүзілік студенттер ойындарында бас бапкер ретінде АҚШ құрамасын алтын медальға жеткізді және 2000 жылғы жас ерлер арасындағы әлем чемпионатына іріктеу турнирінде көмекші бапкер болды. Райт 2007 жылғы Pan American ойындарында американдық команданы жаттықтырып, 3–2 есебімен бесінші орынға шығарды.

Жеке өмір

Райт әйелі Патрисиямен үйленген, үш баласы бар. Райт жаттықтырушылық қызметтен кейін зейнетке шыққан соң CBS/Turner Sports телеарнасына колледж баскетбол аналитигі болып жұмысқа орналасты.