Кіріспе

Италиялық бомбалаушы Пиагжо P.108 Бомбардье – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Regia Aeronautica қатарында қызмет еткен төрт қозғалтқышты итальяндық ауыр бомбалаушы. Прототипі алғаш рет 1939 жылдың 24 қарашасында ұшып, 1941 жылы қолданысқа енді. P.108-дің төрт нұсқасы жобаланған, бірақ қаруласу келісіміне дейін тек P.108B бомбалаушысы ғана өндірілді. Басқа нұсқалардың ішінде 102 мм (4 дюйм) зеңбірегі бар P.108A кемеге қарсы ұшағы, 32 жолаушы тасымалдауға қабілетті, қанатының ұзындығы ұзартылған және фюзеляжы қайта жасалған P.108C авиалайнері және әскери мақсатта қолдануға арналған P.108T көлік нұсқасы бар. Тек бір P.108A және 24 P.108B ұшағы салынды. Барлық нұсқалардың (және прототиптердің) жалпы саны кем дегенде 39 болды, және әлдеқайда көп, кем дегенде 44 болды. Соғыстың соңына дейін 9 P.108T ұшағы Люфтваффе көлік бөлімшелерімен пайдаланылды. P.108B прототипінің алғашқы ұшуы 1939 жылдың 24 қарашасында өтті. Ұшақтың кокпит бөлігі қалған бөлігінен ажырап кетті, ұшақ өртенбегенімен, соқтығысу салдарынан толығымен қирады. Командир Бруно Муссолини алған жарақатынан көз жұмды. 1941 жылдың соңына қарай P.108B ұшағы бар болғаны 391 сағат ұшты. Дегенмен, жаңа бомбалаушы үлкен үміттер берді. Орташа итальяндық бомбалаушының құны шамамен 2,1 миллион лираны құрады, SM.79 – 1,7 миллион, ал P.108 – 5,2 миллион лира. Бұл кішкентай бомбалаушыға артықшылық беретіндей. Бірақ, белгілі бір салмақтағы бомбаларды бірдей қашықтыққа жеткізуге келгенде, P.108B артықшылыққа ие болды. 3500 кг салмақты 1100 км қашықтыққа ұша алатын тоғыз P.108 ұшағынан тұратын эскадрильяның тиімділігі 1000 кг салмақты 1000 км қашықтыққа ұшатын 26 SM.79 ұшағынан тұратын топқа тең келді. Қажетті ұшақтардың әрбір "тобының" жалпы құны шамамен бірдей болды – тиісінше 46,8 және 45,6 миллион лира, бірақ P.108 ұшақтарын басқару үшін 54 экипаж мүшесі, ал SM.79 ұшақтарын басқару үшін 130 экипаж мүшесі қажет болды. P.108B қозғалтқыштары B-17 ұшағын қозғалтатын қозғалтқыштардан қуаттырақ жасалған, ал оның көптеген қорғаныс мұнаралары қашықтан басқарылды. P.108B II деп аталған екінші серияда мұрын мұнарасы алынып тасталды. Бұл ұшақтың алға қарай жасалған шабуылдарға қарсы қорғанысын азайтса да, ұшақ көбінесе түнде пайдаланылды. Салмақты азайту және аэродинамикалық мұрынның арқасында жылдамдық 10 км/сағ артты.

Техникалық мәліметтер

P.108 – толық металдан жасалған, төрт қозғалтқышты, сегіз адамдық экипажға арналған бомбалаушы ұшақ болатын. Джованни Казирагхи жобалаған және негізінен дуралуминнен салынған, өте берік, заманауи құрылымы болды (алты g күшіне төзуге қабілетті). Экипажға арналған жабдықтарға екі пилоттық кабина және фюзеляждің орта және мұрын бөліктерінде орналасқан бес-алты экипаж мүшесі кірді; ертедегі B-17 Flying Fortress ұшақтары сияқты, P.108-де құйрық мұнарасы болған жоқ. Ең айқын ерекшелігі – мұрыны, бомбалаушы/бомба нысанасын анықтаушыға арналған бөлек құрылымымен және оның үстінде орналасқан алдыңғы мұнарасымен Армстронг Уитворт Уитли ұшағының мұрынына ұқсас, төменгі бөлігі қалған бөлігінен шығып тұрды. P.108 ұшағының құйрығы одан да үлкен болды, себебі ауыр және қуатты ұшақты (30,000 кг / 66,000 фунт, ұшып көтерілгенде 4,500 кВт / 6,000 ат күші, ертедегі B-17 ұшақтарынан шамамен 20% ауыр) тұрақтандыру қажет болды.

Қозғалтқыштар мен жұмыс істеу

Piaggio – ұшақтар мен қозғалтқыштарды дамытуға қабілетті итальяндық авиациялық компаниялардың санатындағы бірі болды; олардың P. XII қозғалтқыштары, сенімді болмаса да, сол кездегі ең қуатты қозғалтқыштардың қатарында болды. Fiat – ұшақтардың конструкцияларын және қозғалтқыштарын жобалап, өндірген, Piaggio-дан әлдеқайда ірі компания еді, бірақ өндірісі BR.20 Cicogna сияқты ұшақтармен ғана шектелді, ол – дәстүрлі орта бомбалаушы. P.108 төрт ауамен салқындатылатын 18 цилиндрлі P. XII радиалды қозғалтқыштарымен жабдықталған, олар сенімділік мәселелеріне тап болды, бірақ 3000 м (9800 фут) биіктікте 1010 кВт (1350 а.к.) қуаттылық берді, ал ұшып көтерілгенде – 1120 кВт (1500 а.к.), сондай-ақ үш пернелі тұрақты жылдамдықты Piaggio винттерін игерді. P. XII – екі Piaggio P. X қозғалтқышынан тұрды, олар лицензия бойынша жасалған француздық Gnome Rhône 9K Mistral нұсқалары еді, ал олар өз кезегінде лицензия бойынша салынған Bristol Jupiters негізінде құрастырылған. Alfa Romeo-да қуатты, заманауи қозғалтқыш болған жоқ, ал оның 1010 кВт (1350 а.к.) AR.132 қозғалтқыштары екі Bristol Mercury қозғалтқыштарынан тұрды. 12 өзін-өзі герметтеуші отын бактары шамамен 12 000 л (3100 АҚШ галлоны) отын сыйымдылығына ие болды, ал сегіз май бактары, әр қозғалтқышқа екіден, барлығы 350 л (90 АҚШ галлоны) сыйымдылықты қамтамасыз етті. Ауыр конструкциясы мен қуатты қозғалтқыштарының үйлесімі жоғары отын тұтынуға әкелді, ал P.108 жоғары биіктіктегі көрсеткіштері орташа болды, практикалық биіктігі шамамен 6000 м (19700 фут), ал теориялық биіктігі – 8000 м (26300 фут) құрады. Салыстыру үшін, B 17C 3000 м (9840 фут) биікке жете алатын. Италиялық бомбалаушының көрсеткіші заманауи бомбалаушылармен салыстыруға болады: RAF-тің ең жақсы бомбалаушысы Avro Lancaster-тің биіктігі шамамен бірдей болды, ал USAAF-тің B 17, B 24 және кейінірек B 29 осындай биіктікке жете алу мүмкіндігімен ерекшеленді. Бұл олардың орнатылған турбокомпрессорларымен және АҚШ Әскери-әуе күштері ұстанған жоғары биіктіктегі дәлдікпен бомбалау доктринасының айырмашылықтарымен байланысты болды. P.108 420 км/сағ жылдамдыққа жете алатын, бірақ бұл көрсеткіш екі қанатты ұшақтардың бірнеше түрінен төмен болды. B 17C 7000 м-ден жоғары биіктікте 515 км/сағ жылдамдыққа жете алатын, бірақ оның қашықтығы мен бомба жүктемесі – 3220 км және 1800 кг – P.108-дің 3335 км және 2000 кг көрсеткіштерінен сәл төмен болды. Ұшақ 3500 кг бомба жүкпен 2500 км, ал 600 кг бомба жүкпен 3600 км қашықтыққа ұша алатын. Бұл көрсеткіш итальяндық бомбалаушыдан (800–900 км қашықтықта 1000 кг жүк тасымалдау) әлдеқайда жақсы болғанымен, Avro Lancaster-тің мүмкіндіктерімен (4000 кг жүк тасымалдай отырып 3100 км ұшу) салыстырғанда әсерлі емес еді. B 24 ұшағы да осы жүкпен шамамен 3220 км қашықтыққа ұша алатын. SM.82 әдетте P 108 ұшағына қарағанда екі есе аз отынды (шамамен 5500 л / 1500 АҚШ галлоны) қажет ететін, бірақ қажетті қосымша отынмен жабдықталғанда Гибралтар сияқты алыс нысандарға жете алатын.

P.108A

1942 жылдың қараша айындағы сұраныс бойынша P.108A Artigliere "кемеге қарсы ұшақ" торпедалық бомбалаушыларды толықтыру мақсатында кемелерге қарсы міндеттерге арналған құрал ретінде әзірленді. Ол қайта жасақталған алдыңғы бөлігіне орнатылған, модификацияланған, жоғары жылдамдықты Cannone da 90/53 зеңбірегімен қаруланды. Бұл зеңбірек ең тиімді деп есептелді және әр түрлі нұсқалары армия мен теңіз күштері тарапынан әуе шабуылына қарсы және танкке қарсы қару ретінде қолданылды. Жаңа қызметінде тиімдірек болу үшін зеңбіректің калибрі 90 мм-ден 102 мм-ге дейін арттырылды – бұл итальян артиллериясының стандартты емес калибрі. Ол стандартты зеңбіректің 10 кг (22 фунт) салмағына қарағанда 13 кг (29 фунт) салмақты снарядтарды 600 м/с (1970 фут/с) жылдамдықпен атып шығарды. Зеңбірек, оның тесілу жүйесімен бірге 1500 кг салмаққа ие болды. Оның салыстырмалы түрде аз салмағы, оның кішігірім калибріне байланысты болды. P.108A концепциясы заманауи басқа да әзірлемелермен үйлесімді болды, мысалы, Солтүстік Американың B-25 Mitchell сияқты орташа бомбалаушылар және тіпті Henschel Hs 129 сияқты шағын шабуыл ұшақтары жоғары жылдамдықты 75 мм (3 дюйм) зеңбіректермен жабдықталды. Зеңбірек ұшақтың фюзеляжының орта сызығы бойымен бойлық бағытта, төмен бұрышта орнатылды және 27 тонналық (30 тонналық) ұшақ корпусы сіңіре алатын күшті кері соққыға ие болды. Негізгі зеңбірек үшін тасымалданатын оқ-дәрі мөлшері шамамен 50-60 оқ болды, сондай-ақ үш стандартты торпеда немесе екі радиобағытталатын торпеда (жасырын қару, ол ешқашан жауынгерлік жағдайда қолданылмаған) және қорғаныс қанаттары мен фюзеляж мұнаралары үшін де оқ-дәрі жеткілікті болды. 102 мм (4 дюйм) зеңбірек, аналогты есептегішпен жабдықталған баллистикалық нысанамен және алты немесе он екі оқты механикалық зарядтағышпен жабдықталуы тиіс болды. Алғашқы модификациялар MM.24318 ұшағына жасалды, ол 1942 жылдың 16 желтоқсанында Савонаға ұшты. Модификациялар 1943 жылдың ақпан айында аяқталды және сынақтар 3 наурызда басталды. P.108A сынақтары қанағаттанарлық нәтижелер көрсетті, аэродинамикалық қайта жасақтаудың нәтижесінде шамамен 440 км/сағ (270 миль/сағ) максималды жылдамдыққа қол жеткізілді. 19 наурызда Фурбараға, ал кейін 16 сәуірде Пизаға ұшып, 1500 мен 4500 м (4900 және 14800 фут) биіктікте атыс сынақтарын жүргізіп, есептегіш нысананы жасау үшін қажетті баллистикалық мәліметтерді жинады. 24 сағат 40 минуттық ұшу және қару сынақтарынан кейін ол Альбенгаға оралды. 22 мамырда Фурбарада жаңа ресми шабуыл машинасы ретінде таныстырылды және тағы бес P.108A ұшағын жасау, сондай-ақ қолданыстағы бес немесе барлық P.108 ұшақтарын қайта жабдықтау жоспарланған. Бірақ 29 маусымда бес ұшақтан артық жасалмайтынына шешім қабылданды, ал шілдеде тапсырыс екіге дейін шектеліп, ақырында тоқтатылды. 6 және 8 қыркүйекте жалғыз P.108A теңіз үстінде басқа қару сынақтарын өткізді, соңында S. Giorgio калибрлеу/нысаналау жүйесімен жабдықталды. Неміс күштері P.108A-ны бақылауына алып, оны өздерінің белгілерімен бояды, бірақ ол көп ұзамай одақтастардың бомбалауынан зақымдалды. 1944 жылдың 7 сәуірінде жөндеуден өткен ол ақыры Рехлинге ұшып барды, онда одақтастардың көптеген бомбалау шабуылдарының бірінде жойылған болуы мүмкін. P.108A қабілетті екенін және сынақтар кезінде 280-нен астам снаряд атып шығарғанын көрсетсе де, оның дамуы келісімге келгеннен кейін тоқтатылды. Мұндай үлкен ұшақтарды қауіпті кемеге қарсы ролде пайдалану сұрақ тудырды (дегенмен АҚШ әуе күштері B-17 Flying Fortress ұшағын осындай рөлде үлкен жетістікке жеткізді). Теңіз деңгейінде 360 км/сағ (220 миль/сағ) жылдамдықпен қауіпсіз ұшуға қол жеткізілді, шығындар стандартты бомбалаушылардан да жоғары болды, ал теңіз күштерінің әуеге қарсы қорғанысы (Bofors 40 мм зеңбіректер, P F снарядтары және отты басқару радары) Германияны Henschel Hs 293 және Fritz X сияқты планерлік бомбаларды жасауға итермеледі.

P.108C/T

P.108B-нің қиын дамуы жалғасып жатқанда, Piaggio компаниясының жұмыс жүктемесі Linee Aeree Transcontinentali Italiane (LATI) үшін Оңтүстік Америкаға ұзақ қашықтыққа ұшуға қабілетті жаңа көлік ұшақтарын сұраныстан кейін одан әрі артты. 1939 жылы Boeing 307 Stratoliner ұшағын лицензия бойынша өндіру ниеті іске аспады, сондықтан 1940 жылы P.108C ұшағын P.126C және тіпті P.127C алты қозғалтқышты нұсқасын күтіп, "уақытша" көлік ретінде пайдалану ұсынылды. Олардың кабинасы қысыммен жабдықталып, кең фюзеляжда 32 жолаушыға арналған, бірақ қару-жарақсыз болған. Алғашқы сынақ ұшу 1942 жылдың 16 шілдесінде жасалды, сол кезде трансатлантикалық бағыттарға қызмет етуге мүмкіндік болмады. Осыған қарамастан, Piaggio компаниясы P.108B бомбалаушыларын уақтылы жеткізе алмаса да, тағы бес P.108C ұшағына тапсырыс берілді. 1941 жылдың 26 наурызында P.108T әскери жүк нұсқасына тапсырыс берілді. Бұл қысымсыз нұсқа бір Caproni арқалық мұнарасымен, бір Breda ішкі мұнарасымен және екі бүйірлік пулеметпен жабдықталған, барлығы 12,7 мм (.5 дюйм) калибрлі және 440 км/сағ (270 миль/сағ) жылдамдыққа ие болды. Ұзындығы 4,8 м, ені 1,9 м болатын төменгі есік арқылы екі Macchi C.200 ұшағына сыятын. Ішкі көлемі 77 м³ (2700 куб. фут) болды және 60 сарбазды тасымалдауға мүмкіндік берді. Көптеген өзгерістерден кейін, алғашқы P.108T 1942 жылдың 7 қыркүйегінде сынақтан өтті. 148-ші эскадрилья P.108C және P.108T ұшақтарын пайдалануға ниеттенгенімен, немістер өндірісті бақылауға алғанға дейін тек бірнеше ғана ұшақ салынды, содан кейін кем дегенде 11 басқа үлгі аяқталды. Төрт P.108C және бес P.108T ұшағы жеңіл конструкциямен және өнімділікті жақсарту үшін жасалған, бұл жақсартулар ішінара ұсталған B-24 ұшағының әсерінен болды, олардың жылдамдығы 490 км/сағ (304 миль/сағ) болуы мүмкін, алты 20 мм зеңбірек, төрт 12,7 мм (.5 дюйм) пулемет және 4800 кг (10600 фунт) дейін бомба тасуға қабілетті болды. Соғыс бітісіне дейін алты P.133 ұшағы құрылыс кезінде болды, олардың біреуі 90% аяқталған. Бұл модель Лигуриядағы үңгірде жасырылған, бірақ көп ұзамай Piaggio жұмысшылары оны бөлшектеді. 1943 жылы азаматтық жолаушыларға арналған коммерциялық нұсқа (P.133C деп аталды) 5000 км қашықтыққа ұшуға арналған зерттеулер жүргізілді, бірақ прототип жасалмады.

Пайдалану тарихы

P.108B ұшақтары Жерорта теңізі және Солтүстік Африка театрларында қолданысқа енгізілді және 6 маусымда бір эсминецке қарсы өткізілген сәтсіз күндізгі миссияда алғаш рет қолға алынды, осы кезде 10 160 кг (350 фунт) салмақтас бомбалар тасталды. Бірнеше аптадан кейін, 1942 жылдың 28 маусымында Гибралтарға түнгі бомбалау шабуылында ұшақтар тиімді пайдаланылды.

Гибралтар

Гибралтарға жасалған алғашқы операция жаппай апатқа ұшырар жағдайға келді. Сардиниядағы Децимоманнудан ұшып шыққан бес ұшақтың бірі (MM.22004) қозғалтқыш ақауынан қайта оралуға мәжбүр болды, ал қалған төртеуі 66 дана 100 кг (220 фунт) және алты дана 250 кг (550 фунт) бомбамен бомбалау жүргізді. Олардың үшеуі отын жетіспеуінен Испания аумағына қонуға мәжбүр болды, ал екеуі (MM.22001 және 22005) мәжбүрлі қону кезінде құлап немесе зақымдануға ұшырады. Үшінші ұшақ (MM.22007) Испания Азамат соғысында бұрынғы итальяндық базасы болған Майоркаға қонды, және испандықтардың Остік державаларға жақын саясатының арқасында тез жанармаймен толықтырылып, Пальма-де-Майоркадан Италияға аттанды. Қалған екеуі Испанияда қалды: MM.22001 Валенсия әуежайына жақындағанда жағажайға құлап, жарамсыз деп жарияланды, ал MM.22005 жеңіл зақымдар алды және Сан-Хавьер әуе базасында сақталды, бірақ испандық әуе күштері оны жөндеп сынақтан өткізді. Қазан айына дейін бірнеше басқа миссиялар орындалды, нәтижесінде кейбір зақымдар мен қосымша шығындар туды. SM.82 ұшақтарына ауысу әрекеті уақытша шара болды (P.108 сияқты, болашақта P.133-тен жақсы нәтиже күтілді). Хронология бойынша, 3 шілде күні Гибралтарға (алғашқы миссияны қиындатқан отынның жетіспеушілігі болмады) ұшулар жасалды (MM.22601 қайтып оралмады), 24 қыркүйекте (MM22004 және 22603), 20 қазанда (MM.22002 (ұшып тұрғанда қозғалтқыш істен шығып, апаттық қону кезінде жойылды), MM.22004, 22006 және 22007) және 21 қазанда (MM.22602, Алжирдегі Бонада апаттық қону кезінде жойылды, және тағы екі P.108) "жоғары нүктеге" жетілді. Әр миссияға бірден төртке дейін ұшақ қатысты (барлығы 15 рет). Нәтижелер шектеулі болғанымен, одан аз ұшақтардан күтілгендей, бір Hudson ұшағы мен жердегі артиллериялық позициялардың жойылғаны және басқа да белгісіз зақымдар келтіргеніне қарамастан, одақтастарды осы аралды қорғау үшін ресурстарды шоғырландыруға мәжбүр етудің стратегиялық мақсаты орындалды. Сол сияқты, төрт S.82 ұшағы Перс шығанағындағы Манамадағы мұнай өңдеу зауыттарын қорғау үшін британдықтарды қорғаныс пен ресурстарды бөлуге мәжбүр еткен еді. 28 қазанда MM22007 үшінші рет Алжирге мәжбүрлі қону жасады, барлығы кемінде 16 рет ұшып, бір ұшақ жоғалды, екеуі Испанияда ұсталды, екеуі Алжирде жоғалды және біреуі Италияда жоғалды.

Алжир және Африка

Союздық әскерлердің Француз Солтүстік Африкасына жасаған шабуылынан кейін, "Факел операциясы" деп аталған бұл ұшақтар Алжир және басқа да Африкалық нысаналарға ұшу кезінде көп шығынға ұшырады. Союздық әскерлердің аймақта 160-тан астам соғыс кемесі және 250 сауда кемесі болды. Люфтваффеде II және X Флайгеркорптарында 1068 ұшақ, ал Регия әуе күштерінде Сардинияда 285 ұшақ болды, оның ішінде 115-і торпеда тасушы бомбалаушылар еді. Бұл шабуылдар сериясында Африка үстінде кем дегенде үш ұшақ құлатылды, олардың көп бөлігі "Бофайтерлерге" тиесілі болды. Дегенмен, Алжирде олар Бона (қазіргі Аннаба), Алжир, Блинда, Филиппвилл (қазіргі Скикда), Масон Бланш және Оран қалаларындағы нысаналарды атқылады. Кейбір кемелер соңғы және алжирлік шабуылдарда П.108 ұшақтарымен зақымдалды, ал басқа нысаналарда бірнеше ұшақты жойды. Осы бомбалаушылар ғана Оранға дейінгі 2000 км (1240 миль) қашықтықты ұша алатын еді. 274-ші эскадрильяда бар болғаны сегіз P.108 болды және олармен бір ай ішінде сегіз түнгі миссияда 28 рет ғана шабуыл жасады. Үш ұшақ түнгі күресшілермен құлатылды, бірақ бір рет қанатты мұнаралар оларға қарсы тұрды. Алжир портына жасалған шабуыл кезінде 153-ші эскадрильяның "Бофайтерлері" екі P.108 ұшағын құлатты, ал осы миссиялардың соңғысы 20 қаңтарда орындалды. Ұшақтардың техникалық жағдайы бір немесе екі машинаға дейін төмендеді, сондықтан жөндеу қажеттілігіне байланысты P.108 ұшақтары материкке қайтарылды.

Сицилия

Соңғы операция Сицилияда болды, онда 274-ші эскадрилья жалпы саны сегізге дейін күшейтілді. Олар 11-22 шілде аралығында басып кіруші күштерге қарсы 12 рет ұшып шықты. Жоғалған ұшақтардың арасында екі ұшақ құлатылып, тағы екеуі ауыр зақымдалды, көбінесе Beaufighter және Mosquito түнгі истребительдерінен. Тек бір кеме зақымдалды, бұл 274-ші эскадрильяның және P.108B ұшағының қызметін аяқтады. 24 P.108B ұшағының соңғысы тамыз айында жеткізілді. Осы ұшақтардың алтауы жаудың шабуылынан жоғалды (үш Алжирде, екеуі Сицилияда және мүмкін біреуі Испанияда), төртеуі апатқа ұшырады (оның ішінде Бруно Муссолини қатысқан апат) және үшеуі мәжбүрлі қону жасады (біреуі Алжирде және екеуі Испанияда).

Соғыс біткеннен кейін

1943 жылғы 8 қыркүйекте қарулы келісім жарияланғанда, бар болғаны тоғыз ұшақ қалды. Сегізін неміс қолына түспеу үшін саботаждады, ал соңғысы Италияның оңтүстігіне ұшып, қону кезінде апатқа ұшырады. P.108B ұшақтары Гибралтар үстінен шамамен 15 рет, Солтүстік Африка үстінен 28 рет, Сицилия үстінен 12 рет және басқа да барлау және кемелерге қарсы (оның тек біреуі белгілі) тапсырмаларды орындап, қызметтерін аяқтады. Бұл ұшақты Әуе министрлігі мен Fiat сияқты ірі компаниялардың қолдауысыз дамыту өте қиын болды. Бірақ ешқандай қолдау келмеді, ал Piaggio P.108B-ді жетілдіріп, өндіруге тырысып жатқанда, "C" үлгісіндегі жолаушы ұшағы, P.108T әскери көлігі және "A" кемеге қарсы нұсқаларына көптеген тапсырыстар түсті. Сонымен қатар, итальяндық бомбалаушылар үшін "соңғы шешім" ретінде P.108bis немесе P.133 жаңа стратегиялық бомбалаушысын жасау және P.126, P.127, P.130 сияқты басқа да жобаларды қарастыру қажет болды. P.108B ұшақтарының соңғы миссияларынан кейін, бірнеше P.108T көліктері соғыс аяқталғанға дейін пайдаланыла берді, әсіресе Шығыс майданда Германия қоршауда қалған әскерлерін эвакуациялау үшін, кейде бір ретте 100-ден астам әскерді тасыды (максималды жүктеме 12 тонна / 13 тонна, жалпы пайдалы жүктеме шамамен 14 тонна / 15 тонна). P 108C және Ts ұшақтары бомбалаушылардан сенімдірек болды, оларды жақсарту және өзгерту жұмыстары сәтті аяқталғаннан кейін. 1945 жылдың басында Германия үстінде ұшу кезінде біреуі апатқа ұшырап жойылды, ал қалғандары соғыс аяқталғанға дейін қолданылды.